Poprzednia

ⓘ Kościół Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach




Kościół Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach
                                     

ⓘ Kościół Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach

Kościół Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach – kościół Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Szopienicach. Zbudowany w latach 1899−1901 w stylu neogotyckim przy ul. ks. bpa H. Bednorza.

                                     

1.1. Historia Do 1945 roku

Rozwój przemysłu górniczo-hutniczego spowodował napływ nowych mieszkańców Szopienic i okolic, w tym również ewangelików. W 1894 roku został nieodpłatnie przekazany plac pod budowę kościoła przez hrabiego Tiele-Winklera, właściciela Katowic i licznych sąsiednich posiadłości. Plac ten, położony na terenie obecnego skweru między ul. Herberta Bednorza i ul. Obrońców Westerplatte został sprawdzony przez fachowca pod względem zagrożenia szkodami górniczymi, co spowodowało jego zamianę w 1895 roku na inny, mniej dotknięty skutkami wydobycia węgla pod miejscowością. Nowa parcela o powierzchni 2612 m² mieściła się koło apteki Graefego i domu lekarza dr. Stauba. W 1897 roku oficjalnie została ona przewłaszczona na rzecz parafii ewangelickiej w Mysłowicach. Z początkiem 1898 roku ewangeliccy mieszkańcy Szopienic i Roździenia postanowili wybudować własny kościół. Koszt budowy świątyni określono wstępnie na 60000 marek. Organizatorem budowy kościoła został Ernst Prittwitz und Gaffron, pochodzący z Oławy urzędnik hutniczy. Budowę wsparła spółka Georg von Giesches Erben. 13 marca 1899 roku wbito pierwszą łopatę pod budowę kościoła. 25 kwietnia 1899 kamień węgielny pod budowę świątyni poświęcił zwierzchnik śląskiego Kościoła ewangelickiego, generalny superintendent ks. Erdmann z Wrocławia. Do końca marca, kościół był już gotowy w stanie surowym, a od 1 kwietnia 1900 zaczęto wykańczać kościół od wewnątrz. Budowniczym kościoła był szopienicki mistrz murarski H. Ritschel. Dzięki zaangażowaniu Ernsta Prittwitza udało się pozyskać wielu ofiarodawców, którzy wsparli budowę znacznymi darami. Budowa została zakończona na początku 1901 roku. Kościół został wybudowany z cegły klinkierowej, w stylu neogotyckim.

Dnia 6 marca 1901 roku, poświęcenia wybudowanej świątyni dokonał generalny superintendent ks. Weigelt z Wrocławia. Przed poświęceniem kościoła odbyło się po raz ostatni krótkie pożegnalne nabożeństwo w sali posiedzeń gminy w Roździeniu. Stamtąd w uroczystej procesji księża i wierni przeszli do nowego kościoła.

Tego dnia odbyły się 3 nabożeństwa:

  • wspólne – popołudniowe nabożeństwo dziękczynne za nową świątynię.
  • niemieckie – z kazaniem ks. Weigelta,
  • polskie – odprawione przez ks. Koellinga i ks. Zahna,

W roku 1905 świątynia stała się oficjalnym filialnym kościołem parafii w Mysłowicach. Nabożeństwa odbywały się w każdą niedzielę oraz we wtorki. Ostatecznie odłączenie filiału od macierzystej parafii w Mysłowicach nastąpiło w 1910 roku, gdy utworzono samodzielną parafię w Roździeniu.

Kościół był jednym z najbardziej reprezentacyjnych budynków w mieście wówczas Roździeniu.

Wnętrze kościoła było kilkakrotnie przemalowywane. Tylko do połowy XX wieku zachowała się pierwotna polichromia kościoła. Kolejne duże generalne malowanie odbyło się w 1987 roku.

Do 1945 roku przy kościele, działało Towarzystwo Polaków Ewangelików, Ewangelickie Stowarzyszenie Niewiast, Związek Polskiej Młodzieży Ewangelickiej, Ewangelickie Towarzystwo Szkolne.

