Poprzednia

ⓘ Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę




Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę
                                     

ⓘ Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę

Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę tytuł oryg. Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb) – nakręcony w 1964 głośny film Stanleya Kubricka, luźno oparty na powieści Petera George’a. Film ten stanowił dotkliwą satyrę na konflikty zimnej wojny, a w szczególności irracjonalność wojskowej doktryny wzajemnej anihilacji, na której opierał się ówczesny nuklearny wyścig zbrojeń. Doktor Strangelove rozpoczyna się od wydarzeń w fikcyjnej bazie Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, gdzie obłąkany generał Jack D. Ripper wydaje swoim pilotom rozkaz niesprowokowanego ataku jądrowego na ZSRR, wykorzystując do tego ściśle tajny plan ataku R, przewidziany na wypadek udanego zamachu Rosjan na najwyższe struktury władzy w USA.

W filmie trzy spośród głównych ról, w tym rolę tytułowego szalonego naukowca doktora Strangelove, zagrał Peter Sellers.

                                     

1. Fabuła

Znaczna część filmu rozgrywa się na przemian w bazie Burpelson AFB, gdzie grany przez Sellersa brytyjski kapitan Lionel Mandrake nieskutecznie próbuje powstrzymać generała Rippera, oraz w sali narad wojennych w Pentagonie, gdzie również grany przez Sellersa prezydent Stanów Zjednoczonych Merkin Muffley próbuje na drodze dyplomatycznej zapobiec wybuchowi III wojny światowej. Do niespodziewanego zwrotu akcji dochodzi gdy okazuje się, że Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich wybudował maszynę zagłady, która – zgodnie z doktryną Mutual Assured Destruction – miała stanowić ostateczny mechanizm odstraszający przed wrogą inwazją: w odpowiedzi na automatycznie wykryty atak, doszłoby do detonacji arsenału termonuklearnego wystarczającego do zniszczenia wszelkiego życia na Ziemi. Istnienie urządzenia, które zostało zbudowane tylko z obawy, że Amerykanie stworzą taką machinę wcześniej, miało być ogłoszone na nadchodzącym zjeździe Partii.

Po długich zmaganiach udaje się ostatecznie wezwać bombowce do powrotu, z wyjątkiem jednego. Maszyna, którą dowodzi major "King” Kong w tej roli Slim Pickens została uszkodzona przez rakietę przeciwlotniczą i nie odebrała kodowanego sygnału powrotu. Amerykanie informują stronę radziecką o jej celu i wokół niego zostaje zgromadzona potężna obrona przeciwlotnicza – jednak samolot ma wyciek paliwa i nie może do niego dotrzeć, dowódca postanawia więc zbombardować pierwszy lepszy obiekt. Major Kong siedzi okrakiem na bombie, zmagając się z zaciętym mechanizmem zwalniającym. W pewnym momencie bomba zostaje uwolniona, i major, wymachując swym kowbojskim kapeluszem i pokrzykując spada wraz z nią ku zagładzie.

W ostatnich scenach filmu kluczową rolę odgrywa szalony były nazistowski naukowiec, tytułowy doktor Strangelove ponownie grany przez Sellersa. Strangelove po zakończeniu II wojny światowej pozostaje na usługach rządu Stanów Zjednoczonych bohater oparty przede wszystkim na postaci Johna von Neumanna oraz nawiązujący do Wernhera von Brauna i innych uczonych objętych operacją "Spinacz”. Próbuje przekonać zgromadzonych, że posiadają środki na ocalenie małej liczby ludzi. W imię przetrwania gatunku, zasługują na to tylko osoby wykazujące się wielką inteligencją, zdrowiem, użytecznymi talentami, z użytecznym wykształceniem etc., że nie ma mowy o marnowaniu skromnych zapasów na jednostki niespełniające wszystkich tych cech oraz że przy selekcji konieczna jest bezwzględność. Przedstawia wizję budowy nowego, lepszego świata głęboko pod ziemią, w szybach najgłębszych kopalń. Nawet w tej sytuacji walka mocarstw jednak nie ustaje, głównym zmartwieniem amerykańskich wojskowych jest to, czy Sowieci nie będą mieli "lepszej” kopalni do ukrycia się, zaś ambasador ZSRR fotografuje szpiegowskim aparatem amerykańskie centrum dowodzenia.

                                     

2. Kontrowersje w czasach zimnej wojny

Mimo wcześniejszej współpracy m.in. przy filmie Strategic Air Command, Pentagon odmówił Kubrickowi jakiejkolwiek pomocy przy realizacji Doktora Strangelove i zażądał umieszczenia na początku filmu planszy informacyjnej stwierdzającej, że wydarzenia tam przedstawione nie mogłyby się wydarzyć w rzeczywistości.

Mimo niechęci wojska, ekipie filmowej udało się bardzo wiernie odtworzyć między innymi wnętrze samolotu Boeing B-52 Stratofortress którego budowa była wówczas objęta tajemnicą, jak również przedstawić wnętrze sali narad, w której toczy się część akcji filmu. To doprowadziło do oskarżania ekipy o pozyskanie informacji w nielegalny sposób, ale pogłoski te zostały szybko zdementowane.

                                     

3. Odbiór

Doktor Strangelove pozostaje znaczącym fenomenem kulturowym, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, oraz jest regularnie wymieniany na listach najlepszych filmów wszech czasów, między innymi na pozycji 26. w opracowaniu American Film Institute; uchodzi też w opinii wielu uznanych krytyków amerykańskich za jedną z celniejszych satyr politycznych XX wieku.

                                     

3.1. Odbiór Nagrody

Film był nominowany do Nagród Akademii Filmowej Oscarów w czterech kategoriach:

  • najlepszy film.
  • najlepszy reżyser – Stanley Kubrick;
  • najlepszy scenariusz adaptowany – Stanley Kubrick, Peter George, Terry Southern;
  • najlepszy aktor pierwszoplanowy – Peter Sellers;

Film uzyskał też siedem nominacji do nagród BAFTA i wygrał cztery z nich

  • najlepszy film brytyjski;
  • nagroda filmowa ONZ;
  • nagrody uzyskane
  • najlepszy film;
  • najlepsze kierownictwo artystyczne – Ken Adam;
  • najlepszy scenariusz brytyjski – Stanley Kubrick, Peter George, Terry Southern;
  • najlepszy aktor zagraniczny – Sterling Hayden.
  • najlepszy aktor brytyjski – Peter Sellers;
  • nominacje

Film został też nagrodzony jako najlepsza komedia przez amerykańskie stowarzyszenie scenarzystów i otrzymał nagrodę Hugo za najlepszą prezentację dramatyczną.



                                     

4. Odniesienia w kulturze

W 51 odcinku animowanego serialu Inspektor Gadżet, pod tytułem Znikające samoloty oryg. Follow That Jet sparodiowana została jedna ze scen. Tytułowy Inspektor Gadżet siada na bombie, która zostaje spuszczona, podobnie jak major Kong w jednej z końcowych scen filmu Kubricka.

Do filmu Kubricka nawiązuje utwór "Slim Pickens Does The Right Thing And Rides The Bomb To Hell” z albumu Days Go By 2012 amerykańskiej grupy The Offspring.