Poprzednia

ⓘ Polska Komisja Likwidacyjna




Polska Komisja Likwidacyjna
                                     

ⓘ Polska Komisja Likwidacyjna

Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i Śląska Cieszyńskiego – tymczasowy organ władzy polskiej dla zaboru austriackiego oraz Śląska Cieszyńskiego w latach 1918–1919.

Zadaniem Polskiej Komisji Likwidacyjnej była likwidacja stosunków państwowo-prawnych łączących Galicję z Austro-Węgrami oraz utrzymanie bezpieczeństwa i spokoju publicznego do czasu utworzenia niepodległego państwa polskiego.

                                     

1. Historia

W drugiej połowie 1918 nasiliły się procesy rozpadu Austro-Węgier. W tej sytuacji już na początku października 1918 wśród polityków polskich zaczęto rozważać wcielenie w życie pomysłu powołania na terenie Galicji tymczasowej władzy polskiej. Konsultacje w tej sprawie prowadzili przedstawiciele Polskiego Stronnictwa Ludowego "Piast", Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego i Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska. Wkrótce dołączyli do nich przedstawiciele mniejszych ugrupowań. Z pertraktacji wykluczono konserwatystów, krytycznie oceniając ich dotychczasową lojalistyczną politykę wobec monarchii habsburskiej. Do spotkań dochodziło wówczas zarówno w Krakowie, jak i Wiedniu. Bardziej konkretne efekty tych konsultacji pojawiły się jednak dopiero w drugiej połowie października. 24 października na naradzie przedstawiciele PSL "Piast”, SN-D i PPSD przyjęli rezolucję, w której znalazło się postanowienie o konieczności bezzwłocznego utworzenia Polskiej Komisji Likwidacyjnej – mającej doprowadzić do zlikwidowania stosunku zależności Galicji od Austrii. Zadecydowano również o zwołaniu na 28 października zebrania polskich posłów na parlament austriacki.

28 października 1918 w siedzibie magistratu w Krakowie odbyło się zebranie, w którym wzięło udział ponad 60 polityków. Na przewodniczącego zgromadzenia wybrano Wincentego Witosa, na jego zastępców: Aleksandra Skarbka, Tadeusza Tertila, Ignacego Daszyńskiego i księdza Józefa Londzina. Obrady były burzliwe, a podczas poruszania poszczególnych kwestii dochodziło do ostrej wymiany zdań, jak np. w przypadku określenia stosunku tworzącej się PKL do warszawskiego rządu Rady Regencyjnej. Spory wywołała także sprawa siedziby przyszłych władz Galicji – zwolenników miał tu zarówno Kraków, jak i Lwów. Efektem obrad było przyjęcie 12 rezolucji. W jednej z nich znalazła się deklaracja o rozwiązaniu zależności ziem polskich z Austro-Węgrami, a w innej powołano do życia Polską Komisję Likwidacyjną, mającą się składać z 23 posłów do austriackiej Rady Państwa. W związku ze sporami dotyczącymi stosunku do Rady Regencyjnej nie wyłoniono wówczas składu osobowego PKL, zaś kierowanie Komisją powierzono prezydium zebrania założycielskiego, postanawiając zarazem, że jego siedzibą zostanie Kraków, zaś Komisja urzędować będzie we Lwowie.

W dniach 29–30 października ciało to działało poprzez prezydium zgromadzenia posłów polskich zastępujące komisję likwidacyjną. Komisja przejęła władzę w Krakowie 31 października 1918.

Komisja odmówiła podporządkowania się Radzie Regencyjnej Królestwa Polskiego, która powołały Witolda Czartoryskiego na stanowisko Komisarza Generalnego Polskiego Rządu dla Galicji i polskiej części Śląska.

Polska Komisja Likwidacyjna, wraz z lwowskim Tymczasowym Komitetem Rządzącym, została zniesiona dekretem Naczelnika Państwa z 10 stycznia 1919, a oba te organy zastąpiła Komisja Rządząca dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy. W marcu Komisję zastąpił Generalny Delegat Rządu.

W lutym 1919 Polska Komisja Likwidacyjna wydała serię 11 znaczków pocztowych numery katalogowe 55–65, które pozostawały w obiegu pocztowym do 31 maja 1919.

                                     

2.1. Skład W momencie utworzenia

W skład tymczasowego prezydium Komisji weszli:

  • Wincenty Witos – przewodniczący,
  • Ignacy Daszyński – od 6 listopada nieobecny, złożył funkcję,
  • Aleksander Skarbek – kierownik spraw wojskowych,
  • Józef Londzin – jednocześnie członek prezydium Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego.
  • Tadeusz Tertil – jednocześnie burmistrz Tarnowa,

W skład delegacji do Lwowa, która 1 listopada 1918 dotarła do Przemyśla, weszli Aleksander Skarbek, Zygmunt Lasocki i Władysław Grzędzielewski.

                                     

2.2. Skład Skład ustalony 4 listopada

  • Józef Ptaś – członek prezydium
  • Marian Starzewski – naczelnik wydziału komunikacji
  • Antoni Doerman – zastępca naczelnika wydziału przemysłu i handlu
  • Stanisław Biały – zastępca naczelnika wydziału sprawiedliwości
  • Jan Stapiński – zastępca naczelnika wydziału górnictwa
  • Włodzimierz Tetmajer – naczelnik wydziału wojskowego
  • Andrzej Kędzior – naczelnik wydziału robót publicznych
  • Józef Ptaś – naczelnik wydziału sprawiedliwości
  • Witold Skalski – zastępca naczelnika wydziału rolnictwa
  • Wincenty Witos – przewodniczący
  • Franiszek Bardel – zastępca naczelnika wydziału skarbowego
  • Stanisław Rymar – zastępca naczelnika wydziału administracyjnego
  • Jan Nowicki – zastępca naczelnika wydziału opieki społecznej
  • Tadeusz Tabaczyński – zastępca naczelnika wydziału robót publicznych
  • Edmund Zieleniewski – naczelnik wydziału przemysłu i handlu
  • Emil Bobrowski – naczelnik wydziału opieki społecznej
  • Władysław Długosz – naczelnik wydziału rolnictwa
  • Emil Schmidt – naczelnik wydziału skarbowego
  • Stanisław Rowiński – zastępca naczelnika wydziału wojskowego
  • Ignacy Rychlik – naczelnik wydziału oświaty
  • Ignacy Wróbel – zastępca naczelnika wydziału komunikacji
  • Władysław Kucharski – zastępca naczelnika wydziału aprowizacji
  • Jędrzej Moraczewski – naczelnik wydziału aprowizacji
  • Herman Diamand – naczelnik wydziału górnictwa
  • Jędrzej Moraczewski – członek prezydium
  • Tadeusz Tertil – członek prezydium
  • Józef Krajewski – zastępca naczelnika wydziału oświaty
  • Zygmunt Lasocki – naczelnik wydziału administracyjnego


                                     

3. Sprawy wojskowe

1 listopada 1918 w Krakowie pułkownik Bolesław Roja z rozkazu Polskiej Komisji Likwidacyjnej objął Komendę Wojskową na obszarze Galicji od polnego zbrojmistrza Siegmunda von Benigni in Müldenberg. Po objęciu przez Józefa Piłsudskiego stanowiska Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego, generał Roja podporządkował się mu.

Użytkownicy również szukali:

kto 7 listopada 1918 roku stanął na czele tymczasowego rządu ludowego republiki polskiej, tymczasowy rząd ludowy republiki polskiej,

...
...
...