                                     

1.2. Historia Do początku XXI wieku

Podczas wojny w kościele stacjonowali przez jakiś czas uchodźcy. Po wojnie budynek znajdował się w opłakanym stanie. Kościół został bardzo mocno zanieczyszczony, przewody elektryczne zostały podniszczone i powyrywane, część witraży została wybita.

Do roku 1947 nabożeństwa odbywały się nieregularnie.

Po wojnie życie parafii zaczęło powracać do normy, choć zaszło w niej wiele nieodwracalnych zmian. Z 3.5 tys. parafian pozostało ok. 500 wiernych. Reszta zginęła albo wyjechała do Niemiec.

Po wojnie, kościół trzykrotnie był gospodarzem diecezjalnego zjazdu chórów – w 1964, 1975 i 2005 roku.

W 1987 roku parafianie wspólnym wysiłkiem dokonali zmiany wnętrza kościoła. Wszystkie ściany zostały pomalowane na biało, ławki, ołtarz, ambona i chór zostały pomalowane ciemnobrązową farbą.

W Święto Zesłania Ducha Świętego 3 czerwca 2001 roku w kościele odbyło się uroczyste nabożeństwo z okazji 100-lecia świątyni. W uroczystościach jubileuszowych udział wzięli m.in. bp Janusz Jagucki, który wygłosił kazanie, bp Rudolf Pastucha, bp Tadeusz Szurman proboszcz sąsiedniej parafii ewangelickiej w Katowicach-Śródmieściu, księża diecezji katowickiej i diecezji cieszyńskiej, goście ekumeniczni, władze miasta Katowice. Świąteczne nabożeństwo z Komunią Świętą było przeplatane pieśniami chóru "Jubilate Deo" z Mysłowic, prowadzonego przez Joannę Bliwert-Hoderny i chóru parafii ewangelickiej w Śródmieściu "Largo cantabile" prowadzonego przez Mirosława Bliwerta i Aleksandrę Bobryk. Przy organach zasiadł Mirosław Bliwert, który dał krótki koncert. Podczas nabożeństwa z historią wybudowania kościoła przez "ubogich hutników i górników" zapoznał zgromadzonych w kościele proboszcz parafii, ks. Adam Malina, a okolicznościowe pozdrowienie wygłosił emerytowany proboszcz, ks. Karol Bauman.

30 grudnia 2002 roku kościół został wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem rejestru A/76/02.

W 2003 roku wymieniono częściowo pokrycie dachowe z eternitu na pierwotne: łupek.

W niedzielę Cantate, 24 kwietnia 2005 roku w kościele odbył się 59. Zjazd Chórów Ewangelickich Diecezji Katowickiej. W czasie przeglądu połączonego z nabożeństwem wystąpiło 16 chórów diecezji katowickiej.

9 września 2007 roku w kościele odbyło się uroczyste nabożeństwo, z okazji Jubileuszu 50-lecia Ordynacji – ks. Karola Baumana byłego proboszcza oraz 15-lecie Ordynacji – ks. Adama Maliny obecnego proboszcza i ks. Henryka Reske.

W roku 2010 udało się naprawić żaluzje na wieży, jednak dnia 3 października gdy kościelny zaczął bić dzwonami, zerwało się serce średniego dzwonu uszkadzając naprawione wcześniej żaluzje. Żaluzje zostały naprawione następnego dnia tj. 4 października.

                                     

