Poprzednia

ⓘ Brygada KOP „Polesie”




Brygada KOP Polesie”
                                     

ⓘ Brygada KOP "Polesie”

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym. W Łachwie rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 1 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej. W rejonie odpowiedzialności przyszłej Brygady KOP "Polesie” służbę graniczną pełniły między innymi pododdziały 1 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

                                     

1. Formowanie i zmiany organizacyjne

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, a 17 września instrukcję określającą jego strukturę. 5 Brygada Ochrony Pogranicza zorganizowana została w drugim etapie formowania Korpusu Ochrony Pogranicza na podstawie rozkazu MSWojsk. nr 1600/tjn./O.de B/25 w terminie do 1 marca 1925 roku z gotowością do obsadzenia granicy na dzień 12 marca 1925 roku. Jednostką formującą był 78 pułk piechoty. W skład brygady weszły: 15 batalion graniczny "Ludwikowo”, 16 batalion graniczny "Sienkiewicze”, 17 batalion graniczny "Dawidgródek”, 18 batalion graniczny "Rokitno”, 15 szwadron kawalerii "Hancewicze”, 16 szwadron kawalerii "Lenin”, 17 szwadron kawalerii "Rokitno”. Brygada rozwinęła się na terenie województwa poleskiego. Dowództwo brygady rozmieszczono w Łachwie. Pas ochraniany przez brygadę miał 445 km szerokości i 30 km głębokości.

W 1926 roku w strukturze brygady zorganizowana została szkoła podoficerska dla niezawodowych podoficerów piechoty. Szkoła stacjonowała w Dawigródku przy 17 batalionie granicznym. W następnym roku w skład brygady włączono 2 batalion graniczny i 5 szwadron z 1 Brygady Ochrony Pogranicza. Latem 1928 roku zlikwidowana została szkoła podoficerska. W jej miejsce, oraz w miejsce identycznych szkół funkcjonujących w pozostałych brygadach, utworzony został batalion szkolny KOP w twierdzy Osowiec. Aby zapewnić odpowiednią ilość żołnierzy o wyszkoleniu saperskim, z dniem 1 kwietnia 1928 roku utworzono brygadowy ośrodek wyszkolenia pionierów przy 17 batalionie granicznym w Dawigródku.

W 1928 roku brygada ochraniała odcinek granicy państwowej długości 424.205 kilometrów.

Latem 1929 roku 5 BOP przemianowana została na Brygadę KOP "Polesie”. Wszystkie pododdziały wchodzące w jej skład, obok dotychczasowych numerów, otrzymały nazwy miejscowości, w których stacjonowały. Dwa lata później numeracja batalionów i szwadronów została zniesiona.

W 1930 roku z dwóch batalionów 2 i 18 oraz dwóch szwadronów kawalerii 5 i 17 sformowany został pułk KOP "Sarny”. Nowo powstała jednostka pozostała w strukturze organizacyjnej brygady.

W 1931 roku zorganizowano kompanie saperów dla poszczególnych brygad Korpusu Ochrony Pogranicza. Dzieliły się na cztery typy, a nazwy przybierały od macierzystych jednostek. Brygada "Polesie” otrzymała typ I. W jej skład wchodził dowódca kompanii, drużyna gospodarcza i trzy plutony saperów. Pluton pierwszy miał cztery drużyny, a pozostałe plutony po trzy drużyny. Stan osobowy kompanii wynosił 123 żołnierzy, w tym czterech oficerów, 13 podoficerów i 106 saperów.

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza "R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie Brygady KOP "Polesie” poprzez wydzielenie pułku KOP "Sarny” z dotychczasowego składu organizacyjnego brygady i reorganizację jej dowództwa.

Z dniem 18 października 1938 roku dowódca KOP zarządzeniem nr L.6011/tj.Og.Org/38 przeniósł miejsce postoju dowództwa Brygady KOP "Polesie” i dowództwa plutonu żandarmerii z Łachwy do Łunińca.

W marcu 1939 roku kompania saperów KOP "Stolin” pod dowództwem kapitana Czesława Pawulskiego została zmobilizowana i przetransportowana do rejonu operacyjnego Armii "Poznań”.

                                     

2. Służba graniczna

W 1937 roku ustalono dla brygady następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej:

  • granica północna baonu "Sienkiewicze”: odcinek likwidowanej strażnicy "Wielki Las” 1 kompanii granicznej "Rachowicze” baonu "Ludwikowo”
  • granica północna: odcinek strażnicy "Morocz” 1 kompanii granicznej "Chominka” baonu "Ludwikowo”
                                     

3. Mobilizacja Brygady KOP "Polesie” we wrześniu 1939

Na bazie Dowództwa Brygady KOP "Polesie” sformowane zostało Dowództwo 38 Rezerwowej Dywizji Piechoty.

  • batalion KOP "Ludwikowo” – kpt. Andrzej Szumliński
  • batalion KOP "Dawidgródek” – mjr Jacek Tomaszewski
  • batalion KOP "Sienkiewicze” – ppłk Jan Dyszkiewicz

Po odtworzeniu, brygada ochraniał granicę z ZSRR o długości 262.339 km.

