Poprzednia

ⓘ Helsinki




Helsinki
                                     

ⓘ Helsinki

Helsinki – stolica i największe miasto Finlandii oraz regionu Uusimaa. W skład aglomeracji wchodzą: Espoo, Vantaa i Kauniainen. Są głównym ośrodkiem przemysłu, kultury i administracji. Port nad Zatoką Fińską. Uniwersytet założony w 1828 roku. W aglomeracji znajduje się główny fiński port lotniczy Helsinki-Vantaa.

                                     

1. Nazwa

Oryginalną nazwą miasta jest szwedzka nazwa Helsingfors. Jest ona złożona z dwóch członów: Helsing, który jest nazwą rzeki, nazywającej się obecnie Vantaa oraz fors – wodospad, kaskada. Nazwa rzeki pochodzi prawdopodobnie od szwedzkiego słowa hals oznaczającego miejsce, stąd hälsing to "mieszkaniec tego miejsca”. Nazwa fińskojęzyczna obowiązuje na całym świecie oprócz krajów skandynawskich, gdzie używa się obu form. Po raz pierwszy pojawiła się w druku prawdopodobnie w 1786, w słowniku Kristfrida Ganandera, pisana jeszcze Helsingi. W powszechnym użyciu znalazła się w XIX w., a senat zatwierdził ją w 1819 r.

W helsińskim slangu miejskim Helsinki nazywane są Hesa i Stadi, zarówno przez fińskojęzycznych, jak i szwedzkojęzycznych Finów.

                                     

2. Historia

Na terenie dzisiejszych Helsinek już w XV wieku istniała niewielka osada.

Właściwe miasto zostało założone w 1550 roku przez króla Gustawa Wazę. Stało się ono ważnym ośrodkiem handlu. W 1640 roku główne centrum miasta zostało przeniesione na obecne miejsce. Często niszczone przez Rosjan w czasie wojen ze Szwecją. W 1710 roku wybuchła niewielka epidemia. W XVIII wieku nastąpił przyspieszony rozwój miasta. W 1748 roku wybudowano twierdzę Suomenlinna.

W 1809 Finlandia stała się częścią Rosji. W celu zmniejszenia wpływów szwedzkich w Finlandii car chciał przenieść stolicę z Turku do Helsinek. Po wielkim pożarze w 1812 roku miasto zostało stolicą kraju. Helsinki zaczęto rozbudowywać na wzór rosyjskiego Petersburga. Wtedy powstało mnóstwo instytucji i budynków klasycystycznych, rozwinął się przemysł. W 1870 roku zbudowano pierwszą linię kolejową.

W 1918 roku Helsinki stały się miejscem starć fińskiej wojny domowej pomiędzy komunistami i ich przeciwnikami. W tym samym roku Helsinki stały się stolicą niepodległej Finlandii. Po II wojnie światowej nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. W 1952 roku było gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. W 1972 roku podpisano tam traktat KBWE. Miasto stało się modne, a dziś jest jedną z 9 stolic kulturalnych Europy. Po krótkim kryzysie gospodarczym na początku lat 90. XX wieku, miasto powtórnie zaczęło się rozwijać.

W 2007 roku Helsinki były gospodarzem 52. Konkursu Piosenki Eurowizji 2007.

                                     

3. Geografia

Miasto jest położone na południu kraju, na brzegu Zatoki Fińskiej. Jest położone zarówno na lądzie stałym, jak i na archipelagu szkierowym złożonym z około 300 wysp, z których największe to Lauttasaari, Korkeasaari i Seurasaari. Południowa część Helsinek leży na półwyspie Vironniemi.

                                     

4. Podział administracyjny

Podział Helsinek jest wielostopniowy i stosunkowo mało stabilny. Obecnie istniejący powstał w roku 1982 i ze zmianami obowiązuje do dziś. Miasto dzieli się na 8 dystryktów, które dzielą się na 34 okręgi podstawowe peruspiiräit. Następnym szczeblem podziału są dzielnice osa-aluet, których jest 137. Najmniejszą jednostką administracyjną jest osiedle pienalue – w Helsinkach jest ich 369.

