Poprzednia

ⓘ Wojska obrony terytorialnej




Wojska obrony terytorialnej
                                     

ⓘ Wojska obrony terytorialnej

Wojska obrony terytorialnej – część sił zbrojnych przeznaczona do prowadzenia działań taktycznych na obszarze kraju. Stanowiły je jednostki ogólnego przeznaczenia oraz ochrony i obrony obiektów formowane i wykorzystywane do samodzielnego prowadzenia walki, wsparcia działań wojsk operacyjnych oraz działań humanitarnych.

                                     

1. Struktura wojsk OT

Strukturę wojsk obrony terytorialnej tworzą:

  • terytorialne organy dowodzenia
  • jednostki wojskowe obrony terytorialnej.

Terytorialnym organom dowodzenia szczebla okręgowego podlegały jednostki wojskowe ogólnego przeznaczenia o charakterze brygad zmotoryzowanych.

Terytorialnym organom dowodzenia szczebla wojewódzkiego podlegały bataliony obrony terytorialnej oraz pododdziały ochrony i obrony obiektów nowo formowane na okres zagrożenia kryzysu i wojny.

Jednostki wojsk obrony terytorialnej realizowały zadania w swoich obszarach odpowiedzialności wyznaczonych na terytorium kraju. Mogły one prowadzić bezpośrednie działania bojowe, działać w strefie tyłowej oraz na terytorium opanowanym przez przeciwnika. Obszary odpowiedzialności obronnej na okres zagrożenia kryzysu, wojny i okupacji przygotowywały już w czasie pokoju.

Charakterystyczne dla działań taktycznych wojsk obrony terytorialnej są:

  • operacyjne przygotowanie i utrzymywanie w odpowiednim stopniu gotowości infrastruktury obronnej obszaru odpowiedzialności.
  • prowadzenie działań nieregularnych w ramach struktur podziemnych na obszarze opanowanym przez przeciwnika;
  • wojskowe wsparcie władz cywilnych i społeczeństwa w akcjach ratowniczych, humanitarnych i porządkowych
  • ścisłe współdziałanie z pozamilitarnym układem obronnym władzami, instytucjami i społeczeństwem
  • maksymalne wykorzystanie atutu działań w znanym i przygotowanym terenie stanowiącym obszar odpowiedzialności obronnej i ratowniczej związanym z rodzinnym miejscem pochodzenia i zamieszkania
  • wszechstronne wsparcie i zapewnienie wojskom operacyjnym dogodnych warunków działania
                                     

2. Wojska obrony terytorialnej w Polsce

Wojska Obrony Terytorialnej Kraju OTK powołano w Polsce uchwałą Komitetu Obrony Kraju z 14 maja 1959 roku, jako siły tzw. układu wewnętrznego, służącego do bezpośredniej obrony terytorium kraju przed różnymi zagrożeniami układ zewnętrzny stanowiły wojska operacyjne przewidziane do działań w ramach Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego, w założeniu poza terytorium kraju. Wśród ich zadań, oprócz walki ze środkami napadu powietrznego, desantami powietrznymi i morskimi, oraz zwalczania grup dywersyjno-rozpoznawczych przeciwnika, była ochrona ważnych obiektów i szlaków komunikacyjnych, zabezpieczenie przegrupowania wojsk operacyjnych przez utrzymanie mostów i budowę przepraw, wsparcie sił resortu spraw wewnętrznych w utrzymaniu porządku publicznego podczas wojny, oraz udział w pracach na rzecz gospodarki narodowej i likwidacji klęsk żywiołowych podczas pokoju. Wojska te rozpoczęto faktycznie formować od 1963 roku. W ich skład weszły:

  • wojska lądowe OTK
  • siły obrony terytorialnej marynarki wojennej.
  • wojska obrony powietrznej kraju

Podstawę do formowania wojsk lądowych OTK stanowiły nowo formowane od 1963 roku jednostki Obrony Terytorialnej OT oraz Wojska Obrony Wewnętrznej WOWew., powstałe w 1966 roku przez przekazanie istniejących jednostek Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Wojska Obrony Wewnętrznej OTK podzielono na:

  • Jednostki zabezpieczenia przegrupowania wojska – trzy pułki i dwa bataliony pontonowe WOWew.
  • Jednostki zabezpieczenia Wojewódzkich Komitetów Obrony WKO – szesnaście kompanii łączności
  • Jednostki obrony przed bronią masowego rażenia – trzy bataliony inżynieryjne WOWew.
  • Jednostki obrony lądowej – cztery pułki WOWew. rozwijane w czasie wojny w brygady
  • Jednostki zabezpieczenia Komitetu Obrony Kraju KOK – trzy brygady i dwa pułki WOWew., jeden pułk i cztery bataliony łączności

Jednostki Obrony Terytorialnej przeznaczono do ochrony obiektów i udzielania pomocy w likwidacji skutków uderzeń lotniczych i broni masowego rażenia oraz do zwalczania skutków klęsk żywiołowych. Stanowiły je:

  • Jednostki OT Pomorskiego OW – sześć pułków i szesnaście batalionów OT
  • Jednostki zabezpieczenia Inspektoratu OT – batalion łączności i batalion ochrony
  • Jednostki OT Śląskiego OW – jedna brygada, cztery pułki i dwadzieścia cztery bataliony OT
  • Jednostki OT Warszawskiego OW – osiem pułków i dwadzieścia dwa bataliony OT.