1.3. Historia Kalendarium

  • 1905 – kościół w Szopienicach staje się oficjalnym, filialnym kościołem parafii w Mysłowicach,
  • 2001, 3 czerwca – uroczystość 100-lecia kościoła,
  • 2002, 30 grudnia – wpisanie kościoła do rejestru zabytków,
  • 1964 – pierwszy w szopienickim kościele, Diecezjalny Zjazd Chórów,
  • 2005, 24 kwietnia – trzeci w szopienickim kościele, Diecezjalny Zjazd Chórów,
  • 2010, sierpień-wrzesień – naprawa żaluzji na wieży kościoła,
  • 2007, 9 września – w kościele ma miejsce jubileusz 50-lecia Ordynacji – ks. Karola Baumana oraz 15-lecie Ordynacji – ks. Adama Maliny i ks. Henryka Reske,
  • 1901, 6 marca – poświęcenie nowo wybudowanego kościoła,
  • 2010, 4 października – naprawiono uszkodzone żaluzje.
  • 1975 – drugi w szopienickim kościele, Diecezjalny Zjazd Chórów,
  • 1999-2001 – naprawa witraży,
  • 1974 – gwałtowne podmuchy wiatru uszkadzają wieżę kościoła,
  • 1951 – uroczystość 50-lecia kościoła,
  • 1939-1945 – podczas II wojny światowej w kościele stacjonowali uchodźcy. Ich obecność przyczyniła się niestety do tego, że ten obiekt sakralny został w tym czasie poważnie zdewastowany,
  • 1987 – parafianie wspólnym wysiłkiem dokonali zmiany wnętrza kościoła. Wszystkie ściany zostały pomalowane na biało, ławki, ołtarz, ambona i chór zostały pomalowane ciemnobrązową farbą,
  • 2010, 3 października – z średniego dzwonu wypada serce uszkadzając naprawione wcześniej żaluzje,
  • 2000-2001 – generalny remont organów wykonany przez dr Marka Urbańczyka,
  • 2003 – naprawa części dachu kościoła,
  • 1910 – odłączenie filiału od macierzystej parafii w Mysłowicach. Utworzenie samodzielnej parafii w Roździeniu,
  • 1982 – remont wnętrza wieży,


                                     

2. Wydarzenia kulturalne

Kościół z roku na rok, staje się miejscem o bardzo dużym znaczeniu kulturalnym. Stałym wydarzeniem wpisanym w historię jest Szopienicki Sierpień Muzyczny, który co roku odbywa się w kościele.

                                     

2.1. Wydarzenia kulturalne 2001 rok

  • 28 sierpnia – koncert organowy w wykonaniu Tomasza Orlowa.
  • 12 sierpnia – koncert muzyki barokowej, Piotr Sadowski – skrzypce, Zygmunt Antonik – organy,
                                     

2.2. Wydarzenia kulturalne 2003 rok

  • 3 sierpnia – recital organowy w wykonaniu Zygmunta Antonika.
                                     

2.3. Wydarzenia kulturalne 2004 rok

  • 22 sierpnia – koncert muzyki poważnej w wykonaniu Marcina Armańskiego – organy oraz Chóru Archikatedry Chrystusa Króla pod dyr. Krzysztofa Kagańca.
                                     

2.4. Wydarzenia kulturalne 2005 rok

  • 14 sierpnia – recital organowy w wykonaniu Tomasza Orlowa.
                                     

2.5. Wydarzenia kulturalne 2006 rok

  • 20 sierpnia – koncert muzyki poważnej w wykonaniu: Justyna Bachowska – sopran, Władysław Szymański – organy
                                     

2.6. Wydarzenia kulturalne 2007 rok

  • 19 sierpnia – koncert muzyki poważnej oraz gospel w wykonaniu: Chóru "SPIRITUAL SINGERS" pod dyr. Renaty Dołęgi, Chóru Mieszanego Parafii Św. Franciszka i Św. Klary w Tychach "PAX ET BONUM".
                                     

2.7. Wydarzenia kulturalne 2008 rok

  • 10 sierpnia – koncert muzyki poważnej w wykonaniu: Jarosław Wewióra – tenor, Sebastian Matyja – organy.
                                     

2.8. Wydarzenia kulturalne 2009 rok

  • 13 grudnia – koncert kolęd w wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca "Zawiercie".
  • 13 września – koncert chóru "Jubilate Deo" z Mysłowic pod dyrekcją Joanny Bliwert-Hoderny,
  • 23 sierpnia – koncert "Piękno Muzyki Baroku" w wykonaniu: Michał Białko – organy, Krzysztof Puk – skrzypce,
                                     

