Poprzednia

ⓘ Polskie tango przedwojenne




Polskie tango przedwojenne
                                     

ⓘ Polskie tango przedwojenne

Tango dotarło do Polski głównie dzięki nagraniom gramofonowym, ale również poprzez artykuły prasowe i film.

W 1913 Tygodnik Illustrowany donosił niezupełnie prawidłowo o początkach tanga

i kontynuował

Reklamowano w Polsce gorsety Le Tango Istotną rolę we wprowadzeniu tanga w Polsce odegrał Edward Józef Kuryłło. Kuryłło interesował się nowoczesnym baletem i tańcem i wiele podróżował. Około roku 1913 najciekawsze i najoryginalniejsze pomysły pokazywał w Teatrze Nowości operetka, którego dyrektorem był Ludwik Śliwiński. Opracował choreografię wielu operetek i wprowadził na warszawską scenę najmodniejszy taniec w tamtym czasie – tango. Edward Kuryłło jest też na zdjęciu w pozie tangowej z Polą Negri w polskim wydaniu nut "Régina-Tango” kompozycja Aimé Lachaume. "Régina-Tango” było wykonywane przez Réginę Badet 1876-1949; aktorka i tancerka w rewii Folies Bergère opracowanej przez Michela Carrégo i André Barde muzyka: Aimé Lachaume.

We wtorek 28 października 1913 na scenie Teatru Nowości w Warszawie w spektaklu Targ na dziewczęta Lucyna Messal i Józef Redo zatańczyli jedno z pierwszych tang publicznie przypuszczalnie w choreografii Kuryłły. Operetka "Leányvásár” "Targ na dziewczęta” to kompozycja węgierskiego kompozytora Victora Jacobi. W przeddzień premiery w "Kurierze Porannym” napisano: "Od jutra Messalka z Redem rozpoczną uczyć bawiącą się Warszawę, jak się tańczy taniec tango. Przychodzi on do nas z Paryża, jak wszystkie mody, o kwartał spóźniony. Oczywiście nic na tym nie straciliśmy. Jak mówią, tango dostał się z dwoma utworami z tejże operetki: "One-step” i "Tango Argentin”. Orkiestrą dyrygowała Anda Kitczmanówna.

Około roku 1919 aktor Karol Hanusz śpiewał w Warszawie "Ostatnie Tango” Le dernier tango z muzyką Emile Deloire. Były dwie wersje tego tanga, jedno z tekstem Stanisława Ratolda zaczynające się od "Tancerką była w pewnym kabarecie” przypuszczalnie nuty wydane w 1920 roku oraz drugi tekst napisany przez Andrzeja Własta zaczynający się od "W Paryżu raz podróżnik z Paragwaju.” wydanie ok. 1916. Francuska wersja z 1913 roku była w repertuarze Georgiel oraz Torcom Bezazian. Francuski tekst został napisany przez Armanda Fouchera, wersja rosyjska znana jest jako "Poslednee tango” lub "Pod znoinym nebom Argentiny”. Dużo później, piosenkę miała w swoim repertuarze Ewa Demarczyk pod tytułem "Czerwonym Blaskiem Otoczona” ze słowami Stanisława Ratolda.

W 1922 Stanislaw Ratold nagrał w Beka Grand Record polską wersję "Tango du reve” z muzyką Edouarda Malderena. Do 1925 roku tango w Polsce stało się równie popularne jak fokstrot czy walc. W Warszawie przedwojennej tańczono tango m.in. w założonej w 1931 roku Kawiarni Adria, występowała tam m.in. orkiestra Eduardo Bianco.

Kazimiera Niewiarowska w Marietcie tańczyła tango na olbrzymiej tacy umieszczonej na głowach ośmiu statystów.

