Poprzednia

ⓘ 5 Pułk Strzelców Konnych (II RP)




5 Pułk Strzelców Konnych (II RP)
                                     

ⓘ 5 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

17 czerwca 1919 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz o sformowaniu 3 pułku dragonów. Powstał on ze szwadronów i dywizjonów organizujących się od 1918, często samorzutnie, na terenie różnych regionów Polski. W jego skład weszły: szwadron kawalerii lwowskiej "Wilków”, szwadron jazdy wołyńskiej, szwadron ziemi kujawskiej i jeden szwadron z 2 pułku ułanów. W lipcu 1919 utworzono w Tarnowie szwadron zapasowy, składający się z oficerów i szeregowych przeniesionych z innych pułków, a także ochotników. We wrześniu tego roku pułk przemianowano na 3 pułk strzelców konnych, a 6 października 1920 na 5 pułk strzelców konnych.

W 1923 pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. W zakresie szkolenia pułk w tym czasie podlegał dowódcy V Brygady Jazdy. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego.

Do 16 grudnia 1934 pułk stacjonował w garnizonie Tarnów, a następnie dowództwo i dwa szwadrony do wybuchu wojny w Dębicy. W Tarnowie pozostał pierwszy szwadron, później jako zapasowy.

Święto pułkowe obchodził 9 czerwca, w rocznicę walk, jakie zostały stoczone w 1920 przez II dywizjon broniący przeprawy na Dnieprze pod Kozinem i 4 szwadron w Kijowie.

Pułk nawiązywał do tradycji 5 pułku strzelców konnych powstałego w 1806.

                                     

1.1. Działania wojenne w wojnie polsko-ukraińskiej

Występujący pod nazwą "Wilków” 1. szwadron jazdy ziemi lwowskiej późniejszy 1 szwadron pułku brał udział w obronie Lwowa a następnie w walkach pod Hołoskiem w marcu 1919, w zdobyciu Winnik 15 kwietnia, w ofensywie gen. Iwaszkiewicza w kwietniu, w majowej ofensywie gen. Hallera i następnie w ofensywie polskiej na Wołyniu osiągając rejon Krzemieńca. 8 listopada, z Tarnopola, został skierowany do Tarnowa.

                                     

1.2. Działania wojenne w wojnie polsko-bolszewickiej

Rozkazem Naczelnego Dowództwa z 12 listopada 1918 powstał w Warszawie "Szwadron Ułanów Województwa Warszawskiego”. Szwadron był bardzo dobrze zorganizowany i wyekwipowany i służył m. innymi jako eskorta Józefa Piłsudskiego w czasie jego przejazdu z Magdeburga do Warszawy a także przyjazdu Ignacego Paderewskiego, zaś w styczniu 1919 stanowił wartę honorową podczas otwarcia na Zamku Królewskim w Warszawie pierwszego sejmu Polski Niepodległej. Szwadron 17 lutego 1919 wyruszył na front litewsko - białoruski. Przydzielony do Grupy Zaniemeńskiej płk. Dziewulskiego tworzy, wraz z dwoma szwadronami 4 Pułku Ułanów, tymczasowy dywizjon pod dowództwem rotmistrza Tadeusza Kossaka brata - bliźniaka Wojciecha Kossaka. Pod Możajkowem przeszedł swój chrzest bojowy a następnie brał udział w wypadzie na Ejszyszki. Od 19 kwietnia obsadzał polsko - litewską linię demarkacyjną w Olkienikach. W czerwcu powrócił do Warszawy, by 22 lutego 1920 wyruszyć na front wołyński i wziąć udział w wyprawie na Kijów. W tamtym czasie walczył w składzie 2 pułku strzelców konnych. Podczas walk odwrotowych prowadził boje nad Stochodem pod Chełmem, Horodłem i Dubienką. Do rozpoczęcia ofensywy warszawskiej pozostawał na linii Bugu. W czasie ofensywy na Wołyń, dywizjon a w jego składzie szwadron, prowadził działania po trasie: Kuśniszcze – Poczapy – Zgorany – Kukuryki – Rudniki – Gródki – Horodyszcze i 14 września 1920 osiągnął Kowel. W dalszych walkach 27 września brał udział w zdobyciu Sarn, następnie 7 października Olewska po czym został skierowany do Dąbrowicy, na północ od Sarn.

Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 23 listopada 1920 dywizjon wraz ze szwadronem został wcielony do 5 pułku strzelców konnych jako II dywizjon. W kwietniu 1921 przybył do Tarnowa, stałego garnizonu pułku.

Zgodnie z rozkazem ministerstwa spraw wojskowych z 19.04.1919 rotmistrz Ludwik Newelski sformował szwadron ziemi kujawskiej w Brzeziu koło Włocławka a następnie zakończył jego formowanie w Kaliszu. Szwadron miał być przeznaczony dla 2 pułku ułanów, jednak rozkazem z 17 czerwca został wcielony do 3 pułku dragonów i po kilku kolejnych reorganizacjach ostatecznie wszedł w skład II dywizjonu 3 pułku strzelców konnych. W czasie zimy 1919/1920 pełnił służbę na pograniczu polsko-czeskim. W lipcu 1920 został skierowany na front wołyński. Brał udział w wyprawie na Kijów.

                                     

1.3. Działania wojenne w kampanii wrześniowej 1939

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Krakowskiej Brygady Kawalerii. Pierwszą walkę pułk stoczył 2 września pod Woźnikami i w rejonie Żarek. Walczył w obronie Pińczowa 5 września, pod Tarnogrodem, Tomaszowem Lubelskim. W wyniku przegranej bitwy Armia "Kraków”, a wraz z nią 4 pułk strzelców konnych skapitulował 20 września 1939.

