Poprzednia

ⓘ Ulica Asnyka w Kętrzynie




Ulica Asnyka w Kętrzynie
                                     

ⓘ Ulica Asnyka w Kętrzynie

Ulica Asnyka w Kętrzynie – ulica w Kętrzynie powstała w drugiej połowie XIX w.

Ulica przed 1945 nazywała się Oberteichstr. od nazwy jeziora Oberteich, nad którym znajduje się część ulicy. Powstanie ulicy wiąże się z powstaniem tu zakładu psychiatrycznego.

                                     

1.1. Zabudowa przedwojenna Szpital Miłosierdzia

Szpital Miłosierdzia niem. Krankenhaus der Baherzigkeit założony został w 1857 przez Kościół ewangelicki z inicjatywy kętrzyńskiego superintendenta Karla Augusta Thala. Szpital kierowany był przez pięcioosobowy zarząd wybierany przez radę parafialną. Zarządem szpitala kierował proboszcz. W roku 1866 przebywało tam 63 chorych, a w dwa lata później kiedy wybuchła epidemia tyfusu liczba chorych zwiększyła się do 154 osób. Chorymi opiekowały się diakonise. Po wybudowaniu nowego szpitala, szpital z ul. Asnyka został przeniesiony do nowego budynku, obecnie Szpital Powiatowy w Kętrzynie.

                                     

1.2. Zabudowa przedwojenna Zakład filantropijny Sembecka

W przestrzeni między ul. Pocztową, a Jeziorem Kętrzyńskim i ul. Adama Asnyka, a Stadem Ogierów w Kętrzynie znajdują się budynki wymurowane z czerwonej cegły. Całość otoczona była solidnym ogrodzeniem, które zachowało się w znacznej części. Obszar ten może kojarzyć się z jednostką wojskową. Faktycznie był tu Zakład Psychiatryczny. Powstanie zakładu zapoczątkował Kościół ewangelicki. W roku 1865 powstał tu zakład dla dzieci psychicznie chorych z jednym opiekunem i jednym nauczycielem. Rozbudowująca się instytucja prowadzona była później przez Fundację Sembecka, wspieraną finansowo przez Kościół z ogłaszanych kolekt. W 1869 r wybudowano dom dla kobiet. Układ i liczba budynków znajdujących się tam obecnie jest zgodna z ich lokalizacją na planie miasta z pierwszych lat XX w. W zakładzie tym było 1000 pensjonariuszy i obsługa: lekarze, pedagodzy i pielęgniarze. Na terenie obiektu funkcjonowała piekarnia. Do kompletu było też gospodarstwo rolne o powierzchni 60 ha, gdzie utrzymywano inwentarz żywy – źródło zaopatrzenia zakładowej stołówki. W ramach terapii prowadzone były zajęcia praktyczne w różnych dziedzinach rzemiosła wyrób mebli, szczotek, gotowe produkty były sprzedawane, a uzyskana gotówka przeznaczana była na wzbogacanie budżetu zakładu. Przedwojenny adres zakładu: wówczas Sembeckstr 15 obecnie ul. Pocztowa, telefon 562 i Oberteichstr 1 obecnie ul Adama Asnyka. Zakład opiekuńczy w Kętrzynie powstał wcześniej, niż tego typu zakład w Karolewie.

Domy dla nieuleczalnie chorych powstały dzięki Fundacji Sembecka. Fundacja ta ustanowiona została w Berlinie przez prawnika Ernsta Sembeka w 1862 r. z kapitałem 200 tys. marek z których odsetki miały iść na utrzymanie Zakładu Psychiatrycznego w Kętrzynie. W 1937 r. Zakład Psychiatryczny przejęty został od prywatnej fundacji przez nazistowskie władze III Rzeszy. Zakład zmienił nazwę na Zakład Wychowawczy i zmieniła się struktura podopiecznych – dzieci i młodzież, w tym także dzieci z niedorozwojem umysłowym.

W 1939 dyrektorem Zakładu Wychowawczego był pastor Gotthard Schulz, a rektorem szkoły nijaki Nernheim.

                                     

1.3. Zabudowa przedwojenna Zakład w latach 1940-1944

W 1940 na teren Zakładu Wychowawczego podzielono na dwie części. Budynki od strony ul. Pocztowej pozostały jako zakład opiekuńczy, a budynek przy obecnej ul. Asnyka 10 był w Pradze krypt. Deutschland VII, wówczas ul. Kreuzherrengasse 1 i w Berlinie. Na potrzeby osób pełniących służbę w ramach kętrzyńskiego oddziału Tannenberg I zajęte zostały miejskie hotele. W hotelu Thuleweit budynek nie istnieje, obok obecnie znajduje się Hotel Koch był przyjmowany przez Bürgera - szefa kętrzyńskiego oddziału i Pfisterera zastępca Reichsarbeitsführer Konstantin Hierl.

W sierpniu 1940 wydzielony został teren pod budowę Wilczego Szańca i rozpoczęto budowę lotniska Kętrzyn-Wilamowo gotowe wiosną 1941. Do Kętrzyna przyleciał wówczas samolotem minister Todt.

Biuro zakończyło działalność w grudniu 1944. Po wojnie jedynym materialnym śladem wskazującym na wykorzystywanie obiektów Zakładu Wychowawczego do celów wojskowych był zainstalowany tam węzeł łączności system urządzeń technicznych umożliwiający wielokanałową łączność w różnych kierunkach oraz rozmieszczone w pobliżu schrony przeciwlotnicze. Schrony rozmieszczone były na posesji sióstr Katarzynek i w zachodniej skarpie cmentarza komunalnego.



