Poprzednia

ⓘ Znak Polski Walczącej




Znak Polski Walczącej
                                     

ⓘ Znak Polski Walczącej

PW, Polska Walcząca – symbol w kształcie kotwicy, której człon w kształcie litery P symbolizuje Polskę, a ramiona literę W – walkę lub "kotwicę” – symbol nadziei na odzyskanie niepodległości Polski okupowanej przez nazistowskie Niemcy. Powszechnie stosowany w czasie II wojny światowej.

Znak "kotwicy”, wzorem starszego o rok żółwia, rysowany był na murach i chodnikach okupowanego kraju jako graffiti.

W czerwcu 2014 Sejm uchwalił ustawę o ochronie Znaku Polski Walczącej. Zgodnie z art. 1 ustawy znak, będący symbolem walki polskiego narodu z niemieckim agresorem i okupantem podczas II wojny światowej, stanowi dobro ogólnonarodowe i podlega ochronie należnej historycznej spuściźnie Rzeczypospolitej Polskiej. Otaczanie Znaku Polski Walczącej czcią i szacunkiem stało się prawem i obowiązkiem każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, a jego publiczne znieważanie podlega karze grzywny art. 2 i 3 ustawy. Ustawa została podpisana przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego 30 lipca w Parku Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego podczas spotkania z powstańcami z okazji 70. rocznicy wybuchu walk.

                                     

1. Początki znaku

Początków znaku należy doszukiwać się w nieustającej propagandowej walce między stronami walczącymi w II wojnie światowej. W 1940 roku w ramach budowania ducha patriotycznego i oporu przeciwko Niemcom, powstało w Anglii hasło "Victory” ang. zwycięstwo. Było ono krzepiące dla alianckich społeczeństw, obserwujących z przerażeniem pasmo ówczesnych zwycięstw Niemiec nazistowskich. Jednakże aliancki znak "V” został przez niemiecką propagandę wykorzystany na potrzeby III Rzeszy, która to wykorzystała go, do promowania symbolu niemieckiego "Sieg” niem. zwycięstwo.

                                     

1.1. Początki znaku "V” jak Verloren

W wyniku działań niemieckiej propagandy hasło "V” zaczęło pojawiać się w krajach podbitej Europy. Polska konspiracja starała się dezorganizować te działania poprzez dopisywanie do "V” liter "erloren”, co razem oznaczało niemieckie słowo verloren.

W Warszawie na Adolf-Hitler-Platz, Niemcy w ramach łamania patriotycznego ducha Polaków, postawili konstrukcję symbolizującą wielki znak "V”. Jednak nie uchronili go przed zniszczeniem. Został spalony przez harcerza polskiej konspiracji. Przedstawienia zawierające znak "V” zaczęły zanikać około 1943 roku. Miało to związek z klęską przedłużającej się niemieckiej wojny błyskawicznej Blitzkrieg.

                                     

1.2. Początki znaku Konspiracyjny konkurs

"Kotwica”, jako znak Polski Walczącej pojawił się w Warszawie 20 marca 1942 r. Został wybrany z 27 propozycji zgłoszonych na konspiracyjny konkurs ogłoszony przez Biuro Informacji i Propagandy KG AK. Jednym z inicjatorów tego konkursu był Czesław Michalski.

Spośród znaków zgłoszonych na konkurs, w ciągu ok. 2 miesięcy za najlepsze uznano dwie kompozycje: "Kotwicy” oraz "Skrzyżowanych mieczy grunwaldzkich”. Przy wyborze brano pod uwagę m.in. łatwość wykonania oraz wymowę patriotyczną.

Zwyciężył projekt "Kotwicy”, którego autorką współtwórczynią była najprawdopodobniej instruktorka harcerska Anna Smoleńska ps. "Hania”, studentka historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.

