Poprzednia

ⓘ Namiestnik (Królestwo Polskie)




Namiestnik (Królestwo Polskie)
                                     

ⓘ Namiestnik (Królestwo Polskie)

Namiestnik – oficjalny przedstawiciel króla Polski na terenie Królestwa Polskiego. Urząd namiestnika utworzony został na mocy Konstytucji Królestwa Polskiego z 27 listopada 1815. W 1874 większość jego kompetencji przeniesiono do nowo utworzonego urzędu generał-gubernatora warszawskiego.

Namiestnik być mianowany spośród członków Rodziny Królewskiej lub obywateli Królestwa Polskiego, w tym osób naturalizowanych przez Króla.

                                     

1. Zakres działania

Pozycję ustrojową namiestnika w Królestwie określał ściślej III Rozdział konstytucji "O namiestniku i o Radzie Stanu". Kierował całością spraw publicznych w kraju, pod nieobecność monarchy prezydował Radzie Stanu. Był również członkiem i kierownikiem Rady Administracyjnej. Zachowywał prawo weta wobec jej decyzji, jego własne postanowienia z wyjątkiem owego weta musiały jednak być kontrasygnowane przez właściwego ministra.

Namiestnik posiadał liczne, pośrednie, uprawnienia kreacyjne, przedstawiał królowi po dwóch kandydatów do nominacji na stanowiska: arcybiskupa, biskupa, senatora, ministra, sędziego trybunału najwyższego, radcy stanu i referendarza art. 69.

Kompetencji namiestnika nie podlegały sprawy finansowe i budżetowe, spod jego jurysdykcji wyłączono również wojsko i politykę zagraniczną Królestwa, która konstytucyjnie była tożsama z polityką Cesarstwa. Prawo łaski i nadawania szlachectwa posiadał wyłącznie król.

Pod trwałą nieobecność namiestnika śmierć, zrzeczenie się urzędu władzę w Królestwie sprawował mianowany na tę okoliczność prezes Rady Administracyjnej. Podczas powstania listopadowego prezes Rady Administracyjnej został przemianowany na prezesa Rządu Tymczasowego, a potem Rządu Narodowego.

Po śmierci Fiodora Berga 1874 stanowisko namiestnika nie zostało obsadzone, a większość jego kompetencji przeniesiono do nowo utworzonego urzędu generał-gubernatora warszawskiego.

Uprawnienia generał-gubernatora były mniejsze niż namiestnika, ale pozostał on zarówno najwyższym urzędnikiem administracji cywilnej, jak i dowódcą Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Okrąg ten obejmował wszystkie gubernie Królestwa Polskiego, z wyjątkiem guberni suwalskiej, a także sąsiadujące z Królestwem powiaty guberni grodzieńskiej i wołyńskiej. Tak jak i namiestnik, generał-gubernator był bezpośrednio odpowiedzialny przed carem. Miał rozległe kompetencje, mógł karać śmiercią mieszkańców Kongresówki bez procesu sądowego. Mógł wydawać tzw. postanowienia obowiązujące z mocą ustaw, które mogły zawieszać obowiązywanie niektórych praw.

                                     

2. Namiestnicy Królestwa Polskiego

  • Nikołaj Suchozanet 1861
  • Iwan Dybicz Zabałkański 2 lutego 1831 – 10 czerwca 1831 jako gubernator województw zajętych
  • vacat
  • Fiodor Berg 1863–1874
  • Wasyl Łanskoj 27 czerwca – 1 grudnia 1815
  • Józef Zajączek 25 grudnia 1815 – 28 lipca 1826
  • Aleksandr Lüders od listopada 1861 do czerwca 1862
  • Michaił Gorczakow od 1856 do 3 maja 1861
  • Konstanty Mikołajewicz Romanow od czerwca 1862 do 31 października 1863
  • Karol Lambert 1861
  • Wincenty Krasiński w latach 1855-1856, tymczasowo w czasie choroby i po śmierci Paskiewicza
  • Iwan Paskiewicz 1832 – 20 stycznia 1856
                                     

3. Generał-gubernatorzy warszawscy

  • Gieorgij Skałon 1905–1914
  • Piotr Albiedyński 1880–1883
  • Paweł Kotzebue 1874–1880
  • Josif Hurko 1883–1894
  • Anton von Essen 8 października 1914 – 20 stycznia 1915, pełniący obowiązki
  • Paweł Jengałyczew 7 lutego 1915 – 5 sierpnia 1915, formalnie do rewolucji lutowej 1917 r.
  • Jakow Żyliński 1914
  • Aleksandr Imeretyński 1896–1900
  • Konstantin Maksymowicz 1905
  • Iwan Podgorodnikow 1900–1901 pełniący obowiązki
  • Paweł Szuwałow 1894–1896
  • Michaił Czertkow 1901–1905