Poprzednia

ⓘ Architektura wczesnochrześcijańska




Architektura wczesnochrześcijańska
                                     

ⓘ Architektura wczesnochrześcijańska

Architektura wczesnochrześcijańska, związana z rozpowszechnianiem się chrześcijaństwa, miała szansę rozwoju dopiero po ukazaniu się Edyktu mediolańskiego w 313.

W okresie wcześniejszym nie powstawały obiekty sakralne, a obrzędy odbywały się w przystosowanych do tego domach prywatnych oraz katakumbach, w których chowano zmarłych. Najstarszy znany zabytek to odkryte w Dura Europos nad rzeką Eufrat, na granicy Syrii i Mezopotamii ruiny budynku nazwanego Domem kościoła. Był to prywatny budynek przystosowany przed 232 r. do spełniania funkcji sakralnych dla potrzeb rzymskich legionistów stacjonujących w tych okolicach. W ruinach, wokół wewnętrznego dziedzińca, odkryto fragmenty baptysterium, sali zebrań z podium dla biskupa, salę katechumenów. Ściany zdobiły malowidła ze scenami uzdrowienia paralityka, przejścia św. Piotra po wodzie, postać Jezusa - Dobrego Pasterza, oceniane na starsze od odnalezionych w katakumbach.

Po ukazaniu się Edyktu Mediolańskiego chrześcijaństwo znalazło się pod opieką cesarza Konstantyna Wielkiego i jego matki św. Heleny. Jest to czas budowania licznych kościołów, często w miejscach związanych z kultem męczenników oraz dostosowywania do potrzeb ceremoniałów religijnych istniejących już budowli. W tym czasie ukształtowały się dwa typy budowli:

  • budynki na planie centralnym, planowane na rzucie koła, wieloboku często ośmioboku albo w formie bardziej złożonej, np. wieloliścia z przekryciem dachem namiotowym lub kopułą.
  • podłużne budynki o trzech lub pięciu nawach w typie bazyliki z nawą środkową wyższą od naw bocznych

W bazylikach poszczególne nawy rozdzielone były kolumnadą, z których środkową kończono apsydą. W budowlach powstających we wschodniej części imperium dodano po bokach absydy pastoforia uzyskując trójdzielne zakończenie naw. Dach był rozwiązywany przy pomocy drewnianej, widocznej z wnętrza więźby. Na Wschodzie, gdzie był to materiał bardziej deficytowy, stosowano kamienne sklepienia kolebkowe.

Forma budynku na planie centralnym częściej spotykana jest w budowlach takich jak mauzolea i baptysterium. Przykładami, przynajmniej częściowo zachowanych budowli tego typu są: Mauzoleum Konstancji Santa Constanza w Rzymie, baptysterium San Giovani in Fonte na Lateranie, baptysteria w Rawennie.

Dodatkowo, wokół budowli na planie centralnym i absyd w bazylikach pojawiają się ambity, czyli obejścia pozwalające na wędrówkę wiernych wokół miejsc pochówku świętych, przejście katechumenów podczas ceremonii chrztu itp. Kościoły poprzedzała poprzeczna nawa, tzw. narteks służący jako przedsionek kościoła i pomieszczenie dla katechumenów mogących uczestniczyć tylko w pierwszej części mszy św. Pierwsze transepty pojawiły się już w IV wieku. Ich umiejscowienie jednak jest inne niż w kościołach powstających w okresie średniowiecza. Podobnie jak narteksy przylegają bezpośrednio do naw, a w osi nawy głównej dobudowana jest absyda kończąca nawę. Rozwiązania te występują tylko w Zachodniej części imperium. Niektóre kościoły poprzedza dziedziniec w formie dużego atrium otoczonego kolumnowym portykiem. Przykładem bazyliki poprzedzonej atrium i zakończonej transeptem jest pierwsza, pięcionawowa bazylika św. Piotra na Watykanie oraz rzymska bazylika św. Pawła za Murami. Narteks poprzedza kościół San Vitale w Rawennie oraz mauzoleum Konstancji w Rzymie.

W V wieku pojawiły się kościoły budowane na planie krzyża greckiego oraz z oddzielonymi obejściami od części centralnych przez zastosowanie eksedr. Rozwiązania tego typu stały się mocno popularne w sztuce bizantyjskiej. Bazyliki poddane zostają uproszczeniom. Coraz częściej stosuje się rozwiązania trójnawowe.

Wiele budowli z czasów pierwszych chrześcijan zostało przebudowanych już w okresie średniowiecza. Przetrwały jedynie fragmenty murów i zdobiących je mozaik, a same budowle często zatraciły swoją poprzednią formę. Odbicie niektórych znaleźć można w późniejszych świątyniach powstałych często z inspiracji wiernych odbywających pielgrzymki np. do Jerozolimy, Rzymu np. XI-wieczne opactwo benedyktyńskie na Monte Cassino jest wzorowane na pierwszej bazylice św. Piotra na Watykanie.

Literatura:

  • Sztuka Świata – t. 3, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Arkady, 1999 r.
  • Historia architektury dla wszystkich – Tadeusz Broniewski, Wydawnictwo Ossolineum, 1990 r.
                                     
  • Eczmiadzynie w Armenii. Jest on najwcześniejszym przykładem architektury wczesnochrześcijańskiej i ormiańskiej, łączącym trójnawową bazylikę z centralną kopułą
  • Bazylika Narodzenia Pańskiego arab. كنيسة المهد wczesnochrześcijańska bazylika w Betlejem zbudowana nad miejscem, gdzie według tradycji chrześcijańskiej
  • W kościołach funkcję przedsionka pełni kruchta w bazylikach wczesnochrześcijańskich był to narteks. Paweł Marecki, Zuzanna Podwysocka: Remont wejścia
  • magnetofonach głowica nasadnikowa głowica występująca w architekturze wczesnochrześcijańskiej głowica panoramiczna, głowica do panoram ang. qtvrhead
  • Architektura romańska we Włoszech, początki średniowiecza we Włoszech przypadają na okres wewnętrznych walk, anarchii i niepokojów. Dopiero po objęciu
  • świata. Słownik terminów. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 18. ISBN 978 - 83 - 213 - 4727 - 1. Witold Szolginia: Architektura i budownictwo, 1982, s. 200.
  • W bazylice w Akwilei zachowała się największa w świecie mozaika wczesnochrześcijańska o powierzchni 760 m². Także mozaiki są świadectwem katechetycznego
  • ciśnieniem wodę z dysz lub dyszy. Jest jednym z elementów tzw. małej architektury Jedna z konstrukcji składa się z basenu z przelewem i trzonu z dyszą

Użytkownicy również szukali:

architektura bizantyjska, architektura chrześcijańska przykłady, architektura chrześcijańska w polsce, sztuka wczesnochrześcijańska pdf,

...
...
...