                                     

4. Walki brygady

Walki o strażnice: Strzegąca granicy na Polesiu Brygada KOP "Polesie” 17 września została zaatakowana przez pododdziały 17 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD. Operujące na tym kierunku jednostki 4 Armii komkora Wasilija Czujkowa i 23 Samodzielnego Korpusu Strzelców, w dniu agresji nie osiągnęły jeszcze pełnej gotowości do działania. Działania z 17 września charakteryzowały się małą intensywnością i prowadzone były w zasadzie tylko siłami Wojsk Pogranicznych NKWD. Pozwoliło to generałowi Wilhelmowi Orlik-Rückemannowi na wycofanie brygady i organizację improwizowanej Grupy KOP.

Należy ocenić, że wskutek niewłaściwego działania pododdziałów brygady, zgrupowanie KOP nie osiągnęło postawionego przez swojego dowódce celu. Jednostkom KOP nie udało się rozbić sowieckiej 52 Dywizji Strzelców. Przyczyną był m.in. fakt, że Brygada KOP "Polesie” nie wykonała rozkazu uderzenia. Płk Różycki-Kołodziejczyk otrzymał rozkaz rozpoczęcia natarcia w kierunku południowo-zachodnim w celu oskrzydlenia nieprzyjaciela całością sił, a wykonał uderzenie zaledwie kompanią piechoty. Za niesubordynację dowódca zgrupowania zdjął ze stanowiska dowódcę brygady, rozwiązał brygadę i przeorganizował jednostkę w batalion "Polesie”. Ale i batalion nie wykonał jednak uderzenia na tyły Sowietów pod Wytycznem. Jego żołnierze porzucili broń i poddali się.



                                     

5. Struktura organizacyjna brygady

Struktura organizacyjna brygady w 1925 roku

  • 16 szwadron w m. Lenin później w Bystrzycach
  • 17 szwadron w Rokitnie
  • 17 batalion graniczny w Dawidgródku
  • 15 batalion graniczny w Ludwikowie
  • 16 batalion graniczny w Sienkiewiczach
  • Dowództwo 5 Brygady Ochrony Pogranicza w Łachwie później przeniesione do Łunińca
  • 18 batalion graniczny w Rokitnie
  • 15 Szwadron w Nowosiółkach później w Hancewiczach

Struktura 5 Brygady Ochrony Pogranicza w grudniu 1927 roku

  • 17 batalion graniczny
  • 16 szwadron kawalerii
  • 5 szwadron kawalerii
  • 15 batalion graniczny
  • 15 szwadron kawalerii
  • Szkoła Podoficerów Niezawodowych Brygady
  • Dowództwo Brygady
  • 17 szwadron kawalerii
  • 16 batalion graniczny
  • 2 batalion graniczny
  • 18 batalion graniczny

Struktura Brygady KOP "Polesie” w 1934 roku

  • 15 batalion graniczny "Ludwikowo”
  • 16 batalion graniczny "Sienkiewicze”
  • 15 szwadron kawalerii "Hancewicze”
  • pułk KOP "Sarny”
  • kompania saperów "Polesie"
  • 16 szwadron kawalerii "Bystrzyce”
  • Dowództwo Brygady KOP "Polesie” w Łunińcu?
  • 17 batalion graniczny "Dawidgródek”
                                     

6. Obsada personalna dowództwa brygady

Dowódcy brygady
  • płk dypl. Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk IX 1939
  • mjr Bogusław Kunc 2 VI – 3 IX 1926
  • płk piech. Stanisław Wrzaliński IV 1925 – 1 VI 1926
  • płk piech. Bronisław Ostrowski 28 V – VII 1926 → dowódca 2 Brygada OP?
  • płk dypl. piech. Mieczysław Rawicz-Mysłowski 5 IV 1937 – VIII 1939 → dowódca piechoty dywizyjnej 4 DP
  • płk piech. Stanisław Sobieszczak XII 1933 – 5 IV 1937
  • płk piech. dr Tadeusz Wołkowicki 24 VII 1928 – 1930
  • płk piech. Bolesław Antoni Fijałkowski 3 IX 1926 – 24 VII 1928 → dowódca piechoty dywizyjnej 23 DP
Szefowie sztabu brygady
  • mjr SG Karol Jeżowski do 26 IV 1928 → DOK IV
  • mjr dypl. Marian I Jasiński od 1 IX 1931
  • mjr SG Karol Strusiewicz od 26 IV 1928
Oficerowie brygady
  • ppłk / płk SG Ludwik Kmicic-Skrzyński – oficer instrukcyjny 25 VI 1927 - 12 III 1929 → dowódca BK "Białystok”
  • mjr SG Kazimierz Dziurzyński – I oficer sztabu 21 VIII 1926 – 12 I 1927 → szef sztabu 11 DP
  • st. kpl. ks. Roman Dadaczyński – kapelan 1 XII 1925 – 1927

Obsada personalna brygady w czerwcu 1939:

  • komendant pow. PW "Stolin” – kpt. piech. Zygmunt Stopnicki.
  • I oficer sztabu – kpt. piech. Franciszek Lenarczyk.
  • komendant pow. PW "Łuniniec” – kpt. piech. Franciszek Otłowski.
  • zastępca komendanta pow. PW "Łuniniec” – por. piech. Lucjan Osimowicz.
  • dowódca brygady – płk dypl. piech. Mieczysław Jan Mysłowski
  • szef sztabu – mjr dypl. piech. Tadeusz Ryczel.
  • szef łączności – kpt. łącz. Augustyn Sabath.