                                     

2. Kadra pułku

Dowódcy pułku
  • płk kaw. Aleksander Ehrbar 16 X 1920 - 20 XI 1924 → odkomenderowany do Dowództwa 5 SBK
  • ppłk kaw. Jan Kanty Olszewski 11 II 1927 – 28 I 1928 → rejonowy inspektor koni w Kołomyi
  • płk kaw. Kazimierz Kosiarski 1938 – IX 1939
  • ppłk / płk kaw. Ignacy Kowalczewski 31 III 1930 – 1938 → dowódca 17 puł
  • płk dypl. kaw. Juliusz Kleeberg 28 I 1928 – 31 III 1930 → dowódca 6 SBK
  • ppłk / płk kaw. Adam Rozwadowski-Jordan 20 XI 1924 – 4 II 1927 → stan spoczynku z dniem 30 IV 1927
Zastępcy dowódcy pułku od 1938 roku - I zastępca dowódcy
  • ppłk kaw. Adam Rozwadowski-Jordan do 20 XI 1924 → dowódca 5 psk
  • ppłk kaw. Jan Kanty Olszewski 10 VI 1925 – 11 II 1927 → dowódca 5 psk
  • mjr kaw. Franciszek Rekucki do IX 1939
  • ppłk kaw. Stanisław Karol Edward Henryk Marian Breza 1924 – 13 V 1925 → komendant KUK Nr 23
  • mjr / ppłk kaw. Tadeusz Kurnatowski od VII 1929
  • ppłk kaw. Rudolf Jan Otton Boyen 1923
  • ppłk kaw. Willibald Romański V 1927 – VII 1929 → rejonowy inspektor koni w Dubnie
Kwatermistrz pułku od 1938 roku - II zastępca dowódcy
  • mjr kaw. Adolf Bucholc VII 1929 – III 1932 → zastępca dowódcy 3 puł
  • rtm. Mieczysław Chwaliński 1939
  • mjr kaw. Tadeusz Kurnatowski IV 1928 – VII 1929 → zastępca dowódcy pułku
  • mjr kaw. Józef Koczwara II – XII 1927 → zastępca dowódcy 18 puł
  • mjr kaw. Wilhelm Światołdycz-Kisiel 1924
  • mjr kaw. Edward Maria Fryderyk August Breza od III 1932
Oficerowie pułku
  • por. Aleksander Izdebski
  • rtm. Stanisław Rudziński do 1934
  • mjr kaw. Stefan Liszko do VI 1927


                                     

2.1. Kadra pułku Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920:

                                     

3. Symbole pułkowe

Sztandar

W 1923 roku potomek sławnych Sanguszków książę Roman podarował pułkowi sztandar. W rogach płachty sztandaru umieszczono obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, herb XX. Sanguszków "Pogoń”, herb miasta Tarnowa "Leliwa” i odznakę pułkową. 26 lipca 1923 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski zatwierdził sztandar. 16 września 1923 roku generał broni Tadeusz Rozwadowski w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej wręczył sztandar dowódcy pułku.

W czasie kampanii wrześniowej sztandar znajdował się w Ośrodku Zapasowym Kawalerii "Dębica”. W czasie ewakuacji ośrodka sztandar znajdował się pod opieką rtm. Aleksandra Jodkiewicza. 17 września 1939 roku rotmistrz Jodkiewicz przekazał sztandar majorowi Tadeuszowi Plackowskiemu, zastępcy dowódcy ośrodka, który motocyklem lub samochodem ciężarowym wyjechał w kierunku granicy z Rumunią. Dalsze losy sztandaru i majora Plackowskiego są nieznane.

Odznaka pamiątkowa

13 listopada 1923 roku Minister Spraw Wojskowych generał broni Stanisław Szeptycki "zatwierdził projekt i regulamin odznaki pamiątkowej 5 pułku strzelców konnych”. Odznaka o wymiarach 42 x 37 mm ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona o złotych krawędziach, zakończonych kulkami pokryte są białą emalią. W środku krzyża okrągła tarcza emaliowana oliwkowo na której wpisano numer "5”. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w tombaku, złocona i emaliowana. Autorami projektu odznaki byli podporucznicy: Władysław Żurowski i Tadeusz Ujejski. Wykonawcą odznak był Wiktor Gontarczyk, Warszawa, ulica Miodowa 19.

Barwy

W latach 1922–1927 żołnierze 5 psk nosili otoki barwy ciemno i jasno oliwkowe. 24 marca 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił barwę otoków na czapkach oficerów i szeregowych 5 psk na barwę białą.

Biały otok na rogatywce.

Szasery ciemnogranatowe z białymi lampasami i takąż wypustką.

W latach 1922–1927 żołnierze 5 psk nosili proporczyki oliwkowo-białe. 4 sierpnia 1927 roku generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych ustalił dla oficerów liniowych i szeregowych 5 psk proporczyki szmaragdowo-białe z paskiem amarantowym.

26 czerwca 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski "zezwolił na umieszczenie na proporczykach dowództwa oraz szwadronów liniowych 5 pułku strzelców konnych następujących znaków: 1 szwadron - biała głowa wilka, 2 szwadron - tarcza z herbem ziemi kujawskiej, 3 szwadron - dwa równoległe paski koloru chabrowego na wskos, 4 szwadron - dwa równoległe paski koloru żółtego na wskos”.

Proporczyk noszony przez oficerów i szeregowych pułku na kołnierzach kurtek i płaszczy.

Żurawiejka Tak się błąkał w okolicy aż go wzięli do Dębicy Lance do boju, szable w dłoń. Kto pod kocem dziewki chowa? To jest "Piąty” spod Tarnowa Lance do boju, szable w dłoń. Po pijaństwie leży w rowie Strzelców "Piąty” Pułk w Tarnowie. Lance do boju, szable w dłoń.