Poprzednia

ⓘ Oscypek




Oscypek
                                     

ⓘ Oscypek

Oscypek, oszczypek – twardy, wędzony ser, przygotowywany z mleka owczego, charakterystyczny dla polskich gór, szczególnie Podhala. Spopularyzowany w Polsce oraz w innych krajach Europy.

                                     

1. Wytwarzanie

Produkowany w postaci niedużych, wrzecionowatych bloków z typowym dla regionu zdobieniem brzegów. Zdobienie odciskane jest w rozszczepialnej drewnianej foremce, tzw. "oscypiorce”. Właśnie od scypania rozszczepiania tych foremek pochodzi najprawdopodobniej nazwa sera: gwarowe u oz-scypek uproszczone następnie do u oscypek można przetłumaczyć jako rozszczepek. Tradycyjnie jego wyrobem trudnią się bacowie na hali. Po wydojeniu owiec do drewnianego skopka – "gielety” mleko zlewane jest przez lniane płótno w ten sposób odcedza się np. źdźbła trawy itp. do drewnianej "puciery” rodzaj kadzi. Następnie należy dodać "klag” wysuszoną i sproszkowaną podpuszczkę, dzięki temu z mleka powstaje masa serowa, którą należy odcisnąć i uformować. Podczas odciskania ser maczany jest w gorącej wodzie. Po uformowaniu sera moczy się go przez dobę w solance – "rosole”, która usuwa z niego nadmiar wody w procesie osmozy kąpiel ma też własności bakteriobójcze. Po wymoczeniu sery leżakują na górnej półce w bacówce i są wędzone. Tradycyjnie w bacówkach płonął ogień podsycany drewnem sosnowym lub świerkowym. Sery podczas leżakowania wędziły się w jego dymie.

Podczas wyjścia na redyk odmierzano ilość mleka dawanego przez owce każdego z gospodarzy, czynność ta była powtarzana po ich powrocie z hal. Na tej podstawie ustalano liczbę oscypków, które należały się właścicielom stad i pasących je latem górali. Oscypki zatem były też używane do rozliczeń pomiędzy gazdą a bacą i bacą a juhasami.

Spotykane są także serki o bardziej nietypowych kształtach np. koguta lub kaczek, zwykle są to redykołki.

                                     

2. Ochrona nazwy

Od 14. lutego 2008 góralskie oscypki są drugim po bryndzy podhalańskiej polskim produktem regionalnym chronionym przez prawo unijne – uzyskały status Chronionej Nazwy Pochodzenia PDO. Opóźnienie było związane z protestem Słowacji, który został złożony w jednym z ostatnich możliwych terminów. Ostatecznie doszło do porozumienia i ustalono, że słowacki oštiepok, mimo wspólnej historii powstania, jest odrębnym produktem regionalnym. Podczas rejestracji jednoznacznie określone zostały parametry oscypka m.in. maksymalna zawartość domieszki mleka krów rasy czerwonej – na 40% oraz gminy, w których może być produkowany. Ser może być wyrabiany wyłącznie w okresie od maja do września, zaś sprzedawany do końca października. Powinien ważyć od 60 do 80 dag i mierzyć od 17 do 23 cm.

Gminy w których może być produkowany:

  • w powiecie cieszyńskim – Istebna,
  • Województwo śląskie
  • w powiecie żywieckim: Milówka, Węgierska Górka, Rajcza, Jeleśnia, Koszarawa i Ujsoły,
  • w powiecie suskim – gmina Zawoja i Bystra-Sidzina,
  • powiat nowotarski,
  • powiat tatrzański,
  • w powiecie limanowskim – gmina Niedźwiedź i część gminy Kamienica oraz sołectwa w gminie Mszana Dolna, Raba Niżna, Olszówka, Lubomierz, Łostówka i Łętowe,
  • Województwo małopolskie
  • w powiecie nowosądeckim gminy: Piwniczna, Muszyna i Krynica-Zdrój.

Ze względu na powszechną dotąd praktykę sprzedawania gołki pod nazwą oscypek, wielu sprzedawców zdecydowało się zmienić nazwę sprzedawanego wyrobu na "scypek”. Jest to niezgodne z obowiązującym prawem, gdyż wprowadza konsumentów w błąd, dodatkowo ser ma podobny kształt jak chroniony ser, co również jest mylące. Oscypek jest wrzecionowaty, gołka bardziej walcowata.

                                     

3. Szlak oscypkowy

Miejscowości, które uczestniczą w tzw. szlaku oscypkowym:

  • Czorsztyn
  • Zawoja
  • Kościelisko
  • Nowy Sącz
  • Zakopane
  • Kraków
  • Wierchomla
  • Zubrzyca Górna
  • Jaworki
  • Łapsze Niżne
  • Szaflary
  • Poronin
  • Hala Wojkowa
  • Leśnica
  • Białka Tatrzańska
  • Konina
  • Biały Dunajec
  • Stary Sącz
  • Bukowina Tatrzańska
  • Nowy Targ