2.9. Wydarzenia kulturalne 2010 rok

  • 8 sierpnia – koncert muzyki poważnej w wykonaniu: Jarosław Wewióra – tenor, Zespół Muzyki Barokowej EKSTEMPORE.
                                     

2.10. Wydarzenia kulturalne 2011 rok

  • 14 sierpnia - koncert muzyki poważnej w wykonaniu: Agnieszka Bochenek-Osiecka – sopran, Jarosław Wewióra – tenor, Trio Stroikowe w składzie; Grażyna Jursza – flet, Dariusz Jursza – klarnet, Dawid Smykowski – fagot.
                                     

2.11. Wydarzenia kulturalne 2012 rok

  • 19 sierpnia - koncert muzyki kameralnej w wykonaniu kwartetu smyczkowego ARKADOS w składzie: Jessica Kowalski – skrzypce, Jadwiga Dyla – skrzypce, Sonia Mitros – altówka, Joanna Zub – wiolonczela.
                                     

3. Położenie i architektura

Kościół znajduje się w ogrodzie. Zbudowany jest z cegły klinkierowej na fundamencie z piaskowca twardego, wolnostojący, z prostokątną, jednoprzestrzenną nawą i prezbiterium zamkniętym trójbocznie oraz jedną wieżą, wysoką na ok. 42 m.

Stropy drewniane, podwieszone oraz sklepione w nawie ołtarzowej i wieży. W prezbiterium sklepienie kryształowe. Konstrukcja dachowa na więzarach wieszarowych. Kościół kryty dachem dwuspadowym, pokrytym łupkiem; wieża przykryta iglicą pierwotnie na wieży znajdował się łupek, zakrystia północna dachem czterospadowym, zakrystia południowa wielospadowym.

Do wnętrza świątyni prowadzi ostrołukowy portal z drzwiami deskowo-spongowymi z ozdobnymi zawiasami krzyżowymi, wpisany między szkarpy.

Posadzka w nawach z kamienia obrabianego. Schody wewnętrzne i zewnętrzne z kamienia twardego obrabianego.

Po obu stronach prezbiterium znajdują się zakrystie.

Centralne miejsce w prezbiterium stanowi rzeźbiony ołtarz. W jego środkowej części znajduje się figura przedstawiająca Jezusa Chrystusa.

W przedniej części nawy z prawej strony, mieści się rzeźbiona ambona. Na wysokości ambony po lewej stronie chrzcielnica z gipsu przedstawiająca klęczącego anioła. W tylnej części nawy chór konstrukcji drewnianej z organami.



                                     

4.1. Wystrój i wnętrze kościoła Ołtarz

Neogotycki drewniany ołtarz z końca XIX wieku, ofiarowany przez cesarzową Augustę Wiktorię.

  • Po bokach ołtarza motywy roślinne.
  • W środku nastawy znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca kielich i winnicę. Pod kielichem cytat w języku niemieckim z Biblii: DAS BLUT JESU CHRISTI DES SOHNES GOTTES MACHT UNS REIN VON ALLER SÜNDE 1. Joh. 1.7.
                                     

4.2. Wystrój i wnętrze kościoła Ambona

Neogotycka ambona z końca XIX wieku. Drewniana z dużą ilością motywów roślinnych. Pod kopułą znajduje się rzeźba gołębicy symbolizująca Ducha Świętego. Na ambonie cytat w języku niemieckim z Biblii: SELIG SIND, DIE GOTTES WORT HÖREN UND BEWAHREN. L. 11. 28. Błogosławieni są ci, którzy słuchają Słowa Bożego i strzegą go. Łk. 11. 28.

                                     

4.3. Wystrój i wnętrze kościoła Organy

Organy zbudowane przez Heinricha Schlaga ze Świdnicy. Zostały ofiarowane w darze przez hrabiego Huberta Thiele-Wincklera. Instrument posiada 16 głosów, 2 manuały + pedał. Umieszczony jest na chórze muzycznym, wspartym na czterech drewnianych kolumnach. Organami opiekuje się dr Marek Urbańczyk.

