Poprzednia

ⓘ Lawina




Lawina
                                     

ⓘ Lawina

Lawina – gwałtowna utrata stabilności i przemieszczanie się: spadanie, staczanie lub ześlizgiwanie się ze stoku górskiego mas śniegu, lodu, gruntu, materiału skalnego, bądź ich mieszaniny. Lawina jest najgwałtowniejszą postacią ruchów masowych i stanowi olbrzymie zagrożenie dla ludzi i ich otoczenia oraz infrastruktury. Występowanie lawin można jednak w pewnym stopniu przewidywać, a moment ich uruchomienia monitorować.

Między cząstkami materiału leżącego na zboczu lub go budującego oraz między materiałem a podłożem działają siły tarcia oraz siły oddziaływania międzycząsteczkowego generalnie określane jako kohezja, które równoważą ciężar tego materiału. Jeśli ta równowaga zostanie zachwiana, np. przez wzrost masy śniegu wskutek opadów lub zmniejszenia siły tarcia zmiana parametrów wytrzymałościowych niektórych lub wszystkich warstw tworzących dany masyw, następuje osuwanie się, spełzywanie lub spływanie materiału ze zbocza. Gdy zjawiska te mają gwałtowny przebieg, możemy mówić o lawinie.

                                     

1. Rodzaje lawin

  • lawina gruntowa – powstaje w czasie nagłych odwilży lub opadów deszczu. Poruszająca się masa mokrego śniegu eroduje głęboko podłoże, porywając pokrywę zwietrzelinową i niszcząc roślinność.
  • lawina śnieżna – oberwanie i przemieszczanie się masy śniegu.
  • lawina wulkaniczna inaczej lawina piroklastyczna, lawina gorąca lub strumień spływ piroklastyczny) – gwałtownie przemieszczająca się z prędkością znacznie przekraczającą 100 km/h po zboczu wulkanu masa okruchów skalnych, świeżo wyrzuconej lawy, popiołu wulkanicznego i gazów wulkanicznych;
  • lawina lodowa – przemieszczająca się po zboczu masa lodu
  • lawina błotna – gwałtownie przemieszczający się potok błotny;
  • lawina pyłowa powstaje po obfitych opadach, tworząc ze świeżego, puszystego śniegu welon pyłu śnieżnego. Porusza się w granicach 200 km/h.
  • deska śnieżna – lawina powstająca w wyniku osunięcia się warstwy świeżego, nie związanego jeszcze z podłożem, śniegu lub w wyniku oderwania się nawisu śnieżnego.
  • lawina kamienna – przemieszczająca się po stoku górskim masa okruchów skalnych, kamieni, żwiru itp. powstająca w wyniku obrywu skalnego lub na skutek zaburzenia równowagi piargu w żlebie lub stożku usypiskowym lawina piargowa;
  • Lawina gruzowa
  • lawina mieszana – lawina powstająca z wymieszanego materiału w postaci: śniegu, lodu, kamieni, gruzu, błota, pni drzew etc. W geologii tego typu lawina nosi nazwę spływu gruzowego.
                                     

2. Czynniki warunkujące powstawanie lawin

  • śnieg ziarnisty firn – wiosna i wczesne lato, tam, gdzie tworzy się tzw. wieczny śnieg;
  • śnieg zbity gips – powstaje z puchu pod wpływem wiatru i niskiej temperatury Tatry;
  • rzeźba terenu i nachylenie stoku – stoki o nachyleniu 25–50°; stoki gładkie, porośnięte trawą, strome żleby, rynny, depresje, kotły oraz gładkie zbocza;
  • pokrywa śnieżna – warstwy śniegu
  • śnieg świeżo upadły puch;
  • szreń i lodoszreń – powstaje na powierzchni pokrywy śnieżnej na skutek naprzemiennego nagrzewania i zamarzania powodując różniej grubości zlodowaciałą warstwę;
  • opady – jednorazowy opad śniegu powyżej 20 cm; opady deszczu w ciągu całego roku;
  • wiatr – lokalne warunki śniegu, nawis śnieżny – duże zagrożenie lawinowe;
  • temperatura – od −5 do −10 °C – czynnik korzystny, zmniejszający zagrożenie; długotrwałe mrozy od −10 do −30 °C powodują lawiny na skutek przemarzania powierzchni skarp, a tym samym ich wgłębnego rozsadzania powstającym wypełnieniem lodowym. Duże dobowe wahania temperatur również sprzyjają powstawaniu lawin, co związane jest z cieplnym współczynnikiem rozszerzalności skał.
  • odwilż;
                                     