                                     

5.1. Zabytki Najważniejsze

  • Teatr Szwedzki Svenska teatern z 1866 roku, zaprojektowany przez Nicholasa Benoisa, zmodernizowano w 1935 roku
  • Gmach parlamentu Eduskuntatalo 1926-1931. Siedziba parlamentu Finlandii
  • Pałac Prezydencki Presidentinlinna z 1814 roku
  • Helsingin Yliopisto, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela, drugi uniwersytet w Finlandii, założony w 1828 roku
  • Most Pitkäsilta z 1912 roku
  • Kaivopuisto – jeden z największych parków w centrum Helsinek z 1840 roku
  • Dom towarowy Stockmann z 1930 r.
  • Suomenlinna – twierdza wybudowana w 1748 roku przez Szwedów; teraz znajduje się w niej kilka muzeów.
  • Dworzec Kolejowy Päärautatieasema zaprojektowany w 1910 roku przez Eliela Saarinena
  • Linnanmäki – wesołe miasteczko z 1950 roku
  • Obserwatorium astronomiczne Tähtitorni zaprojektowane przez C.L. Engela w 1825 roku
  • Senaatintori plac Senacki, z pomnikiem cara Rosji Aleksandra II w centralnej części, zaprojektowany przez C.L. Engela w 1820 roku. Plac otacza mnóstwo budynków klasycystycznych.
  • Biblioteka Narodowa Finlandii Kansalliskirjasto z 1828 roku, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela
  • Teatr Narodowy Kansallisteatteri z 1882 roku
  • Bank Narodowy Suomen Pankki z końca XIX wieku


                                     

5.2. Zabytki Muzea

W całym mieście znajduje się ponad 35 muzeów.

  • Muzeum wojskowe Sotamuseo
  • Muzeum Gallena-Kalleli Tarvaspää z 1913 roku; znajdują się tam zbiory poświęcone temu artyście
  • Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma
  • Muzeum Teatru Teatterimuseo z 1868 roku, znajdują się tam m.in. dzieła Aleksisa Kivi
  • Muzeum Miasta Helsinki Kaupunginmuseo, przedstawiające miasto kilka oddziałów
  • Muzeum Robotnicze z przełomu XIX i XX wieku
  • Muzeum Narodowe Kansallismuseo z połowy XIX wieku – największe zbiory historyczne w Finlandii
  • Muzeum im. Sinebrychoffa – zbiory starej sztuki Finlandii i Europy
  • Muzeum Ehrensvärda położone na wyspie Suomenlinna
  • Muzeum Poczty Postimuseo z połowy XX wieku, przedstawia historię poczty w Finlandii
  • Muzeum Sportu Urheilumuseo z 1940 roku położone w pobliżu stadionu
  • Muzeum Mannerheima Mannerheim-museo, Kalliolinnantie 14 w tzw. Domu Bomana z 1874 r., w którym Mannerheim mieszkał w latach 1924-1951
  • Muzeum Hotelarstwa
  • Muzeum Radia
  • Ateneum – największe muzeum sztuki w Finlandii. Zobaczyć tam można m.in. obrazy Gallena-Kalleli, Järnefelta, Sallinena, van Gogha, Cezanne’a, Chagalla i wiele innych.


                                     

5.3. Zabytki Miejsca kultu religijnego

W Espoo i Vantaa znajduje się kilka kościołów z okresu średniowiecza, w mieście funkcjonują również inne świątynie.

