Poprzednia

ⓘ 31 Pułk Strzelców Kaniowskich




31 Pułk Strzelców Kaniowskich
                                     

ⓘ 31 Pułk Strzelców Kaniowskich

31 Pułk Strzelców Kaniowskich – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Sieradz II i III batalion piechoty i Łódź. Święto pułkowe obchodzono 14 lipca.

                                     

1. Formowanie i zmiany organizacyjne

Powstał w 26 sierpnia 1919 z połączenia 31 Włocławskiego pułku piechoty i 15 pułku strzelców 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego.

31 Włocławski pułk piechoty rozpoczął formowanie we Włocławku pod koniec 1918. 15 pułk strzelców 4 Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego, powstał początkowo na Kubaniu, a później w Odessie z żołnierzy II Brygady Legionów, II i III Korpusu Polskiego oraz ochotników z Ukrainy. Z chwilą połączenia oddział otrzymał nazwę – 31 pułk strzelców Kaniowskich – nawiązującą do tradycji Legionów Polskich i korpusów polskich w Rosji.

                                     

2. Walki w latach 1919-1920

31 Włocławski pułk piechoty w dniu 5 stycznia 1919 roku zdobył razem z oddziałami powstańców wielkopolskich broniony przez Niemców Inowrocław.

Następnie walczył batalionami na różnych frontach. Od lutego do czerwca 1919 roku I batalion brał udział w wyprawach na Wołyń. Pod Baranowiczami walczył III batalion, a w czerwcu w Małopolsce Wschodniej. II batalion bronił granicy przed Niemcami walcząc 2 czerwca 1919 roku pod Służewem, a później z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W połowie lipca 1919 roku pod Złoczowem połączył się z 15 pułkiem strzelców.

We wrześniu już jako 31 pułk Strzelców Kaniowskich skierowany został na front pod Wilno, następnie na linię demarkacyjną z Litwą.

W końcu czerwca 1920 jednostka przerzucona została do Mińska Mazowieckiego. 18 sierpnia tego roku wzięła udział w pościgu za cofającymi się oddziałami Armii Czerwonej spod Radzymina w kierunku na Wyszków. Przerzucona do Zamościa, oblężonego przez oddziały I Armii Konnej Siemiona Budionnego, broniła się w nim wraz z sojuszniczymi oddziałami ukraińskimi od 29 do 31 sierpnia. Walki zakończyła 11–13 września bojem pod Sokalem.

                                     

3. Pułk w okresie pokoju

W okresie międzywojennym 31 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty. Część pododdziałów stacjonowała w Sieradzu.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 31 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty tzw. "normalnych”. W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Podczas "zamachu majowego" J. Piłsudskiego w 1926 r. pułk wystąpił przeciw legalnym władzom, umożliwiając opanowanie rebeliantom Łodzi. Natomiast jego ówczesny dowódca - ppłk Alfred Vogel zachował się przeciwnie i został w dniu 13 maja internowany. Po nim dowództwo pułku przejął ppłk Leon Gotkiewicz. W dniu następnym, 14 maja, Pułk wysłał do Warszawy pułk kombinowany.



                                     

4. Walki w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 10 Dywizji Piechoty w Armii "Łódź”.

1 września pułk zajmował pozycję obronną na odcinku Wróblew – Dąbrowa Wielka. 3 września bronił przedmościa Sieradza. 4 września, broniąc linii rzeki Warty na odcinku Grądy – Woźniki, brał udział w likwidacji niemieckiego przyczółka w Mnichowie. 5 września w czasie walk w rejonie Mnichowa poniósł ciężkie straty, przegrupował się i 7 września zajął pozycje obronne w rejonie Zgierza, po czym wycofał się w rejon Puszczy Mariańskiej. 11 września wziął udział w natarciu na Mszczonów, opanowując go. W odwrocie kierował się na południe, 14 września przeprawiając się przez Pilicę i maszerując w kierunku Wisły. W tym dniu stoczył walkę w lesie koło Ryczywołu, a następnego dnia dotarł do Puszczy Kozienickiej. 17 września został otoczony, lecz po ciężkiej walce przerwał pierścień okrążenia. Następnego dnia został powtórnie otoczony w rejonie Augustowa i rozbity. Tylko nieliczne grupki żołnierzy dotarły do Wisły. Pułk przestał istnieć.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari.

Mapy bitew

                                     

5. Organizacja wojenna i obsada personalna w 1939 roku

Dowództwo
  • I adiutant – kpt. Aleksander Ogrodnik
  • dowódca – ppłk Wincenty Wnuk
  • kwatermistrz – kpt. Władysław Michalewski
I batalion
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Władysław Czyż
  • dowódca 3 kompania strzelecka – por. rez. Jan Łączyński
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Jan Zaremba
  • szef 3 kompanii - sierż. Jan Raczyński
  • dowódca 2 kompania strzelecka– kpt. Czesław Stępień
  • dowódca – mjr Bolesław Raczkowski
II batalion
  • dowódca 2 kompanii ckm – por. Antoni Paroński
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Alfred Smolczyński
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Feliks Sitny
  • dowódca – mjr Antoni Zwoliński
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Józef Kozal
III batalion
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Skorupski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Zenon Janiakowski
  • dowódca – mjr Tadeusz Ujwary
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. rez. Jan Ewiak
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Antoni Malanowicz
Pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu łączności –
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – ppor. rez. Edward Lubowski
  • dowódca kompanii zwiadu – por. Mieczysław Chrzanowski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Zygmunt Bielawski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty –
  • dowódca plutonu pionierów –
                                     