Tanga używano w reklamie bielizny – tango śpiewane przez Mieczysława Fogga "Bo na to każdy się zgodzi mężczyzna”. koniaku – tango "Awin” w wykonaniu Chóru Juranda, proszku Kogutek – tango "Czy znasz kogutka”. słodyczy firmy Franboli – tango" Proszę skosztować” w wykonaniu Zbigniewa Rawicza, proszeku do prania – tango "Piosenka o Radionie”. kapeluszy – śpiewane przez Eugeniusza Bodo tango "Bez kapelusza z domu się nie ruszam”. futr Apfelbauma – tango Mieczysława Fogga "Coś na jesień, coś na zimę”. reklamy produktów tytoniowych – tango "Puść wszystko z dymem”. czy też papierosów Morwitan – tango wykonane przez Adama Astona "Morwitan- to nasz znak”.

W 1934 na Balu Towarzystwa Pomocy Ociemniałym Ofiarom wojny "Latarnia” w Hotelu Europejskim w Warszawie w grupie zdobywców nagród w konkursie tanga zorganizowanego na balu byli Tilly-Ciechanowiecka i hr. Władysław Potocki, zdobywcy II nagrody: Zuzanna Kossakowska i hr. Jan Dembiński, oraz zdobywcy III nagrody: baronówna Dangel i Olgierd Missuna.

                                     

1. Tanga argentyńskie i urugwajskie wykonywane w Polsce

W okresie międzywojennym niewiele tekstów tang argentyńskich i urugwajskich było bezpośrednio tłumaczonych na język polski a ich polskie odpowiedniki znacznie odbiegały od oryginału "Yira. yira”. W polskich wersjach modyfikowano czasami muzykę i akcenty językowe w tekście w stosunku do wersji oryginalnych "Nostalgias”.

                                     

1.1. Tanga argentyńskie i urugwajskie wykonywane w Polsce Yira. yira nędzarz, nędzarz

"Yira. yira” Nędzarz, nędzarz to tango z 1929. To jedno z najbardziej egzystencjalnych tang w historii zostało skomponowane i napisane przez Enrique Santos Discépolo w 1929. Polska wersja jest mniej dramatyczna i została napisana przez Mariana Hemara, który w 1931 do melodii "Yira. yira” napisał tekst zatytułowany "Musisz, musisz”. Tango to wykonywali m.in. Adam Aston i Hanka Ordonówna.

                                     

1.2. Tanga argentyńskie i urugwajskie wykonywane w Polsce Nostalgias Nostalgia

Argentyńskie tango "Nostalgias” z 1936 jest jednym z najbardziej znanych obecnie tang argentyńskich. Na melodię "Nostalgias” śpiewane jest w Polsce "Jesienne tango” z tekstem Jerzego Jurandota z 1937 wykonywane m.in. przez Mieczysława Fogga. Polski tekst odbiega od tekstu argentyńskiego.

                                     

1.3. Tanga argentyńskie i urugwajskie wykonywane w Polsce Mamá. yo quiero un novio Santa Madonna

To znane przedwojenne polskie tango ma rodowód urugwajski. Muzykę w 1927 skomponował Ramon Collazo. Polski tekst napisał w 1930 Marian Hemar. Maria Modzelewska żona Hemara śpiewała tekst "Santa Madonna” w kabarecie Qui Pro Quo. Oryginalna wersja tanga "Mamá. yo quiero un novio” opowiada o młodej dziewczynie zniecierpliwionej urugwajskimi bawidamkami; polski tekst zaczyna się od słów "Santa Madonna poratuj” i dotyczy zdrady.

                                     

2. Polskie tanga

W 1925 roku Zygmunt Wiehler dla gwiazdy kabaretu Qui pro Quo Hanki Ordonówny skomponował tango "Nie dziś to jutro”. Od tego momentu tango w Polsce stało się niezwykle popularne. W 1927 hitem było tango "Wanda” Andrzeja Własta z muzyką Jerzego Petersburskiego zaczynające się od "W szynkach Argentyny każdy zna ją, Bawi gości śpiewem tańcem i grą, Kto zapłaci temu odda swój czar ciała i usta żar, Z Polski ją sprzedano na życie złe, Każdy nią pomiata.” – historia dziewczyny z Polski sprzedanej do Argentyny, gdzie nikt się nią nie przejmuje z wyjątkiem gitarzysty, który szepce do niej "święta, czysta”. Wandę wykonywała Stanisława Nowicka zwana "Królową Tanga”. Historia Wandy mogła być odzwierciedleniem afery Cwi Migdal; organizacji, która poddała swej kontroli domy publiczne w Argentynie i sprowadzała kobiety najczęściej pochodzenia żydowskiego z Polski.