                                     

1.4. Zabudowa przedwojenna Rok 1945

Według niepublikowanej relacji dnia 14 stycznia 1945 polscy robotnicy przymusowi z budynku przy ul. Asnyka 10 na samochody wojskowe ładowali skrzynie najprawdopodobniej z dokumentami.

Między 15-20 stycznia 1945 w opuszczonej części budynków po Organizacji Todt zakwaterowano dzieci i opiekunów z Domu Dziecka w Ełku. Dnia 22 stycznia kierownictwo Zakładu Wychowawczego wysyłało trzy telegramy z prośbą o umożliwienie ewakuacji, według wcześniej ustalonego planu na Pomorze. Dnia 26 stycznia o godz. 16,oo dotarł tu rozkaz o obowiązkowej ewakuacji. Tego samego dnia ok. godz. 20,oo nastąpił wymarsz kolumny dzieci i opiekunów w kierunku Bartoszyc. Na wozie konnym jechała żywność i zapasowa odzież. 11 lutego 1945 uciekinierzy powrócili do Kętrzyna. Dom przy obecnej ul. Asnyka 8 zajęty był przez wojennego komendanta miasta – majora Rozenfelda z Armii Czerwonej. Przerzedzeni uciekinierzy śmierć w wyniku mrozu i działań frontowych, zajęli budynki od strony ul. Pocztowej. Wkrótce istniejącemu kierownictwu zakładu przedstawił się nowy "burmistrz Kętrzyna” Henryk Hartmann † 1947 Kętrzyn wyznaczony przez wymienionego komendanta. Hartmann wyznaczył swoją przełożoną Zakładu Wychowawczego, który w tym czasie pełnił też funkcję domu dziecka. Pensjonariusze zakładu repatriowani byli do Niemiec jesienią 1945 i w 1946 r. Pracownicy Zakładu Wychowawczego byli wielokrotnie przesłuchiwani przez NKWD, które interesowały archiwa Organizacji Todt. Przypuszczalnie skutkiem tego typu przesłuchań było wypompowywanie wody z Jeziora Kętrzyńskiego w 1963. Po wypompowaniu znacznej części wody z niecki jeziora, prace poszukiwawcze musiano przerwać, ponieważ w wyniku obniżenia poziomu wody gruntowej zaczęły pękać ściany okolicznych budynków.

                                     

2. Zabudowa obecna

W opuszczonym budynku przy ul. Asnyka 10 w roku 1947 utworzono Zasadniczą Szkołę Zawodową, a później Zespół Szkół Zawodowych z Technikum Mechanicznym, przeniesione zostały na ul. Wojska Polskiego 12. Po Zespole Szkół Zawodowych budynek na ul Asnyka 10 zajmowany był przez Szkołę Podstawową Nr. 5 w Kętrzynie im. Macieja Kalenkiewicza "Kotwicza", przeniesioną na ul Kazimierza Wielkiego 12. Obecnie budynek nr. 10 na ul. Asnyka zajmuje Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP Wydział Zamiejscowy w Kętrzynie. Obecnie budynek nr 8 na ul. Asnyka zajmuje Prywatne Gimnazjum, II Prywatne Liceum Ogólnokształcące i Niepubliczna Szkoła Podstawowa Klucz w Kętrzynie. Absolwentem Zasadniczej Szkoły Zawodowej z roku 1963 był między innymi Bronisław Ignaciuk wychowawca Turonek. Absolwentem z roku 1971 Zasadniczej Szkoły Zawodowej na ul Asnyka 10 był Cyryl Klimowicz.

Ulica Asnyka łączy ulicę Pocztową z ulicą Kościuszki. Ulica ma długość ok. 400 m i jest na niej 12 numerów. Po stronie nieparzystej pod nr 1 znajduje się budynek kętrzyńskiego browaru. Po stronie parzystej budynki nr 8 i 10 to budynki dawnego ośrodka opiekuńczego założonego przez fundację Sembecka. Budynek mieszkalny nr 12 wybudowany został po 1945. Wcześniej znajdował się tu szpital, świadczący usługi dla mieszkańców miasta, w czasie gdy nie było jeszcze w Kętrzynie szpitala powiatowego.

                                     

3. Bibliografia i źródła

  • Wulf/Tiesler, Das war unser Rastenburg, Kreisgemeinschaft Rastenburg, Leer, 1983, ​ISBN 3-7921-0290-0 ​ Rok 1937 zabranie zakładu opiekuńczego od Fundacji
  • Stadtplan Rastenburg 1903 – Idiotenanstalt pozycja nr 24 objaśnień do planu.
  • Gazeta Olsztyńska, Gazeta w Kętrzynie, Mariusz Kwiatkowski, "Tutaj projektowano drogi i umocnienia", 28 lutego – 1 marca 2007.
  • 100-lecie Szpitala Powiatowego i Liceum Ogólnokształcącego w Kętrzynie, Andrzej Sobczak – Stulecie Szpitala Powiatowego w Kętrzynie 1908-2008, Kętrzyn, 2008. Folder okolicznościowy.
  • "Kętrzyn z dziejów miasta i okolic", wyd. "Pojezierze", Olsztyn 1978.
  • Rund um die Rastenbug, Juni, 1994. Zamieszczona strona z książki telefonicznej.
  • Rudolf Grenz, "Der Kreis Rastenburg", Marburg/Lahn, 1976.
  • Ewangelicy na Warmii i Mazurach, Grzegorz Jasiński – rozdz. Misja wewnętrzna i związane z Kościołem ewangelickim zakłady opiekuńcze na Mazurach w XIX wieku, Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-915852-0-4 ​ str. 35 – Zakład Psychiatryczny, Szpital Miłosierdzia

Użytkownicy również szukali:

...
...
...