W skład wojsk lądowych OTK w latach 1965-1971 wchodziły również Wojska Ochrony Pogranicza, w składzie 9 brygad i 3 samodzielnych oddziałów. Wojska te w lipcu 1965 podporządkowano Ministrowi Obrony Narodowej, lecz od października 1971 wyłączono je z systemu OT i ponownie podporządkowano Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

Wojska obrony powietrznej kraju składały się z trzech korpusów OPK. Były to:

  • 1 Korpus Obrony Powietrznej Kraju z dowództwem w Warszawie
  • 3 Korpus Obrony Powietrznej Kraju z dowództwem we Wrocławiu
  • 2 Korpus Obrony Powietrznej Kraju z dowództwem w Bydgoszczy

Siły obrony terytorialnej marynarki wojennej obejmowały dwie flotylle obrony wybrzeża. Były to:

  • 8 Flotylla Obrony Wybrzeża z dowództwem w Świnoujściu
  • 9 Flotylla Obrony Wybrzeża z dowództwem na Helu

W 1970 roku wojska OTK liczyły 206 tysięcy żołnierzy, w tym wojska lądowe 141 tysięcy i wojska OPK 45 tysięcy; w 1975 roku – 184 tysiące żołnierzy, w tym wojska lądowe 117.5 tysiąca i wojska OPK 45.5 tysiąca. W 1975 roku posiadały one na wyposażeniu m.in. 160 czołgów, 441 transporterów opancerzonych, 422 samoloty myśliwskie, 258 wyrzutni rakiet plot.

W 1989 roku, w ramach redukcji Sił Zbrojnych PRL, wojska lądowe OTK zostały rozformowane. Przyczyną tej decyzji była konieczność zmniejszenia liczebności Sił Zbrojnych wynikająca z traktatów rozbrojeniowych w Europie, przy tym wojska OTK miały niższy stopień gotowości bojowej i wyszkolenia od wojsk operacyjnych. Poszczególne jednostki rozformowano w latach 1988-1990, a pozostałe jednostki WOWen podporządkowano Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

                                     

2.1. Wojska obrony terytorialnej w Polsce Jednostki lądowe OT

W celu zapewnienia wojewódzkim i powiatowym i miejskim komitetom obrony sił do wykonania zadań obronno-ochronnych i awaryjno-ratunkowych, rozpoczęto od początku 1963 roku formowanie jednostek OT. Podstawą prawną ich tworzenia była uchwała Komitetu Obrony Kraju z 16 listopada 1962 roku w sprawie przygotowania obrony terytorium kraju oraz uchwała Rady Ministrów nr 164/63 z 4 maja 1963 roku o zasadach organizacji jednostek OT. W każdym województwie i mieście wydzielonym stopnia wojewódzkiego nakazano sformować po jednym pułku OT, a w miastach na prawach powiatu i w powiatach – po jednym batalionie OT. Plan przewidywał utworzenie od podstaw 330 jednostek. Ogółem sformowano jedną brygadę, 18 pułków i 67 batalionów.

                                     

2.2. Wojska obrony terytorialnej w Polsce Wykaz jednostek lądowych OT 1970

Jedna brygada i osiemnaście pułków Obrony Terytorialnej:

  • Poznański Pułk OT im. ppłk. Franciszka Bartoszka w Gnieźnie
  • Białostocki Pułk OT im. gen. Walerego Wróblewskiego w Ełku
  • Warszawski Pułk OT im. Władysława Broniewskiego w Ułężu
  • Gdański Pułk OT im. gen. Józefa Wybickiego w Gdańsku
  • Olsztyński Pułk OT im. ppor. Zbigniewa Kozłowskiego w Biskupcu Reszelskim
  • Katowicka Brygada OT im. gen. Aleksandra Zawadzkiego w Zabrzu-Makoszowach
  • Zielonogórski Pułk OT w Skwierzynie
  • Lubelski Pułk OT im. Aleksandra Szymańskiego w Radzyniu Podlaskim
  • Szczeciński Pułk OT im. st. sierż. Mieczysława Majchrzaka w Szczecinie
  • Koszaliński Pułk OT im. por. Henryka Droździarza w Koszalinie
  • Bydgoski Pułk OT im. Juliana Marchlewskiego w Grudziądz
  • Krakowski Pułk OT im. Bartosza Głowackiego w Krakowie
  • Opolski Pułk OT w Opolu
  • Kielecki Pułk OT im. Leona Koczaskiego w Kielcach
  • Rzeszowski Pułk OT im. gen. broni Karola Świerczewskiego "Waltera” w Przemyślu
  • Wrocławski Pułk OT w Świdnicy
  • Łódzki Pułk OT im. Czesława Szymańskiego w Wiśniowej Górze k. Łodzi
  • Pułk OT m.st. Warszawy im. płk. Jana Kilińskiego w Warszawie
  • Pułk OT m. Łodzi im. Tadeusza Głąbskiego w Łodzi

