Poprzednia

ⓘ Monasterzyska




Monasterzyska
                                     

ⓘ Monasterzyska

Monasterzyska leżą nad rzeką Koropiec. Od połowy XIV wieku później w województwie ruskim do 1772 miasto należało do Korony Polskiej od 1569 Rzeczypospolitej, założono je w roku 1454. Od 1772 do 1918 pod zaborem austriackim wchodziło w skład austriackiej prowincji Królestwo Galicji i Lodomerii czasem po prostu Galicja. W II Rzeczypospolitej miasto znajdowało się w powiecie buczackim województwa tarnopolskiego. Od 1991 miasto na Ukrainie.

W okresie międzywojennym miasto wielowyznaniowe i wielonarodowościowe.

                                     

1. Kalendarium

  • 1655 – powstanie Chmielnickiego, Monasterzyska oblegane przez wojska kozackie pod dowództwem Iwana Bohuna.
  • 1751 – poświęcenie kościoła murowanego rzymskokatolickiego p.w. Najświętszej Marii Panny wcześniejszy kościół rzymskokatolicki - brak daty erekcji, istniał przynajmniej w 1702
  • 1809 – w Monasterzyskach kwaterował oddział pułkownika Piotra Strzyżowskiego Strzyżewskiego
  • 1841 – epidemia tyfusu w Monsterzyskach wielu mieszkańców zmarło – zapisy w metrykach parafii rzymskokatolickiej w Monasterzyskach
  • 1552 – zamek kamienny został wybudowany przez rodzinę Sienieńskich herbu Dębno
  • 1867 – Karol Bako de Hette odsprzedał Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu h. Półkozic, synowi Kazimierza Młodeckiego zm. 1854 i Doroty Potockiej-Młodeckiej. Józef Młodecki z żony Doroty ks. Lubomirskiej córka ks. Antoniego Juliusza miał troje dzieci: Marię Młodecką–Potocką żona Artura hr. Potockiego z Buczacza, Jadwigę Młodecką niezamężna i Władysława Młodeckiego 1870-1925, następnego dziedzica posiadłości ziemskiej Monasterzysk. Władysław miał dwoje dzieci: Stefana Młodeckiego 1903 Koszowa – ok. 1980 i Józefa Młodeckiego 1898 Koszowa – po 1945 Kraków, który był kolejnym dziedzicem Monasterzysk, kawaler, bezdzietny.
  • 1884 – 15 listopada, otworzono linię kolejową Stanisławów-Buczacz przez Monasterzyska
  • 1809 – kwiecień–październik, wojna polsko-austriacka, jako część wojen polsko-napoleońskich, toczyła się również w Galicji
  • 1860 – Monasterzyska siedzibą powiatu niem. Bezirk Monasterzyska, powierzchnia 8.5 mil kw) który wchodził w skład obwodu Stanisławów niem. Stanislauer Kreis.
  • 1621 – zniszczenie zamku w Monasterzyskach przez Tatarów
  • 1844 – Właścicielem Monasterzysk był Przemysław Potocki, syn Antoniego i Róży z Potockich córka Stanisława Szczęsnego, ożeniony z Teresą Sapieżanką. W tymże roku sprzedał on Monasterzyska wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobótka Górna i Wyczółki Karolowi Bako de Hette. Według innych źródeł przejął on Monasterzyska jako posag swej żony z linii Potockich, a wdowy po Korytkowskim. Karol Bako de Hette wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii. Założył także papiernię, poruszaną wodą.
  • 1498 – miasto zniszczone przez najazd Mołdawian i Turków
  • 1557 - przywilej od króla na prowadzenie drugiego jarmarku, na św. Krzyż