6. Strzelcy kaniowscy

Dowódcy pułku
  • ppłk Marian Steczkowski 28 X 1921 – 6 VII 1923 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK IV
  • płk piech. Alfred Vogel 21 II 1925 – 28 I 1928 → członek OTO
  • płk Stefan Borowski XI 1918 – 1 II 1919
  • płk dypl. Franciszek Dudziński 15 X 1929 – 17 I 1936
  • ppłk SG Zygmunt Dzwonkowski 15 X 1924 – 21 II 1925
  • mjr Albin Skroczyński 14 VII 1919 - 30 IV 1920
  • mjr Mikołaj Bołtuć 18 V – 27 X 1921
  • kpt. Mieczysław Brodziński 23 II – 18 V 1921
  • ppłk dypl. Jan Ciastoń 17 I 1936 – XI 1937
  • kpt. Mikołaj Bołtuć 23 VII 1920 – 23 II 1921
  • ppłk piech. Leon Grot 20 II 1928 – 15 X 1929 → dowódca 3 pp Leg.
  • ppłk Wiktor Łapicki 15 VI – 22 VII 1920
  • ppłk dypl. Stanisław Józef Biegański 19 II 1938 – 30 VIII 1939
  • ppłk Wincenty Wnuk od 30 VIII 1939
  • ppłk Wojciech Gromczyński 1 II – 14 VII 1919
  • płk piech. Wacław Szokalski 20 II – 15 X 1924
  • mjr Stanisław Sobieszczak V – 15 VI 1920
  • ppłk piech. Leon Gotkiewicz p.o. 6 VII 1923 – 20 II 1924
Zastępcy dowódcy pułku od 1938 roku – I zastępca dowódcy
  • ppłk piech. Jan Topczewski do 24 VIII 1939 → dowódca 146 pp
  • ppłk dypl. piech. Józef Urbanek 5 XI 1928 - 1929
  • ppłk piech. Stefan Cieślak 21 I 1930 – II 1932
  • ppłk piech. Mieczysław Łukoski III 1932 – II 1936
  • mjr / ppłk piech. Leon Gotkiewicz 10 VII 1922 – 21 VIII 1926 → dowódca 10 pp
  • ppłk dypl. sap. Tadeusz Zieleniewski 23 VIII – 23 XII 1929 → zastępca dowódcy 63 pp
Kwatermistrzowie od 1938 roku – II zastępca dowódcy
  • mjr piech. Franciszek Mucha od III 1930
  • mjr piech. Teodor Błoch X 1932 – VIII 1935 → komendant PKU Sarny
  • mjr piech. Franciszek Piotrowiak od VIII 1935
  • mjr piech. Ludwik Steinbach 1924 – 1925
  • mjr piech. Władysław Sidziński vel Władysław Torba 10 VII 1922 – 1924 → dowódca III baonu
  • mjr piech. Stefan Kotlarski 1928
Oficerowie pułku
  • mjr piech. Julian Sosabowski komendant obwodu PW
  • mjr piech. Stanisław Antoni Habowski – dowódca II baonu 1925–1926
  • mjr piech. Henryk II Krajewski
  • mjr piech. Orest Teodor Dżułyński – dowódca baonu 1922
  • por. art. Aleksander Rode – dowódca plutonu artylerii piechoty do 1938
  • kpt piech. Kazimierz Czyhiryn
  • mjr. piech. Stanisław Lewicki – dowódca III baonu 1923
  • mjr piech. Aleksander Gembal – dowódca baonu od III 1932
Podoficerowie i strzelcy
  • Zdzisław Nurkiewicz – ochotnik 1919–1920
  • Antoni Iglewski
  • Emilian Piasecki
  • Janusz Bylczyński


                                     

6.1. Strzelcy kaniowscy Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze 31 Pułku Strzelców Kaniowskich odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

                                     

7. Symbole pułkowe

Chorągiew sztandar

W niedzielę 27 lutego 1927 roku, w Zgierzu, generał broni Lucjan Żeligowski wręczył dowódcy pułku, pułkownikowi Alfredowi Vogel chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatu łódzkiego. Ceremonię poświęcenia i wręczenia chorągwi poprzedziła msza święta odprawiona przez biskupa łódzkiego księdza Wincentego Tymienieckiego. Po zakończeniu ceremonii odsłonięto tablicę pamiątkową w Ratuszu. Następnie odbyła się defilada, a po niej uroczyste śniadanie w szkole miejskiej. Wieczorem w salonach Grand Hotelu w Łodzi odbył się bal wydany przez 31 Pułk Strzelców Kaniowskich. Obecnie sztandar przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Odznaka pamiątkowa

25 lipca 1925 roku generał dywizji Stefan Majewski, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził odznakę pamiątkową 31 Pułku Strzelców Kaniowskich. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego niebieską emalią z żółtym obramowaniem. W środku krzyża jest nałożona tarcza z inicjałami pułku "PSK” Pułk Strzelców Kaniowskich. Na górnym ramieniu krzyża znajduje się numer pułku "31”, na dolnym rok utworzenia oddziału "1918”. Na lewe ramię krzyża nałożony został srebrny herb ziemi kujawskiej, na ramię prawe - miniatura odznaki II Korpusu Polskiego w Rosji. Między ramionami cztery srebrne orły nawiązujące do orłów jagiellońskich. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, herby łączone nitami. Wykonawcą odznaki był Wincenty Wabia-Wabiński z Warszawy. Odznaki oficerskie wykonane w Zakładach Przemysłowych Bronisława Grabskiego przy ulicy Kapitana Pogonowskiego 61 w Łodzi miały wymiary 44x44 mm.