Poprzednia

ⓘ Konwencja o prawach dziecka




                                     

ⓘ Konwencja o prawach dziecka

Konwencja o prawach dziecka – międzynarodowa konwencja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r. Jest to dokument obowiązujący we wszystkich państwach świata z wyjątkiem USA - liczba ratyfikacji wynosi 196. W konwencji o prawach dziecka zostały spisane wszystkie prawa dziecka.

Konwencja została spisana w 6 językach miarodajnych: angielskim, arabskim, chińskim, francuskim, hiszpańskim i rosyjskim art. 54. Depozytariuszem jest Sekretarz Generalny ONZ art. 53.

Uchwalenie Konwencji jest jednym z ważniejszych osiągnięć Polski w dziedzinie ochrony praw dziecka. W roku 1978 Polska zaproponowała Komisji Praw Człowieka ONZ jej uchwalenie i przedstawiła projekt, który był później dwukrotnie modyfikowany. Na podstawie Konwencji powołano do życia organ nadzorujący jej realizację przez państwa, które ją ratyfikowały - Komitet Praw Dziecka.

                                     

1. Treść konwencji

Składa się z preambuły powołującą się Powszechną Deklarację Praw Człowieka i Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka, a także na Deklaracje praw dziecka z 1924 i 1959 oraz 54 artykułów. Katalog sformułowano kierując się następującymi zasadami:

  • równości,
  • poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców państwo respektuje autonomię rodziny i ingeruje tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach według określonych procedur,
  • dobra dziecka,
  • pomocy państwa państwo zobowiązane jest do podejmowania wszelkich działań ustawodawczo-administracyjnych dla realizacji praw uznanych w konwencji.

Konwencja ustanawia status dziecka oparty na następujących założeniach:

  • dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i prywatności,
  • dziecko jest samodzielnym podmiotem, ale ze względu na swoją niedojrzałość psychiczną i fizyczną wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej,
  • państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w jej funkcjach.
  • rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka,

Katalog praw i wolności obejmuje prawa cywilne, socjalne, kulturalne, polityczne i z założenia w niewielkim zakresie uwzględnia prawa ekonomiczne dziecko powinno uczyć się, a nie pracować. W skład tego wchodzą:

                                     

1.1. Treść konwencji Prawa socjalne

  • prawo do ochrony zdrowia,
  • prawo do zabezpieczenia socjalnego,
  • prawo do odpowiedniego standardu życia,
  • prawo do wypoczynku i czasu wolnego.
                                     

1.2. Treść konwencji Prawa kulturalne

  • prawo do nauki bezpłatnej i obowiązkowej w zakresie szkoły podstawowej,
  • prawo do korzystania z dóbr kultury,
  • prawo do informacji,
  • prawo do znajomości swoich praw.
                                     

1.3. Treść konwencji Prawa polityczne

  • prawo stowarzyszania się i zgromadzeń w celach pokojowych.
                                     

2. Protokoły dodatkowe

25 maja 2000 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny konwencji poprzez uchwalenie do niej dwóch protokołów dodatkowych:

  • W sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii, obowiązuje od 18 stycznia 2002 r.
  • W sprawie udziału dzieci w konfliktach zbrojnych, obowiązuje od 12 lipca 2002 r.;

19 grudnia 2011 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny Konwencji o kolejny protokół:

  • W sprawie procedury rozpoznawania skarg.

Państwa-strony Konwencji nie mają obowiązku ratyfikowania Protokołów. Pomimo to liczba ratyfikacji obu pierwszych przekroczyła 170 listopad 2019. Protokół w sprawie procedury składania skarg obowiązuje od 14 kwietnia 2014, jego stronami jest 46 państw. Polska ratyfikowała oba pierwsze protokoły w roku 2005.

                                     

3. Konwencja o prawach dziecka a stanowisko Polski

Polska ratyfikowała Konwencję 7 czerwca 1991 r., jednak z pewnymi zastrzeżeniami oraz własną interpretacją niektórych przepisów. Zgodnie z pierwszym zastrzeżeniem, a wbrew tekstowi konwencji, dziecku adoptowanemu prawo do ustalania danych jego rodziców naturalnych miało nie przysługiwać. Drugie zastrzeżenie dotyczyło zapisu o wieku, w którym istnieje możliwość powołania do służby wojskowej lub podobnej i uczestnictwa w działaniach wojennych, a które będzie regulowane zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce ale nie niższym niż 15 lat. Oba te zastrzeżenia zostały przez Polskę wycofane z dniem 4 marca 2013 roku.

Prócz powyższych, w następujących po tych zastrzeżeniach deklaracjach będących w istocie interpretacjami strona polska stwierdza, że prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania oraz wyrażania własnych poglądów przez dziecko i występowania w sprawach dziecka dotyczących, w postępowaniu administracyjnym i sądowym jest obwarowane poszanowaniem władzy rodzicielskiej i musi być zgodne z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną. W drugiej deklaracji strona polska stwierdza, że poradnictwo dla rodziców oraz wychowanie w zakresie planowania rodziny powinno pozostawać w zgodzie z normami moralności.