W 1929 Zizi Halama i Tadeusz Olsza w jednej ze scen tanga "Złota pantera” w rewia "1000 pięknych dziewcząt” w Teatrze "Morskie Oko” w Warszawie.

W początkach lat 30. polskie tango stawało się jednak coraz bardziej niezależne od kompozycji spoza kraju. Lata 30., według Jerzego Płaczkiewicza, można zaliczyć do okresu największego rozkwitu polskiego tanga. Przełom nastąpił w 1929, kiedy Jerzy Petersburski skomponował "Tango milonga”. Utwór ten, z niemieckim i angielskim "Oh, Donna Clara” refrenem, stał się światowym przebojem.

W 1929 Władysław Dan wraz z grupą pięciu młodych muzyków zdecydował się zaśpiewać tanga po hiszpańsku. Występ rozpoczynała "Plegaria” Eduardo Bianco, a kończył utwór "Mamita mía” Enrique Delfino. Władysław Dan napisał na ten koncert dwa tanga: "Siempre querida” oraz "Liana”. Grupa Daniłowskiego, która pierwotnie nosiła nazwę Coro Argentino V. Dano później występowała już jako Chór Dana.

Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych jednym z najpopularniejszych wykonawców był Tadeusz Faliszewski – najbardziej płodny wykonawca okresu międzywojennego, który dokonał nagrań ponad 2000 piosenek. Jako wokalista występował razem z Adamem Astonem i Tadeuszem Sas-Jaworskim w niezwykle popularnym Chórze Warsa, związany był również z warszawskimi teatrzykami rewiowymi Morskie Oko i Nowy Ananas. W latach 1929–1930 kierował kinoteatrem Hollywood, a później założył własny kabaret literacki Rajski Ptak. Śpiewał m.in. "Tango andrusowskie”, "Piękny gigolo” z muzyką Leonello Casucci, "Gdzie twoje serce”, "Szkoda twych łez dziewczyno”, "Adieu, kochanko ma”.

Wśród innych wykonawców tanga należy wymienić: Stefana Witasa, Mieczysława Fogga, Alberta Harrisa, Janusza Popławskiego. Janusz Popławski śpiewał tango "Czy pamiętasz tę noc w Zakopanem” w noc sylwestrową 1936/1937. Jedną z ostatnich piosenek tamtego czasu były "Chryzantemy złociste” śpiewane przez Janusza Popławskiego.

Do najbardziej znanych autorów słów należał Andrzej Włast, ale teksty tang pisali też poeci: Marian Hemar, Julian Tuwim, Jerzy Jurandot.

Syrena Rekord, największe przedwojenne wydawnictwo fonograficzne, zarejestrowało ok. 2200 utworów w rytmie tanga.

Około 1937 Bolesław Leśmian napisał wiersz "Tango” wydany pośmiertnie.



                                     

3. Wykonawcy

Wiera Gran

Wiera Gran "fascynowała słuchaczy pięknym niskim. głosem”. Jednym z pierwszych nagrań Wiery Gran dla wytwórni płyt Syrena Rekord było tango "Orchidea” z amerykańskiego filmu Karioka. Muzykę tego utworu, który w oryginale nosił tytuł "Orchids in the Moonlight”, skomponował Vincent Youmans. Oryginalny tekst autorstwa Gusa Kahna i Edwarda Eliscu przetłumaczył w 1935 na język polski Jerzy Ryba, popularny przed II wojną autor tekstów piosenek rewiowych i filmowych.

Było to w okresie przedwojennym jedno z nielicznych dość wiernych tłumaczeń tekstu obcego tanga, będąc jednocześnie przykładem wielorakich wpływów na kształtowanie się tanga polskiego – tu: wpływu muzyki filmowej.