                                     

1.3. Początki znaku Sygnet Wydawnictwa Polskiego R. Wegnera

W pierwszych latach okupacji niemieckiej do córki zmarłego Rudolfa Wegnera, Ireny Rybotyckiej, zwrócił się Jerzy Jabłonowski były adiutant marszałka Józefa Piłsudskiego z pytaniem o zgodę na wykorzystanie sygnetu Wydawnictwa Polskiego R. Wegnera umieszczonego na okładce książki "Polowanie na potwory morskie” jako symbolu walki Polski z okupantem:

W czasie wojny część ludności polskiej jednoznacznie kojarzyła układ graficzny znaku "Kotwicy” z sygnetem Wydawnictwa Polskiego. Podobieństwo – a wręcz identyczność – obu symboli zwróciło też uwagę gestapo, które przeprowadziło w związku z tym rewizję w siedzibie wydawnictwa i nakazało zamalowanie sygnetu we wszystkich książkach przeznaczonych do dystrybucji.

                                     

2. Rozpowszechnianie znaku

Znak patriotyczny, mający na celu podtrzymanie w czasie okupacji w polskim społeczeństwie nadziei na zwycięstwo, musiał mieć przewidzianych z góry realizatorów do jego upowszechniania.

                                     

2.1. Rozpowszechnianie znaku Harcerze z organizacji "Wawer”

Twórcami przedstawień znaku "kotwicy walczącej” byli harcerze z organizacji "Wawer” 1940–1944. Nazwa ta pochodzi od upamiętnienia miejsca niemieckiej zbrodni dokonanej w tej podwarszawskiej miejscowości w grudniu 1939.

Po jakimś czasie na murach warszawskich pojawiły się więc napisy "Wawer 27 XII 39” lub "Wawer pomścimy”.

Do realizowania przez polskie harcerstwo konspiracyjne akcji tzw. małego sabotażu zaliczano do niego m.in. malowanie "Kotwic” na murach kierowano przede wszystkim harcerzy z "Bojowych Szkół”. Taką głównie grupę wiekową młodzieży stanowili "wawerczycy”, chociaż w malowaniu znaków "Kotwicy” brali udział i inni, nierzadko nawet najmłodsi "zawiszacy”.

Organizacja "Wawer” podlegała pod Biuro Informacji i Propagandy ps. "Filharmonia” KG AK. W związku z tym jej zadania były dosyć rozległe. Konspiracyjne Szare Szeregi zrealizowały wiele programów inicjowanych przez "Wawer”, jak np. podtrzymywanie na duchu społeczeństwa i dywersję psychologiczną wobec okupanta w tym akcję malowania "Kotwic” oraz całą akcję zwaną Małym Sabotażem.



                                     

2.2. Rozpowszechnianie znaku Zadania małego sabotażu

  • Przeciwdziałanie propagandzie hitlerowskiej
  • Podnoszenie na duchu społeczeństwa
  • Karanie ostrzegawcze obywateli za nadmierne wysługiwanie się i nieodpowiednie dla Polaka zachowanie się wobec okupantów.
  • Psychiczne gnębienie okupanta

W ramach tych zadań, "Wawer” przede wszystkim miał na celu podnoszenie na duchu społeczeństwa. "Wawer” rozpoczął więc malowanie znaków "Polski Walczącej”, czyli "Kotwicy” w miejscach dobrze widocznych dla Polaków i okupantów: na murach, tablicach ogłoszeniowych, słupach elektrycznych i na przystankach tramwajowych. Znak malowano zwykle trudno usuwalną farbą smołową, zwykle różnymi malarskimi pędzlami do malowania mieszkań. Akcję zapoczątkowano w Warszawie na przełomie marca i kwietnia 1942 roku.

                                     

2.3. Rozpowszechnianie znaku Wykonywanie znaku

Malowany pojedynczo, lub dwójkami, w nocy. Czasem liczba malujących "wawerczyków” przekraczała 100 osób według niektórych źródeł ta liczba mogła być znacznie większa. Malowano także w dzień, co stanowiło ówcześnie rodzaj indywidualnego wykazywania się własną odwagą i patriotyzmem, ale było i zakazywaną brawurą.