3. Przeciwdziałanie skutkom lawin

Za najprostszą i jednocześnie najbardziej skuteczną metodę można uznać unikanie miejsc zagrożonych zejściem lawiny, zarówno w trakcie poruszania się po górach, jak i np. przy wyborze miejsca na budowę domu. Obszary takie można określić na podstawie analizy ukształtowania terenu, bezpośrednich obserwacji czy innych symptomów oraz historii zdarzeń. Sztuczne wykonane ludzką ręką typy ochrony przed tego typu zjawiskami podzielić można na dwie grupy:

1. Aktywne – zabezpieczające w sposób bezpośredni powierzchnię skarpy, niedopuszczające lub znacznie ograniczające możliwość wystąpienia lawiny. Wśród tego typu metod wyróżnić można między innymi:

  • stabilizację przy wykorzystaniu metod inżynierskich, polegającą na pokrywaniu skarp siatkami stalowymi, torkretem betonem natryskowym, w połączeniu z odpowiednim kotwieniem luźnego materiału bądź pojedynczych formacji skalnych;
  • utrzymywanie czapy śniegowej w miejscu jej pierwotnego zalegania, poprzez instalację barier śnieżnych. Tego typu lekkie fizycznie i wizualnie instalacje nie dopuszczają do spełzywania się czapy śniegowej o miąższości do ok. 4.5 m, a tym samym wygaszają lawiny śnieżne u źródła. Tego typu instalacje są powszechnie stosowane na świecie, ale w Polsce nie są spotykane. Na okres letni mogą być szybko demontowane w celu dodatkowego zmniejszenia oddziaływania estetycznego na otoczenie. Ideę funkcjonowania takiej bariery przedstawiono na zdjęciu obok;
  • stabilizacje biologiczną – pokrycie szatą roślinną odpowiednią dla wysokości miejsca pokrycia, zalesianie itp. Stoki porośnięte roślinnością są mniej lawiniaste, las stanowi naturalny hamulec dla lawin. Duże znaczenia ma obecność kosodrzewiny, znacznie ograniczającej ruchomość pokrywy śnieżnej. Skutecznym sposobem jest tworzenie bezleśnych klinów w górnej granicy lasu. Lawina, uderzając w ścianę lasu pod kątem, ma mniejszą siłę uderzenia, przez co oszczędza las, a jednocześnie jest skutecznie zatrzymywana;

2. Pasywne – przyjmujące na siebie siłę uderzenia lawiny bądź pozwalające zmieniać jej trajektorię. Można tutaj wyróżnić:

  • kurtyny skalne – pokrywanie zboczy siatkami stalowymi o odpowiedniej wytrzymałości, bez ich kotwienia w caliźnie. Zainicjowana lawina skalna lub lodowa w sposób kontrolowany sprowadzana jest do strefy deponowania. Metoda stosowana raczej w sytuacji, gdy powierzchnia do pokrycia kurtyną nie przekracza kilkudziesięciu tysięcy metrów kwadratowych.
  • bariery odłamkowe oparte na siatce stalowej wysokiej wytrzymałości. Bardzo dobra, szybka i sprawdzona na świecie metoda ochrony przed zagrożeniami dynamicznymi. W zależności od konstrukcji stanowić mogą ochronę przed pojedynczymi uderzeniami bądź zjawiskami masowymi stanowiąc tzw. barierę przeciwrumowiskową tego typu funkcję spełniają również betonowe mury oporowe. Cechą szczególną takich konstrukcji jest bardzo jasno określona wytrzymałość statyczna oraz odporność dynamiczna, a zatem można je dobrać do określonego rodzaju zagrożenia.
  • zadaszenia i galerie betonowe – drogie i dość powszechnie stosowane na świecie rozwiązanie. Pewnym mankamentem jest ich mała odporność na mocno skupione udary mechaniczne. W trakcie takich zdarzeń, galerie ulegają często spękaniom, a ich naprawa jest mocno skomplikowana. W celu dodatkowej ochrony pokrywane są specjalnymi koszami stalowymi wypełnionymi materiałem amortyzującym. Dodatkową zaletą galerii jest zabezpieczanie przed zalewaniem dróg czy linii kolejowych spływającą po zboczu wodą woda przepływa po nich.
  • izbice
  • wały ziemne i tarasy – bardzo dobre, bardzo odporne i zasadniczo bezobsługowe zabezpieczenia, wymagające jednak dość dużej ilości miejsca, w związku z czym rzadko znajdują zastosowanie np. jako ochrona ciągów komunikacyjnych.
  • mury oporowe – konstrukcje wykonane z materiału rodzimego lub z betonu. Z reguły wymagają dużej ilości prac instalacyjnych oraz dość mocno ingerujące w krajobraz. Dodatkowo tego typu konstrukcje sztywne źle znoszą oddziaływanie dynamiczne o dużej energii.

