Poprzednia

ⓘ Ejsymonty Wielkie




Ejsymonty Wielkie
                                     

ⓘ Ejsymonty Wielkie

Ejsymonty Wielkie – agromiasteczko na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie brzostowickim, w sielsowiecie ejsymontowskim. Położona jest 37 km na południowy wschód od Grodna, 20.6 km od granicy polsko-białoruskiej.

                                     

1.1. Historia XVI – XVIII wiek

Nazwa Eysymontty pojawia się już w XVI w. Początkowo obejmowała całość ziemi posiadanej przez bojarów Eisimontów w wołosti wołpieńskiej. W liście królewskim Zygmunta Augusta potwierdzającym sprzedaż dóbr przez Ambrożego Piotrowicza Eisimonta z 1570 r., możemy przeczytać "w powietie Horodienskom w Eisimontach leżaczoje na Burniewie”. Początkowo obejmowała całość ziemi posiadanej przez bojarów Eisimontów. W XVII w. okolica szlachecka położona pomiędzy majątkami Iwanowce i Kuliki. W 1660 r. Anna Eysymontowa, żona Pawła wraz z synem Jakubem dziedzicem Iwanowców funduje kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Dzięki staraniom Eysymontów przy wsparciu miejscowej szlachty król Jan Kazimierz podnosi Eysymonty do rangi parafii 1665, co było uznaniem dla wagi i zasług wojennych miejscowej społeczności.

W końcu XVII w. dziedzicem Iwanowców zostaje Aleksander Eysymontt, komornik brzeski. Po śmierci Jerzego Eysymontta 2 grudnia 1789, proboszcza wielkoejsmontowskiego i kanonika inflanckiego, który sprawował kuratelę nad dobrami po śmierci brata Krzysztofa zm. 1784, namiestnika petyhorskiego, majątek przeszedł na Atanazego Eysymontta 1762–1832, pułkownika jazdy polskiej brata Anzelma. Po jego śmierci dziedziczką była córka Ewa Jaskołdowa, sędzina grodzieńska – żona Józefa.

                                     

1.2. Historia XIX – XX wiek

W XIX w. Okolicę zamieszkują zarówno Eysymontowie jak i przedstawiciele blisko spokrewnionych rodzin: Jodkowscy, Kulikowscy, Steckiewiczowie, Rogowscy, Siezieniewszy, Siemaszkowie, Tołłoczkowie, Nawrotyńscy, Petelczycowie, Dziemiańczuki a także Narbuttowie.

W czasach zaborów nazwę Ejsymonty Wielkie nosiły: wieś i dwie okolice. Wszystkie położone były w granicach Imperium Rosyjskiego, w guberni grodzieńskiej, w powiecie grodzieńskim. Wieś w gminie Bohorodzicka w 1900 roku miała 4 domy i ziemie o powierzchni 90 dziesięcin włościańskich ok. 98.3 ha oraz 33 dziesięcin kościelnych ok. 36.1 ha. Okolica w gminie Bohorodzicka miała powierzchnię 259 dziesięcin ok. 283.0 ha. Okolica w gminie Indura miała powierzchnię 21 dziesięcin ok. 22.9 ha.

Od 1919 r. w granicach II Rzeczypospolitej. 7 czerwca 1919 roku, wraz z całym powiatem grodzieńskim, weszła w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej struktury administracyjnej. Latem 1920 roku zajęta przez bolszewików, następnie odzyskana przez Polskę. 20 grudnia 1920 roku włączona wraz z powiatem do okręgu nowogródzkiego. Od 19 lutego 1921 roku w województwie białostockim, w powiecie grodzieńskim, centrum administracyjne gminy Wielkie Ejsymonty. W 1921 r. nazwę Wielkie Ejsymonty nosiła już tylko jedna miejscowość – okolica. Było w niej 71 domów mieszkalnych.

W wyniku napaści ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 r. miejscowość znalazła się pod okupacją sowiecką. W pierwszych dniach po wkroczeniu wojsk sowieckich na terytorium Polski, na terenie gminy Wielkie Ejsymonty miało miejsce szczególne nasilenie mordów i grabieży. Ich ofiarami padali głównie napływowi przedstawiciele polskiej administracji państwowej zamożni urzędnicy i żołnierze Wojska Polskiego, sprawcami natomiast były zbrojne grupy kryminalistów i skomunizowanych niezamożnych chłopów, działające z inspiracji ZSRR wywodzący się zazwyczaj z ludności białoruskiej i żydowskiej.

W październiku 1939 roku miejscowość Ejsymonty Wielkie znalazła się w składzie Zachodniej Białorusi – marionetkowego bytu państwowego utworzonego przez sowieckie władze okupacyjne. 2 listopada została włączona do Białoruskiej SRR. 4 grudnia 1939 r. włączona do nowo utworzonego obwodu białostockiego. Od czerwca 1941 roku pod okupacją niemiecką. 22 lipca 1941 r. włączona w skład okręgu białostockiego III Rzeszy. W 1944 roku ponownie zajęta przez wojska sowieckie i włączona do obwodu grodzieńskiego Białoruskiej SRR. Od 1991 r. w składzie niepodległej Białorusi.

Między 2005 i 2009 Ejsymonty Wielkie otrzymały status agromiasteczka.

                                     

2. Demografia

W 1900 roku wieś Ejsymonty Wielkie miała 29 mieszkańców. Według spisu powszechnego z 1921 roku, okolica zamieszkana była przez 390 osób, w tym 389 Polaków i 1 Białorusina. Katolicyzm wyznawało 387 jej mieszkańców, prawosławie – 3.