                                     

2.4. Rozpowszechnianie znaku Znak na cukierni Lardellego

Jak informują świadkowie tamtych czasów, pierwszy duży znak "Kotwicy” można było zobaczyć na uszkodzonej częściowo jeszcze w czasie działań wojennych w 1939 roku, werandzie znanej cukierni warszawskiej Lardellego przy ul. Polnej. Był to dobrze znany w Warszawie lokal, w którym w pierwszych latach okupacji spotykała się jeszcze warszawska inteligencja i sfery artystyczne, ale do której zaglądali również i okupanci. Miejsce znaku było więc odpowiednio wybrane i dobrze widoczne. Za wykonawcę tego znaku uchodzi uczeń gimnazjum im. Stefana Batorego, Maciej Aleksy Dawidowski ps. "Alek”. Zachowane po wojnie fragmenty słupków, na których znalazła się "Kotwica”, można zobaczyć obecnie 2006 r. w patio II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie zostały przeniesione.

                                     

2.5. Rozpowszechnianie znaku Jan Bytnar

Ważną osobą propagującą znak kotwicy był Jan Bytnar, twórca szablonu i pieczątek ze znakiem kotwicy. Opracował też urządzenie do malowania znaku, zwane "wiecznym piórem”. Zdobył rozgłos namalowaniem znaku "kotwicy” na cokole pomnika Lotnika, znajdującego się do 1944 na placu Unii Lubelskiej. Był to czyn wymagający dużej odwagi, gdyż plac znajdował się na granicy dzielnicy policyjnej m.in. w al. Szucha 25 mieściła się w czasie okupacji główna siedziba SS i Gestapo.

                                     

3. Tablica pamiątkowa

W Warszawie, przy ulicy Koszykowej 75 nieopodal wejścia na teren Politechniki Warszawskiej znajduje się wmurowana granitowa tablica, upamiętniająca działalność konspiracyjną Szarych Szeregów i głównych twórców znaku "kotwicy”. Wymieniono tam Annę Smoleńską ps. "Hania” jako współautorkę znaku oraz Tadeusza Zawadzkiego ps. "Zośka”, wyróżnionego wawerskim tytułem "Kotwicki”.

                                     

4. Użycie i nawiązania po 1945

Znak został wkomponowany w godło Konfederacji Polski Niepodległej. Od 2014 jest elementem oznaki rozpoznawczej Jednostki Wojskowej Komandosów. Znajduje się też od 2017 w godle i oznakach Wojsk Obrony Terytorialnej.

Do znaku Polski Walczącej nawiązywał też znak Solidarności Walczącej.

                                     
  • Militari przekształcono w najniższej rangi rosyjską odznakę pamiątkową Polski Znak Honorowy, który nadano w liczbie około 100 tys. niemal wszystkim uczestnikom
  • Dybkowska, J. i M. Żaryn, Polskie dzieje, s. 297. W. Bartoszewski, Dni walczącej stolicy, s. 444 - 459. Andrzej Friszke: Polska Losy państwa i narodu 1939 1945
  • że sposobem identyfikacji stał się tam znak graficzny herb. Wojownicy polscy zaś, uzbrojeni lekko, walczący pieszo i w terenie zalesionym, posługiwać
  • napis sprayem: Goń z pomnika bolszewika, znaki Polski Walczącej oraz wyrwano część liter tworzących napis Polskim i radzieckim spadochroniarzom zostawiając
  • polityczna Polski Wydawnictwo Platan, Warszawa 2004, ISBN 83 - 89711 - 10 - 9 tom 3, s. 733. Cytat: Norman Davies, Powstanie 44, Wydawnictwo Znak Kraków
  • Zostały tylko ślady podków .. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984. ISBN 83 - 05 - 11122 - 9. Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego Września. Kraków: Znak 2009.
  • ramach, których między innymi kolportował prasę podziemną, malował znaki Polski Walczącej zrywał z masztów niemieckie flagi, a także brał udział w akcjach
  • przegrał. Karierę sportową zakończył w 1938 roku. Biografia w gazecie Dobry Znak Piotr Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa: Sport i Turystyka, 1989, s. 214

Użytkownicy również szukali:

znak polski walczącej do druku, znak polski walczącej do wydruku, znak polski walczącej kamienie na szaniec, znak polski walczącej na klawiaturze, znak polski walczącej opis,

...
...
...