oraz sześćdziesiąt trzy bataliony Obrony Terytorialnej, w tym:

  • Starachowicki Batalion Obrony Terytorialnej im. Ludowych Partyzantów Ziemi Iłżeckiej w Zębcu
  • Opatowski Batalion Obrony Terytorialnej im. kpt. Wasyla Wojczenki "Saszki” w Ostrowcu Świętokrzyskim
  • Radomski Batalion Obrony Terytorialnej w Radomiu


                                     

2.3. Wojska obrony terytorialnej w Polsce Wojska OT w III Rzeczypospolitej

W 1991 r. podjęto proces odbudowy wojsk OT jako jednostek przeznaczonych wyłącznie do prowadzenia działań bojowych na terenie kraju wspólnie z wojskami operacyjnymi. W oparciu o doświadczenia sojuszu NATO dopiero w 1997 r. przyjęto "Koncepcję rozwoju obrony terytorialnej", w której zakładano sformowanie do 2003 r. kilkunastu brygad OT 1 brygada na województwo o ogólnym stanie ok. 10 tys. żołnierzy. Problemy z wyposażeniem i uzbrojeniem tak dużej liczby jednostek oraz redukcja całych Sił Zbrojnych RP spowodowały, że utworzono tylko siedem skadrowanych brygad OT, których łączny stan nie przekroczył 2 tys. żołnierzy.

W 2003 r. rozformowano 23 BOT, a w 2005 r. 2 BOT. W wyniku przyjęcia programu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP w 2008 r. pozostałe brygady OT przekształcono w bataliony OT, a następnie przeformowano je w bataliony zmechanizowane, co zakończyło istnienie tego rodzaju wojsk w Polsce.

                                     

2.4. Wojska obrony terytorialnej w Polsce Skład wojsk obrony terytorialnej 2003

  • 2 Mińsko-Mazowiecka Brygada Obrony Terytorialnej Mińsk Mazowiecki
  • 18 Białostocka Brygada Obrony Terytorialnej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego Białystok
  • 1 Gdańska Brygada Obrony Terytorialnej Lębork
  • 3 Zamojska Brygada Obrony Terytorialnej Zamość
  • 23 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej Gliwice
  • 22 Brygada Piechoty Górskiej Obrony Terytorialnej Kłodzko
  • 14 Brygada Obrony Terytorialnej Ziemi Przemyskiej im. Hetmana Jerzego Lubomirskiego Przemyśl
                                     

2.5. Wojska obrony terytorialnej w Polsce Wojska obrony terytorialnej według koncepcji 2016

W 2016 powstała koncepcja ich ponownego utworzenia. 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa wprowadzająca Wojska Obrony Terytorialnej jako jeden z rodzajów Sił Zbrojnych RP.

  • 3 Podkarpacka Brygada Obrony Terytorialnej im. płk. Łukasza Cieplińskiego
  • 11 Małopolska Brygada Obrony Terytorialnej
  • 2 Lubelska Brygada Obrony Terytorialnej im. mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. "Zapora”
  • 8 Kujawsko-Pomorska Brygada Obrony Terytorialnej
  • 5 Mazowiecka Brygada Obrony Terytorialnej
  • 4 Warmińsko-Mazurska Brygada Obrony Terytorialnej
  • 9 Łódzka Brygada Obrony Terytorialnej w Łodzi
  • 12 Wielkopolska Brygada Obrony Terytorialnej
  • 10 Świętokrzyska Brygada Obrony Terytorialnej w Kielcach
  • Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej
  • 7 Pomorska Brygada Obrony Terytorialnej w Gdańsku
  • 1 Podlaska Brygada Obrony Terytorialnej im. płk. Władysława Liniarskiego ps. "Mścisław”
  • 6 Mazowiecka Brygada Obrony Terytorialnej
  • 13 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej

Według planów Ministerstwa Obrony Narodowej do 2019 r. na terenie Polski ma powstać 17 brygad - dwie w województwie mazowieckim oraz po jednej w każdym z pozostałych 15 województw.