Poprzednia

ⓘ Dolina




Dolina
                                     

ⓘ Dolina

Dolina, dolina rzeczna – wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie i wyraźnie wykształconym dnie, otoczona z dwóch stron wzniesieniami, najczęściej powstała w wyniku działalności rzek lub lodowców.

                                     

1. Profile dolin

Profil podłużny i poprzeczny doliny kształtuje:

  • akumulacja, zasypująca dolinę materiałem niesionym przez wody rzeki.
  • erozja denna, która powoduje, że rzeka wcina się w podłoże i z biegiem czasu płynie coraz niżej;
  • erozja boczna, powodująca poszerzanie doliny na skutek podcinania zboczy;
  • erozja wsteczna lub źródlana, której wynikiem, jest stopniowe wydłużanie się rzeki i wcinanie się jej coraz dalej w obszar, z którego rzeka spływa;

Miejsce, w którym rzeka kończy swój bieg, nosi nazwę podstawy erozyjnej.

Profil podłużny doliny ma zwykle kształt linii krzywej, opadającej stromiej w górnym biegu, a coraz łagodniej w dolnym i kończącej się prawie poziomo przy podstawie erozyjnej. Jeżeli rzeka przepływa przez obszary zbudowane ze skał o różnej odporności – profil ten może ulec pewnym zakłóceniom dając różne załamania spadku. Załamania te powstają też w wyniku obniżenia się poziomu podstawy erozyjnej.

W przypadku, gdy w trakcie rozwoju doliny zmieniał się poziom podstawy erozyjnej, w zboczach doliny powstają terasy. Są to formy złożone z powierzchni na przemian płaskich i stromych, opadające schodkowo ku rzece. U wylotów dolin o znacznym spadku, wybiegających na teren płaski lub lekko tylko nachylony, tworzą się stożki napływowe, złożone z osadów rzecznych.

                                     

2. Podział dolin

Rozróżniamy doliny:

  • V-kształtne – przekrój w kształcie litery V - strome zbocza i wąskie dno, występują w górnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji wgłębnej
  • płaskodenne
  • fałdowe – powstałe w wyniku fałdowania synklina
  • U-kształtne – przekrój w kształcie litery U, występują w środkowym i dolnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji bocznej lub działania lodowca na dolinę V-kształtną
  • zapadliskowe – powstałe w rowie tektonicznym
                                     

3. Klasyfikacja dolin

Ze względu na położenie osi doliny w stosunku do zalegania warstw skalnych wyróżniamy:

  • subsekwentna – bieg i spadek doliny jest zgodny z biegiem warstw skalnych
  • insekwentna – bieg i spadek doliny jest niezależny od biegu i upadu warstw skalnych
  • resekwentna – bieg i spadek doliny jest konsekwentny i dochodzi do doliny subsekwentnej
  • obsekwentna – bieg i spadek doliny jest przeciwny do upadu warstw skalnych
  • konsekwentna – bieg i spadek doliny jest zgodny z upadem warstw skalnych
                                     

4. Typy zasilania terenów dolinowych

  • opad atmosferyczny → zasilanie ombrogeniczne opadowe;
  • spływ wód z wysoczyzny, wody powodziowe → zasilanie fluwiogeniczne wody powierzchniowe
  • Wody powierzchniowe
  • Wody podziemne