                                     

3.1. Zabytki Kościół Parafialny

Nie jest pewne kiedy powstał pierwszy kościół. Najstarsze informacje dotyczą kościoła ufundowanego przez Annę Eysymontową z domu Wnuczko-Łobaczewska i jej syna - Jakuba w 1650 r., chociaż można spotkać się też z informacją, że najstarszy kościół modrzewiowy stanął tu ok. 1425 roku. Parafia została utworzona na przełomie 1661/1662. W 1722 roku kościół spłonął. W 1728 r. został prowizorycznie odbudowany, lecz dopiero w 1748 r. za sprawą Michała Eysymontta, późniejszego chorążego grodzieńskiego został odbudowany de facto i w pełnej okazałości. Wszystkie te kościoły były drewniane. Dopiero w 1843 r. za sprawą ks. Michała Siezieniewskiego 1784-1851 i wielkiej ofiarności miejscowej szlachty rozpoczęto budowę kościoła murowanego. Prace ukończono zapewne w 1850 r. Ostatnie datki na budowę kościoła wpłynęły jeszcze w 1854 r. W 1931 r. parafia należała do dekanatu Łunna i liczyła 2.667 wiernych.

W krypcie kościoła ejsmontowskiego zostali pochowani:

  • 1770 – Anna z Zaniewskich Eysymonttowa 1694–1770 - mierniczyna Wielkiego Księstwa Litewskiego
  • 1822 – Szymon Zawistowski 1738-1822, sędzia grodzieński, ojciec Józefy Eysymonttowej, wojskiej grodzieńskiej
  • 1768 – Michał Józef Eysymontt - chorąży grodzieński.

W skład parafii w roku 1744 wchodziły następujące miejscowości: Eysymonty, Piaski, Nowydwór, Nowosiółki, Kobielniki, Żukiewicze wieś i okolica szlachecka, Olekszyce, Rymuciowce, Kojeniowce, Kraśnik, Ogrodniki, Misiewicze, Kniaziewicze, Jarmolicze, Jodkowce, Wojtowszczyzna, Jurowce, Wicicze, Staniewicze, Łaniewicze, Zaniewicze, Maciejowce, Glindzicze, Siemierenki, Odźwierne, Siezienioewicze, Radziewicz, Kulowszczyzna, Gudziewicze, Mitkiewicze, Dublany, Kowale, Kuliki, Burniewo, Wołotynie i Trzeciaki.

W 1793 roku za dekretem biskupa wileńskiego Ignacego Massalskiego parafia została podzielona. Okolice Zaniewicze, Łaniewicze i Staniewicze weszły w skład nowo utworzonej parafii Świsłockiej, po jej likwidacji w 1832 roku, powróciły do parafii. W 1867 w skład parafii weszły też miejscowości należące do zlikwidowanej parafii w Brzostowicy Wielkiej.



                                     

3.2. Zabytki Proboszczowie kościoła parafialnego w Wielkich Eysymontach

  • Jan Szyszka - przypuszczalnie 1736–1739
  • Benedykt Nakutowski 1866-1867
  • Edmund Pietkiewicz – 1926–1952
  • Dominik Jarosz – na pewno w 1903 r.
  • Antoni Eysymontt – 1790-1806
  • Konstanty Kretowicz – 1912–1924
  • Stefan Rogowski 1865-1866
  • Andrzej Józef Eysymontt – 1739 – po 1749
  • Paweł Dzierżek Bielski – podproboszcz w 1669
  • Paweł Siechnowicz – do 1722 zmarł
  • Antoni Józef Kalecki – 1722–1728
  • Michał Siezieniewski – 1812–9 kwietnia 1851
  • Jerzy Karaś, pleban kwasowski 1661–do 31 sierpnia 1663
  • Ignacy Pongański 1866-1876
  • Justyn Cybulski 1876-po 1897
  • Dominik Malejewski – 1851–1865
  • Jan Łukasz Długoborski, podproboszcz w 1669
  • Michał Kasper Orzechowski – 1732–1735
  • Jerzy Józef Eysymontt – ok. 1759–1789
  • Łukasz Długoborski – w 1728
  • Kazimierz Jan Woysznarowicz 1663–1677
                                     

4. Uczestnicy powstania styczniowego w 1863 roku z Parafii Wielkie Ejsymonty

  • Józef Eysymontt ur. 29 kwietnia 1833 roku w Wielkich Ejsymontach, syn Eliasza i Katarzyny z Chlistowskich.
  • Józef Michał Antuszewicz ur. 1 października 1841 roku w Mitkiewiczach, syn Adama i Marianny z Siemaszków.
  • Wincenty Jodkowski ur. 21 września 1816 roku w Jurowcach, syn Piotra i Katarzyny z Cydzików.
  • Konstanty Ludwik Eysymontt ur. 25 sierpnia 1834 roku w Karasiowszczyźnie, syn Waleriana i Franciszki z Kozierowskich.
  • Adam Daszkiewicz ur. 22 grudnia 1834 roku w Wielkich Jodkiewiczach, syn Antoniego i Ludwiki z Korozów.
  • Aleksander Eysymontt ur. 5 stycznia 1842 roku w Karasiowszczyźnie, syn Waleriana i Franciszki z Kozierowskich.
  • Jan Adam Szmurło ur. 5 stycznia 1842 roku w Burniewie, syn Feliksa i Anny z Roszczewskich.