Poprzednia

ⓘ Miasto-państwo




Miasto-państwo
                                     

ⓘ Miasto-państwo

Miasto-państwo, państwo-miasto, pot. także wolne miasto – forma państwowości, obejmująca swoim zakresem terytorialnym samorządne i niezależne od innych podmiotów miasto lub aglomerację. Często, zwłaszcza dawniej, w jego skład wchodziły także okoliczne ziemie, wraz z lokalnymi wsiami i mniejszymi miejscowościami. Centrum władzy politycznej skupia się w organach miasta stołecznego, wybranych przez jego mieszkańców. Współcześnie podstawowym kryterium wyodrębnienia miasta-państwa jest większościowe pokrycie jego terytorium zabudowanym obszarem miejskim.

Istniejące w przeszłości oraz współczesne miasta-państwa pełnią ważne funkcje dla znacznie większych terytoriów. Na przykład średniowieczny Dubrownik, pierwotnie uzależniony od Republiki Weneckiej, stopniowo stał się jej konkurentem i pośrednikiem w wymianie handlowej pomiędzy Wschodem a Europą Zachodnią. Współcześnie taką rolę odgrywa Hongkong, niezależnie od przejęcia go przez Chiny w 1997 roku i uzyskania specjalnego statusu chińskiej prowincji. Funkcje pełnione przez Hongkong pod brytyjską administracją były dużo większe, niż wynikałoby to z rozmiarów miasta oraz jego potencjału demograficznego.

                                     

1. Starożytność

Mezopotamia

Miasto-państwo stało się typową dla starożytności formą państwowości. Ten organizm polityczny pojawił się w Mezopotamii w okresie kultur Uruk i Dżemdet Nasr. Miasto-państwo było miastem posiadającym własną, niezależną administrację, sądy, kulturę i obyczaje.

Pierwszymi założycielami miast-państw byli Sumerowie. Tworzyli je wokół miejsc kultu. Otoczone były murami obronnymi, a ich umowną granicę wyznaczały sieci irygacyjne każde miasto miało własną, bagna, linie rzek bądź pasma ziemi nieuprawianej. Sumeryjskie miasta-państwa kontrolowały obszar do kilkuset kilometrów kwadratowych.

Najbardziej znane państwa-miasta to sumeryjskie Uruk i Lagasz.

Grecja

W starożytnej Grecji miasta-państwa przybrały formę znaną jako polis.

                                     

2.1. Średniowiecze Włochy

Instytucja niezależnych miast rozwinęła się w średniowieczu zwłaszcza we Włoszech, głównie w wyniku postępującego od XI wieku osłabienia władzy królewskiej. Silne ekonomicznie miasta, nabrały z czasem charakteru niezależnych republik. Zwłaszcza dzięki handlowi niektóre z nich zdobyły szerokie wpływy polityczne oraz poszerzyły swoje terytoria. Przykładem takich państw są np. Republika Genui, Republika Wenecka. Podobną do tych ostatnich genezę rozwoju miała, podporządkowana początkowo Wenecji, Republika Raguzy.

                                     

2.2. Średniowiecze Święte Cesarstwo Rzymskie

W Świętym Cesarstwie Rzymskim dużą niezależność na przestrzeni jego istnienia wypracowały miasta cesarskie. Stały się z czasem oddzielnymi podmiotami Rzeszy podległymi formalnie jedynie cesarzowi, faktycznie jednak posiadały dużą niezależność. Na bazie wolnych miast cesarskich powstał Związek Hanzeatycki grupujący bardziej lub mniej niezależne miasta Europy Północnej. Mediatyzacja doprowadziła do likwidacji ostatnich wolnych miast cesarskich, najdłużej swój charakter zachowały:

  • Lubeka – do 1937
  • Augsburg – do 1805
  • Hamburg – w zmienionym charakterze istnieje do dziś.
  • Frankfurt nad Menem – do 1866
  • Brema – w zmienionym charakterze istnieje do dziś
                                     

3. Nowożytność

W epoce nowożytnej miasta-państwa powstawały zazwyczaj jako wynik negocjacji pokojowych lub innych porozumień. Tworzone były na obszarach spornych lub o tymczasowym charakterze. Za państwa-miasta uznaje się:

  • Wolne Miasto Kraków 1815–1846
  • Berlin Zachodni 1949-1990.
  • Wolne Miasto Gdańsk 1920-1939
  • Okręg Kłajpedy 1920–1938
  • Wolne Miasto Gdańsk 1807-1814
  • Wolne Terytorium Triestu 1947–1954
  • Wolne Miasto Fiume 1920-1924
  • Strefa międzynarodowa Tangeru 1923-1956

Krajem koronnym Cesarstwa Austriackiego natomiast było Wolne cesarskie miasto Triest 1849-1918.