  • przed 1866 – w Monasterzyskach powstaje Fabryka Tytoniu i Cygar. W sprawozdaniu za okres 1866-1870 podano, że fabryka ta, przerabiająca tytoń krajowy oraz węgierski, turecki i amerykański, zatrudniała około 500-800 osób głównie kobiet. Przy fabryce był szpital dla chorych robotników. Fabryka funkcjonuje do dzisiaj. Według innych źródeł fabryka tytoniu została założona w 1797 przez Karola Bako. W późniejszym okresie była to rządowa fabryka austriacka produkująca tytoń i cygara, z główną dyrekcją w Wiedniu.
  • 1653 – luty – bitwa o Monasterzyska podczas powstania Chmielnickiego. Monasterzyska były oblegane przez wojska polskie Stefana Czarnieckiego sam dowódca został ranny w podniebienie; miasta bronił Iwan Bohun. Wojska polskie poniosły klęskę i na pewien czas zaprzestały działań wojennych.
  • 1872 – epidemia cholery w Monasterzyskach w księgach metrykalnych zgonów parafii rzymsko-katolickiej zapisy o wielu zgonach na cholerę
  • 1578 – Monasterzyska oblegane przez Tatarów i Turków
  • 1888 – ogłoszenie generalnej dyrekcji K. K. Fabryki Tytoniu w Wiedniu Tabakregie zamieszczone w "Gazecie Lwowskiej" dotyczące przetargu na rozbudowę fabryki
  • 1552 - przywilej dla Monasterzysk od króla Zygmunta Autusta na prowadzenie targu w piątki i jarmarku na św. Jędrzeja
  • 1433 i 1437 – Monasterzyska własnością rycerza Zygmunta
  • 1629 – Stanisław Lubomirski, wojewoda ruski, pokonał w bitwie pod Monasterzyskami hordy Tatarów krymskich
  • 1939 – 18 września – Monasterzyska zajęte przez ZSSR
  • 1903 – 17 września, pożar w mieście, który rozpoczął się od domu Scherza handlarza gęsim smalcem i przeniósł się na całe miasteczko, wraz z przedmieściami – Folwarki. Z wyjątkiem górnej części rynku w misteczku spaliło się wszystko: domy, sklepy, składy i dalsze zabudowania. Zachował się kościół rzymskokatolicki. Od strony południowej płomienie powstrzymała cerkiew, nie zniszczona na zewnątrz, ale w środku już tak. Pastwą płomieni padło jednak probostwo greko-katolickie. Doszczętnie spłonęła, położona w zachodniej części Starego Miasta, nad rzeką Koropiec, dzielnica żydowska zwana "Stambułem", wraz z 800 letnią modrzewiową synagogą, nową synagogą i ratuszem. Łącznie podczas pożaru w Monasterzyskach spłonęło 300 domów, w Folwarkach 150 domów, a około 3000 osób pozostało bez dachu nad głową, przynajmniej 7 ośób zginęło. Burmistrzem Monasterzysk był wówczas Nechels. Na miejsce pożaru przybył marszałek powiatu buczackiego, Błażowski.
  • 1854 – garnizon husarii Austriackiej nr regimentu 15 rozpoczyna stacjonowanie w Monasterzyskach. Stacjonował podobno przez jeden rok, później byli tu dragoni.
  • 1454–1465 – Monasterzyska własnością rodziny Buczackich-Jazłowieckich herbu Abdank
  • 1630 – od tego roku właścicielem Monasterzysk została rodzina Potockich herbu Pilawa, która przebudowała zamek na pałac
  • 1896 – powstała ochronka dla dzieci - fundatorem byli właściciele Monasterzysk, Młodeccy.
  • 1894 – Monasterzyskom groziła epidemia cholery
                                     

