Poprzednia

ⓘ Dniepr




Dniepr
                                     

ⓘ Dniepr

Dniepr – rzeka w Rosji, Białorusi i Ukrainie, w zlewisku Morza Czarnego; dł. 2285 km – jedna z kilku najdłuższych w Europie.

Wypływa z Wałdaju, płynie w kierunkach przeważnie południowych przez rozległe tereny Niziny Wschodnioeuropejskiej, uchodzi do Limanu Dnieprzańsko-Buskiego; najważniejsze miasta nad rzeką: Smoleńsk Rosja, Mohylew Białoruś, Kijów, Dniepr i Zaporoże Ukraina.

                                     

1. Historia

Dniepr wspominał już historyk grecki Herodot ok. 445 r. p.n.e., pisząc o nim jako o największej rzece na świecie po Nilu i Dunaju. Jego ujście stało się przedmiotem greckiej kolonizacji. W czasach antycznych znany był pod nazwą Borysthenes gr. klas. Βορυσθένης, tak samo jak greckie miasto leżące u jego ujścia w pobliżu wyspy Berezań.

We wczesnym średniowieczu Dniepr był ważną częścią magistrali rzecznej Północ-Południe, zwanej szlakiem "od Waregów do Greków" łączącego Skandynawię z Konstantynopolem. Szlak przyczynił się do znaczenia roli Kijowa jako jednego z najbogatszych miast Europy. W dorzeczu Dniepru powstała Ruś Kijowska.

Od XIV wieku Dniepr kontrolowało Wielkie Księstwo Litewskie w unii z Polską, a od 1569 jego dorzecze poza górnym biegiem i ujściem należało do Korony Królestwa Polskiego. Od połowy XVII wieku do II rozbioru stanowił na długim odcinku rzekę graniczną między Rzecząpospolitą a Rosją.

Pomiędzy górną Dźwiną i górnym odcinkiem Dniepru znajduje się obszar zwany Bramą Smoleńską, który miał strategiczne znaczenie w wielu konfliktach zbrojnych.

                                     

2. Dniepr w kulturze

Dniepr był wiele razy tematem malarstwa, poezji i literatury w dziełach artystów polskich, rosyjskich, białoruskich i ukraińskich.

Rzekę często wspominali poeci polscy ze szkoły ukraińskiej polskiego romantyzmu. Wysławiał ją wielokrotnie Tomasz Padura, polsko-ukraiński poeta autor pieśni Hej, sokoły. Pojawia się też w twórczości Juliusza Słowackiego, Wincentego Pola Do Dniepra, Pieśń o ziemi naszej i Józefa Ignacego Kraszewskiego. Porohy i dolny bieg rzeki sugestywnie opisał Henryk Sienkiewicz w powieści Ogniem i mieczem.

Dniepr pojawia się w literaturze rosyjskiej np. Taras Bulba Gogola oraz jest zasadniczym motywem w poezji i literaturze ukraińskiej. Jednym z najważniejszych utworów Tarasa Szewczenki był wiersz "Szumi i jęczy Dniepr szeroki" Реве та стогне Днiпр широкий, który śpiewano jako pieśń narodową. Również oryginalny tekst Hymnu Ukrainy personifikuje rzekę i nazywa ją "dziad Dniepr" дід Дніпро.

Dniepr był też tematem szeregu obrazów Jana Stanisławskiego 1860-1907 oraz innych malarzy.

                                     

3. Radzieckie zapory wodne

Podobnie jak Wołga został wykorzystany do utworzenia szeregu obszernych sztucznych zbiorników wodnych; znajdują się one w środkowym i dolnym biegu, na odcinku między granicą białorusko-ukraińską i Morzem Czarnym; zbiorniki te to: Kremieńczucki 2252 km², Kachowski 2155 km², Kijowski 922 km², Kamieński 567 km², Zaporoski 410 km² i Kaniowski 582 km²; ich utworzenie miało zgubny wpływ na naturalną ekologię rzeki. Zaporę zaplanowano w 1905, lecz zbudowano dopiero w latach 1927-1932. Budową zapory i elektrowni, przygotowanej przez zespół prof. Iwana Aleksandrowa, kierował inż. Aleksander Winter. Konieczne było jednak sprowadzenie ze Stanów Zjednoczonych hydrogeneratorów. Do użytku "DnieproGES" skrót od: Dniepro wskaja G idro e lektro s tancija oddany został w październiku 1932. Obok Magnitogorska była to sztandarowa inwestycja pierwszej radzieckiej "pięciolatki". Była to największa zapora w Europie o długości 760 m i wysokości 60 m.

Na odcinku między Dniprem a Zaporożem, na Dnieprze znajdowało się 9 skalnych progów rzecznych, porohów Dniepru. W 1932 porohy zostały zatopione przez wody zaporoskiego zbiornika retencyjnego.



                                     

3.1. Radzieckie zapory wodne Wysadzenie zapory przez NKWD w 1941

18 sierpnia 1941 na rozkaz Stalina zapora DnieproGES na Dnieprze została wysadzona w powietrze operacją dowodzili dwaj oficerowie NKWD – Boris Jepow i Aleksiej Pietrowski. "Wskutek wyrwy w zaporze w dół runęła wysoka na prawie 30 m fala. Niektórzy historycy szacują, że zginąć mogło od 30 do 120 tysięcy osób". Byli to zarówno mieszkańcy okolicznych wiosek oraz miast m.in. Nikopol i Marganiec, jak i uciekinierzy ze Wschodu, tysiące żołnierzy Armii Czerwonej oraz Wehrmachtu. Zniszczono też hydrogeneratory. Stalin nie osiągnął operacją zamierzonego celu wojskowego, bowiem ofensywa sił niemieckich nie została istotnie zatrzymana. Po zdarzeniu propaganda NKWD rozpowszechniała wersję, że operację przeprowadzili żołnierze niemieccy. W 1943 podjęto decyzję o odbudowie zapory, ale okoliczności wysadzenia jej w powietrze w czasie wojny długo okryte były tajemnicą. Ponowne uruchomienie elektrowni nastąpiło w 1947.

Aluzję do budowy i wysadzenia zapory można odnaleźć w Folwarku zwierzęcym George’a Orwella.

Użytkownicy również szukali:

dniepr 750,

...
...
...