Pewną metodą mieszaną jest sztuczne wywoływanie lawin przy pomocy umieszczania w zagrożonych połaciach śniegu materiałów wybuchowych lub przez ich ostrzał artyleryjski – metoda kontrowersyjna i raczej mało skuteczna.



                                     

4. Ratownictwo

Największe szanse uratowania osoby zasypanej w lawinie są w pierwszych 15 minutach. Po dotarciu na miejsce lawiniska ratownicy tyralierą przeszukują śnieg za pomocą sond lawinowych – kilkumetrowych cienkich tyczek. Nieocenioną pomocą służą także specjalnie szkolone psy. Coraz popularniejsze stają się nowoczesne systemy wspomagające szukanie zasypanych osób:

  • "reflektory” umieszczone na ubraniu – ratownicy mogą je zlokalizować za pomocą specjalnego urządzenia system Recco
  • systemy aktywne typu Pieps – połączenie nadajnika i odbiornika w jednym urządzeniu. Osoby niezasypane mogą dzięki temu zlokalizować znajdujących się pod śniegiem towarzyszy.
                                     

5. Lawiny w historii współczesnej

  • lawina w Afganistanie 2009
  • lawina w Pakistanie 2010
  • lawina w Białym Jarze 1968
  • lawina w Afganistanie 2010
  • lawina w Tatrach 1974
  • lawina w Tatrach 2003
                                     
  • Lawina błotna w Gansu lawina która zeszła 8 sierpnia 2010 w Tybetańskiej Prefekturze Autonomicznej Gannan, w prowincji Gansu, w Chinach. Zabiła ona
  • Lawina niem. Die Jahrhundertlawine polsko - niemiecko - austriacko - francuski dramat katastroficzny z 2008 roku. Film jest koprodukcją międzynarodową. Z
  • Lawina w Afganistanie 2009 Lawina w Afganistanie 2010
  • Lawina w Salang 2009 Lawina w Salang 2010 Artykuły i przekierowania do artykułów zaczynające się od  Lawina w Salang 2009
  • Lawina w Rigopiano katastrofalna lawina która zeszła 18 stycznia 2017 roku we górskiej miejscowości Rigopiano region Abruzja, we Włoszech przysypując
  • Lawina tyt. oryg. Avalanche kanadyjski dreszczowiec z 1994 roku, wyreżyserowany przez Paula Shapiro. Był to film telewizyjny zrealizowany dla stacji
  • Lawina międzynarodowy marszobieg na trasie Śnieżka - Samotnia. Jest to coroczna, organizowana od 2003 impreza sportowa, której celem jest promocja regionu
  • Ekspres pod lawiną thriller sensacyjny zrealizowany w koprodukcji irlandzko - amerykańskiej, na podstawie powieści Colina Forbesa. Lee Marvin Harry Wargrave
  • Powodzie i lawiny błotne w Brazylii 2010 klęska żywiołowa, która dotknęła brazylijski stan Rio de Janeiro 5 kwietnia 2010. Powódź błyskawiczna oraz
  • Powodzie i lawiny błotne w Brazylii klęska żywiołowa, która dotknęła północno - wschodnie stany Brazylii. W wyniku silnych opadów deszczów, które miały

Użytkownicy również szukali:

lawina film, lawina gra, lawina przykład, lawina w tatrach,

...
...
...