  • Kościół św. Jana Johanneksenkirkko – neogotycki kościół z 1891 roku
  • Sobór Zaśnięcia Bogarodzicy Uspenskin katedraali – katedralny sobór prawosławny z 1868 roku
  • Stary Kościół Vanha Kirkko z roku 1826, najstarszy kościół Helsinek, projekt Carl Ludwig Engel
  • Kościół w Kallio Kallion kirkko – secesyjny kościół murowany zaprojektowany przez Larsa Soncka, zbudowany w latach 1908–1912
  • Katolicka katedra św. Henryka Pyhän Henrikin kirkko z 1860 roku
  • Kościół Agricoli Agricolan kirkko – funkcjonalistyczny kościół murowany zaprojektowany przez Larsa Soncka, zbudowany w latach 1933–1935
  • Katedra luterańska Tuomiokirkko przy placu Senackim, z 1840 roku, projekt Carl Ludwig Engel
  • Cerkiew św. Trójcy Pyhän Kolminaisuuden kirkko z 1827 r., projekt Carl Ludwig Engel
  • Kościół św. Wawrzyńca Pyhän Laurin kirkko lub Helsingin pitäjän kirkko w Vantaa – średniowieczny kościół murowany z 1450 roku
  • Kościół św. Mateusza w Espoo Espoon keskus – średniowieczny kościół murowany z 1430 roku
  • Wielka Synagoga z 1906 roku
  • Kościół Temppeliaukio Temppeliaukion kirkko z 1969 roku. Kościół wykuty w skale. Projekt Tuomo i Timo Suomalainen
                                     

5.4. Zabytki Cmentarze

  • Cmentarz żydowski z ok. 1870 roku
  • Prawosławny cmentarz w Hietaniemi
  • Cmentarz tatarski z ok. 1870 – jeden z nielicznych znajdujących się w Skandynawii
  • Cmentarz z 1710 Vanha kirkkopuisto lub Ruttopuisto przy ulicy Bulevardi, gdzie pochowano ofiary epidemii dżumy z tegoż roku, obecnie park
  • Cmentarz Hietaniemi z 1840 roku – na tym cmentarzu pochowano najsłynniejszych Finów w historii m.in. wszystkich prezydentów Finlandii
                                     

5.5. Zabytki Inne obiekty

  • Finlandiatalo – hala konferencyjna zaprojektowana przez Alvara Aalto w 1966 roku.
  • Ritarihuone – budynek z ok. 1890 roku w którym zbierała się szlachta
  • Dom mieszczański Ruiskumestarin talo przy ul. Kristianinkatu z ok. 1818 r., oddział Muzeum miasta Helsinki
  • Opera Narodowa Suomen Kansallisooppera z 1993 r.
  • Stadion Olimpijski wybudowany w 1938 roku na igrzyska olimpijskie. W pobliżu stadionu znajduje się posąg Paavo Nurmiego
  • Dom Stanów Säätytalo – miejsce zgromadzeń parlamentu stanowego 1891
  • Willa Hakasalmi, obecnie Muzeum Miasta Helsinki, wybudowana w 1843 roku
  • Aleksanterin teatteri Teatr im. Aleksandra, dawny rosyjski teatr z drugiej połowy XX wieku, w latach 1918–1993 Opera narodowa, obecnie teatr
  • Kamienica Sederholma – wybudowana w 1757 roku przez przemysłowca Johana Sederholma, najstarsza kamienica Helsinek, obecnie oddział Muzeum miasta Helsinki
  • Pomnik cara Aleksandra II z 1863 r. na Placu Senackim
  • Stare hale targowe: Wanha Kauppahalli przy porcie Eteläsatama oraz Hakaniemen halli w dzielnicy Hakaniemi
  • Dzielnica Töölö w stylu klasycyzmu i funkcjonalizmu
  • Ratusz Kaupungintalo klasycystyczny z drugiej połowy XIX wieku, dawny hotel Seurahuone
  • Sibeliuspuisto – park im. Sibeliusa z lat 20. XX wieku
  • Zabytkowe kamienice mieszczańskie z XIX w.: dom Remandera, dom Brummera, dom Baldera i in.
  • Hartwall Areena, hala wielofunkcyjna w pobliżu stacji kolejowej Pasila
  • ZOO z 1882 roku
                                     

6. Transport

Helsinki z racji swej roli są największym węzłem transportowym kraju i jednym z największych w tej części świata. Jest ośrodkiem zarówno transportu dalekobieżnego, jak i miejskiego. Miasto posiada rozwiniętą komunikację miejską, zarówno szynową, jak i autobusową. Transportem miejskim zawiaduje Helsingin kaupungin liikennelaitos.