                                     

4.4. Wystrój i wnętrze kościoła Inne

  • cztery neogotyckie tablice na numery pieśni,
  • neogotycka chrzcielnica z przełomu XIX/XX wieku, przedstawiająca klęczącego anioła. Ufundowana przez gen. Prittwitza brata Ernesta – kierownika budowy kościoła,
  • neogotycki witraż figuralny mieszczący się w centralnej części prezbiterium, przedstawiający Chrystusa Króla,
  • dwa duże "antyczne" żyrandole i krzyż na wieży wykonał w darze mistrz blacharski z Szopienic – Vogel,
  • popiersie Marcina Lutra,
  • obraz przedstawiający Marcina Lutra,
  • po bokach prezbiterium, cztery witraże dywanowe,
  • kinkiety.

W kościele na uwagę zasługuje również posadzka, która stanowi bardzo interesujący przykład dawnej sztuki ręcznego kładzenia posadzek.

                                     

5. Dzwonnica

Na wieży kościoła znajdują się trzy dzwony:

  • duży dzwon stalowy z przełomu XIX/XX wieku z napisem: Jesus Christus gestern und heute und derselbe auch in ewigkeit Hbr. 13.8 Jezus Chrystus wczoraj i dziś, ten sam i na wieki Hbr. 13.8, używany na specjalne okazje,
  • średni dzwon stalowy z przełomu XIX/XX wieku, aktualnie nieużywany,
  • mały dzwon stalowy z przełomu XIX/XX wieku, używany w każde nabożeństwo.

Do października 2010 dzwoniono średnim dzwonem. 3 października 2010 z średniego dzwonu wypada serce uszkadzając naprawione wcześniej żaluzje. Żaluzje ponownie naprawiono dzień później.

                                     

6. Otoczenie kościoła

  • dawna willa lekarza dr Stauba,
  • dawna szkoła ewangelicka,
  • kamienice,
  • stara apteka dawna apteka Graefego.
  • neogotycka plebania wybudowana w latach 1907-1908,
                                     

7. Duszpasterze

  • 1940-1945 – ks. Gerhard Myśliwczyk,
  • 1998-1999 – ks. Rafał Miller wikariusz,
  • 1999-2004 – ks. Michał Walukiewicz wikariusz,
  • 1948-1951 – ks. Gustaw Gerstenstein,
  • 2004-2008 – ks. Mirosław Czyż wikariusz,
  • 1918-1931 – ks. Johannes Dierich,
  • 2008-2009 – Michał Legierski praktykant,
  • 1952-1961 – ks. Emil Kowala,
  • od 2009 – ks. Rafał Kamil Dawid wikariusz.
  • od 1997 – ks. Adam Malina,
  • 1946-1947 – ks. Leopold Raabe,
  • 1932-1938 – ks. Eduard Bechtloff,
  • 1938-1939 – ks. Ryszard Horn,
  • 1997-1998 – ks. Jan Neumann wikariusz,
  • 1905-1917 – ks. Wilhelm Dorn,
  • 1961-1997 – ks. Karol Bauman,
  • 1940-1945 – ks. Edward Dietz,
                                     

8. Ciekawostki

  • Kościół jest udostępniany turystom i osobom zainteresowanym wyznaniem ewangelickim czy architekturą budynku. Dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych prowadzone są regularne prelekcje o historii i współczesności Kościoła ewangelickiego w Polsce, z których najczęściej korzysta młodzież z sąsiedniego VI Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Długosza.
  • W kościele Kazimierz Kutz kręcił jedną ze scen do filmu pt. "Sól ziemi czarnej".
  • Co roku, w kościele odbywa się koncert z serii Szopienicki Sierpień Muzyczny.
  • Ołtarz znajdujący się w kościele, został ufundowany przez cesarzową Augustę Wiktorię.

Użytkownicy również szukali:

kościół ewangelicki w katowicach,

...
...
...