Poprzednia

ⓘ Czapscy herbu Leliwa




Czapscy herbu Leliwa
                                     

ⓘ Czapscy herbu Leliwa

Czapscy, także Hutten-Czapscy – pomorski ród szlachecki herbu Leliwa z dewizą "Vitam patriae, honorem nemini", pochodzący ze wsi Czaple lub Czapelki, od której przyjął nazwisko. Pojawił się tam na początku XIV wieku.

                                     

1. Legenda rodowa

Według stworzonej przez genealogów prawdopodobnie w XVIII wieku legendy rodowej Czapscy są boczną gałęzią prastarego i sławnego frankońskiego rodu von Hutten, który pojawił się w roku 930 - Ehrenreich von Hutten brał w tym roku udział w wyprawie króla niemiec Henryka I Ptasznika przeciwko Hunom. Choć niemieccy genealogowie wywodzą nieprzerwaną linię frankońskich Huttenów od Rudolfa, który żył ok. r. 1179, genealogowie Czapskich zlokalizowali ich przodka jeszcze wcześniej - miał nim być rycerz Dietrich von Hutten, który wraz z paroma innymi szlachcicami frankońskimi został w r. 1112 wezwany przez Bolesława Krzywoustego na pomoc w walce przeciw pogańskim Prusom. Hutten wyróżnił się w roku 1113 w bitwie pod Nakłem, po czym Krzywousty pasował go na rycerza i nadał mu herb Leliwa oraz wieś Smoląg w pobliżu Starogardu na Pomorzu Gdańskim. Potomkowie Dietricha Huttena przyjęli pod późniejszym panowaniem krzyżackim nazwisko panów von Smolangen. Hugo I von Smolangen, poseł stanów pruskich, stanął w czasie wojny trzynastoletniej Polski z Zakonem po stronie króla Kazimierza Jagiellończyka; syn jego Hugo II von Smolangen został w r. 1482 kasztelanem gdańskim. Synowie Hugona Sebastian, podkomorzy pomorski, i Juliusz, sędzia tczewski, powrócili do rodowego nazwiska Hutten, ale w spolonizowanej formie "Czapski". Od tego czasu datują się linie Czapskich bękowska, smętowska i swarożyńska. Bracia Mikołaj i Józef Czapscy, obaj dawni generałowie I Rzeczypospolitej, otrzymali od króla Fryderyka Wilhelma III 27 września 1804 hrabiowski tytuł pruski z nadaniem przydomku von Hutten. W roku 1861, 3 września, tytuł taki otrzymał również ordynat na Smogulcu Bogdan Hutten-Czapski. Gałąź Czapskich osiadła od pocz. XIX wieku na Mińszczyźnie i Wołyniu uzyskała w latach 1874, 1895 i 1900 rosyjskie potwierdzenie tytułu. Wśród Czapskich było w latach 1683 - 1795 trzynastu senatorów, sześciu kawalerów Orła Białego i do 1863 trzech kawalerów Virtuti Militari, a w XX wieku dwóch przeorów polskiej prowincji Zakonu Maltańskiego. Od 19 marca 1923 istnieje związek familijny. Obecni potomkowie po mieczu linii hrabiowskiej żyją w USA. Istnieją gałęzie nieutytułowane oraz inna rodzina o tym samym nazwisku, Czapscy herbu Grzymała.

                                     

2. Ważniejsi potomkowie rodu do końca XVIII wieku

  • Aleksander Jan Czapski zm. 1711, podkomorzy malborski;
  • Tomasz Franciszek zm. 1733, biskup chełmiński;
  • Franciszek Mirosław Czapski XVII wiek - chorąży pomorski, później podkomorzy malborski, uczestnik bitwy pod Beresteczkiem;
  • Piotr XVII wiek - podkomorzy chełmiński;
  • Michał Czapski 1702 - 1796, ostatni wojewoda malborski;
  • Tomasz Czapski 1711 - 1784, starosta knyszynski, wzniósł Pałac Czapskich w Warszawie;
  • Walenty Aleksander 1682 - 1751, biskup przemyski i kujawski;
  • Ignacy Czapski zm. 1746, kasztelan gdański;
  • Antoni Czapski zm. 1792, starosta chełmiński, generał-lejtnant wojsk I RP.
  • Jan Ansgary zm. 1742, wojewoda chełmiński, podskarbi wielki koronny;
  • Jan Chryzostom Czapski zm. 1716, podkomorzy pomorski, później kasztelan elbląski, uczestnik Odsieczy wiedeńskiej;
  • Franciszek Stanisław Kostka, 1766, ostatni wojewoda chełmiński;
                                     

3. W XIX i XX wieku

  • Emeryk Hutten-Czapski - kolekcjoner, numizmatyk, uczony
  • Maria Czapska - historyk literatury, eseistka
  • Józef Czapski - artysta malarz, pisarz, major WP