                                     

4.1. Współczesność Państwa

Współcześnie za miasta-państwa uznaje się te, których większość terytorium pokryte jest zwarcie zabudowanym obszarem miejskim.

  • Monako – od XV wieku
  • Singapur – od 1965
  • Malta.
  • Watykan – od 1929

Współcześnie miastami-państwami nie określa się raczej takich krajów, jak San Marino, czy Andora. Są one najczęściej kategoryzowane jako mikropaństwa.

                                     

4.2. Współczesność Miasta nie w pełni samodzielne

Miastami na prawach członka federacji czy innego podmiotu autonomicznego są m.in:

  • Republika Federalna Niemiec – na prawach kraju związkowego występują
  • Berlin
  • Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg
  • Wolne Hanzeatyckie Miasto Brema
  • Chiny – statut odrębnych Specjalnych Regionów Administracyjnych Chińskiej Republiki Ludowej posiadają
  • Makau
  • Hongkong
  • Brazylia – jednym z podmiotów federacji jest stołeczny Dystrykt Federalny obejmujący stolicę państwa – Brasílie.
  • Belgia – kraj dzieli się na trzy regiony, w tym Region Stołeczny Brukseli, obejmujący stolicę i jej zespół miejski.
  • Szwajcaria – jednym z kantonów jest Bazylea-Miasto, obejmująca trzy gminy.

Do powyższej kategorii nie można zaliczyć wydzielonych stołecznych jednostek administracyjnych nieposiadających analogicznych do innych podmiotów federacji praw i obowiązków. Przykładem takiego terenu miejskiego jest Dystrykt Kolumbia w Stanach Zjednoczonych.



                                     
  • Ustrój polityczny opiera się na zasadach klasowości państwa ludowładztwa sojusz ludu pracującego miast i wsi przewodniej w społeczeństwie roli partii
  • Frydeckie państwo stanowe na starych mapach Frydeckie państwo stanowe cz. Frýdecké panství, łac. Status Minor Fridecensis państwo stanowe w okolicach
  • 1833 roku państwa opiekuńcze narzuciły Miastu nową konstytucję, która ograniczyła do zupełnego minimum wpływ mieszkańców na losy swojego państwa Odebrano
  • Państwo Rzeszowskie to związek terytorialny założony przez Mikołaja Spytka Ligęzę w XVI wieku. W jego skład wchodziło miasto Rzeszów i 14 wsi o łącznej
  • Saint George s stolica i główne miasto karaibskiego państwa Grenada położone na wyspie Grenada. Miasto ponadto jest stolicą parafii Saint George. 3908
  •   ܕܪܡܣܘܩ hebr.  ד מ ש ק stolica oraz drugie co do wielkości po Aleppo miasto Syrii 1, 71 mln mieszkańców XII 2009 cały zespół miejski 4, 36 mln
  • Państwo Żywieckie historyczne latyfundium magnackie na terenie Żywiecczyzny z centrum administracyjnym w Żywcu. Właściciele państwa Majętność ziemska
  • Federacja łac. foederatio przymierze in. państwo związkowe, państwo federalne ang. federal state państwo składające się z części obdarzonych autonomią
  • Nowe Miasto dawniej też Nowe Miasto Przemyskie i Nowe Miasto Bybło ukr. Нове Місто, Nowe Misto wieś na Ukrainie w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego
  • Nowe Miasto daw. gmina Modzele - gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim. W latach 1975 1998 gmina położona była w województwie

Użytkownicy również szukali:

miasta państwa europy, miasto państwo krzyżówka, miasto - państwo nazywane azjatyckim tygrysem, miasto państwo w azji, starożytne miasto państwo,

...
...
...