2. Dobra ziemskie Monasterzyska

Z Monasterzyskami związana była szlachecka rodzina Potockich herbu Pilawa Złota. W 1844 roku ostatni właściciel dóbr Monasterzyska, Przemysław Potocki, sprzedał je, wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobódka Górna i Wyczółki, Karolowi Bako de Hette. Nowy właściciel wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii.

W 1867 Karol Bako de Hette sprzedał dobra Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu herbu Półkozic.

Właścicielami części Monasterzysk byli również bracia Safrin: Juda Safrin – prezes kahału w Monasterzyskach i właściciel gorzelni w pobliskim Buczaczu, a zarazem dziadek Horacego Safrina oraz Izrael Herz Safrin – długoletni burmistrz Monasterzysk w latach 1871–1875, również w roku 1877, jednocześnie wieloletni członek Rady Powiatowej w Buczaczu z grupy gmin miejskich jako właściciel dóbr.

Bracia Safrin dzierżawili od Józefa Młodeckiego prawo propinacji i produkowali w miejscowym browarze piwo Browar Monasterzyska.

                                     

3. Zabytki

  • pałac wybudowany w stylu klasycystycznym, w 1780 przez Ludwikę Potocką przetrwał do 1914, kiedy spłonął podpalony przez Kozaków. W 1918 rozpoczęto odbudowę obiektu, której nie dokończono
  • wjazd do miasta zapewniały niegdyś Brama Bystrzycka i Brama Podolska.
  • cmentarz rzymskokatolicki. W mieście znajduje się jeden z największych polskich cmentarzy na Podolu, liczący ponad 2000 kamiennych nagrobków, kaplica grobowa Potockich oraz kwatera wojskowa, na której spoczywają powstańcy styczniowi z 1863 oraz legioniści polscy z okresu walk 1914–1918. Obiekt ten w 2006 był w złym stanie i wymagał natychmiastowej konserwacji.
  • kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Obecny, murowany kościół wybudowano w połowie XVIII wieku w miejscu wcześniejszego drewnianego. Fundatorem kościoła był dziedzic miasta Józef Potocki, kasztelan lwowski lub Bazyli Potocki. Konsekracja w 1751 dokonana przez biskupa sufragana krakowskiego Michała Kunickiego. Najokazalszą ze świątyń miasta, obecnie cerkiew prawosławna UAKP.
  • cmentarz żydowski
  • cmentarz greckokatolicki
  • warowny zamek istniał do połowy XVIII w. Ludwika Potocka wydzierżawiła zamek rządowi Austrii na fabrykę tytoniu. Niebawem zamek spłonął i nie został odbudowany


                                     

4. Znane postacie pochodzące z Monasterzysk

  • Zbigniew Waruszyński – kapitan piechoty Wojska Polskiego, cichociemny.
  • Gabriel Turowski ur. 1929 – polski lekarz, profesor immunologii klinicznej, doktor bakteriologii i mikrobiologii
  • Aleksander Józef Dmytrak ur. 5 września 1893, zm. wiosną 1940 w Charkowie – inżynier, podpułkownikdyplomowany piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
  • rodzina Potockich: Stanisław Potocki 1776-1830 – generał piechoty, senator, wojewoda Królestwa Polskiego; brat Antoniego Potockiego 1780-1850 – generała brygady i właściciela dóbr Monasterzyska
  • Mieczysław Zygmunt Wiśniewski 1892-1952 – polski bramkarz, olimpijczyk z Paryża 1924
  • Władysław Schneiberg – polski założyciel i pierwszy dyrektor Gimnazjum Żeńskiego w Rzeszowie
  • Zbigniew Żyromski 1930–2018 – działacz społeczny, odznaczony srebrnym Pierścieniem Milenijnym.
  • Zenon Bazyli Buczowski – polski lekarz mikrobiolog; dyr. i profesor Instytutu Medycyny Morskiej w Gdańsku-Wrzeszczu
  • Horacy Safrin 1899-1980 – polski satyryk, tłumacz literatury żydowskiej, wnuk Judy Safrina
  • Alfred Suchecki ur. 1927 – polski kryminolog, prekursor badań z zakresu cheiloskopii
  • Piotr Burzmiński – profesor C. K. Gimnazjum z wykładowym językiem polskim w Przemyślu
  • Antoni Ćwiąkała 25 maja 1910 – 12 czerwca 1978 w Kielcach – polski lekarz-epidemiolog, dyrektor Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kielcach
  • Jan Zaleski 1926-1981 – polski filolog
  • Jan Zigmund 1902-1970 – lekarz chirurg
  • Stanisław Rossowski 1861-1940 – polski dziennikarz, poeta, nowelista, dramatopisarz
                                     

5. Właściciele Monasterzysk

  • Izrael Herz Safrin i Juda Safrin
  • Władysław Młodecki syn Józefa
  • Józef Marcin "II" hr. primog. Młodecki h. Półkozic
  • Józef Makary Potocki, hrabia, starosta halicki i czorsztyński
  • Katarzyna z Martynowa, Monasterzysk, Jazłowca, małżonka Teodoryka Buczackiego
  • Jan Monasterski, właściciel
  • Jan Sienieński, wojewoda podolski, właściciel
                                     

6. Ludzie związani z Monasterzyskami

  • Leon Chameides – burmistrz Monasterzysk w 1914, doktor
  • Stanisław Józefczuk – nauczyciel, w 1933 mianowany kierownikiem 7-klasowej szkoły męskiej
  • Antoni Sztyl – rzeźbiarz lwowski, autor prac w miejscowym kościele.
  • Anzelm Mosler – dr, adwokat w Monasterzyskach, żydowski działacz społeczny.
  • Sylwester Thulie – starosta powiatowy w Monasterzyskach m.in. w 1860.

Użytkownicy również szukali:

...
...
...