                                     

6.1. Transport Publiczny transport zbiorowy

Metro w Helsinkach, najbardziej na północ wysunięty system miejskiej kolei podziemnej na świecie zostało oddane do użytku w roku 1982 i początkowo łączyło Dworzec Centralny z Hakaniemi. Kilkakrotnie wydłużane, dziś łączy stolicę z Vantaa. Całkowita długość linii metra wynosi 21 km a rocznie przewozi ono 56 mln pasażerów. Obecnie trwają prace nad drugim odcinkiem, do Espoo.

Elementem uzupełniającym szybki miejski transport szynowy jest kolej aglomeracyjna. Jest to sieć aglomeracyjna, składająca się z czterech linii i służy mieszkańcom północnych i zachodnich okolic miasta, łącząc Helsinki z Espoo, Vantaa, Keravą, Riihimäki i Lahti. Obecnie w budowie jest kolej obwodowa Kehärata o długości 18 km, przebiegająca częściowo pod ziemią a mająca połączyć centrum miasta m.in. z Vantaa i portem lotniczym. Koszt projektu to 600 mln euro. Planuje się oddanie trasy do użytku w r. 2014.

Centrum Helsinek obsługiwane jest przez tramwaje. Obecnie miejska sieć składa się z dwunastu linii a kilka innych odcinków jest w budowie.

Helsinki mają ponadto rozbudowaną sieć przewozów autobusowych.



                                     

6.2. Transport Transport dalekobieżny

Helsinki są największym w Finlandii węzłem kolejowym, z którego wyjeżdżają pociągi we wszystkie strony Finlandii i do Rosji. Miasto jest połączone koleją dużych prędkości z Petersburgiem a pociąg Allegro kursuje cztery razy dziennie oraz codziennym połączeniem z Moskwą. Z Dworca Centralnego, największego w Finlandii, dziennie korzysta 200 000 podróżnych.

Helsinki mają również największy w Finlandii port pasażerski, z którego wypływają regularnie promy pasażerskie do Sztokholmu, Tallinna 17 rejsów dziennie, Gdyni, Rostocku, Travemünde i Petersburga. W sezonie letnim do portu wpływa 300 statków pasażerskich, które przywożą 300 000 pasażerów.

                                     

7. Sport

  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 1991
  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 1974
  • Mistrzostwa Europy w Lekkoatletyce 1971
  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 1982
  • Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce 1983
  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 2012
  • Letnie Igrzyska Olimpijskie 1952
  • Mistrzostwa Europy w Lekkoatletyce 1994
  • Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce 2005
  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 1997
  • Imprezy międzynarodowe rangi mistrzowskiej
  • Mistrzostwa Europy w Lekkoatletyce 2012
  • Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 2003
  • Kluby hokejowe
  • Jokerit
  • HIFK Hockey
  • Helsingfors IFK
  • Helsingin Palloseura
  • Kluby piłkarskie
  • Helsingin Jalkapalloklubi
  • FC Jokerit
  • Helsingin olympiastadion – stadion
  • Sonera Stadium – stadion
  • Obiekty sportowe
  • Hartwall Areena – lodowisko

W Helsinkach, w latach 2002–2003 rozgrywany był kobiecy turniej tenisowy, Nordea Nordic Light Open.

                                     

8. Miasta partnerskie

  • Reykjavík Islandia
  • Sztokholm Szwecja
  • Oslo Norwegia
  • Warszawa Polska
  • Moskwa Rosja
  • Kopenhaga Dania
  • Thorshavn Wyspy Owcze
  • Kijów Ukraina
  • Nuuk Grenlandia