Poprzednia

ⓘ Székesfehérvár




Székesfehérvár
                                     

ⓘ Székesfehérvár

Székesfehérvár – miasto na Węgrzech, liczące ponad 101.9 tys. mieszkańców.

Pierwsza, historyczna stolica Węgier. Nekropolia królów węgierskich. Siedziba władz komitatu Fejér. Dziewiąte miasto Węgier pod względem liczby mieszkańców. Około 10 km na południe od Székesfehérváru, niedaleko wioski Tác, znajdują się ruiny rzymskiego miasta Gorsium.

                                     

1. Historia

Jest to najstarsze miasto na Węgrzech. Osadnicy zamieszkiwali teren miasta już 2-5 tys. lat p.n.e. Później, jak głosi legenda, na tym właśnie terenie osiedliło się plemię Arpada. Miasto zostało założone w roku 972 przez księcia Gejzę, a do jego dalszego rozwoju przyczynił się syn Gejzy, Stefan I Święty. W roku 1003 rozpoczął on budowę bazyliki, która stała się pierwszym ośrodkiem państwowości węgierskiej.

Przez ok. 500 lat Székesfehérvár był siedzibą królewską. W wybudowanej w mieście katedrze koronowano 37 królów wszystkich średniowiecznych królów Węgier z wyjątkiem św.Stefana, a pochowano 15. Od momentu powstania miasto pełniło ważną funkcję komunikacyjną, a w XII wieku było ważnym przystankiem w pielgrzymkach do Ziemi Świętej. W 1222 król Andrzej II wydał tutaj dokument zwany Złotą Bullą, porównywaną do angielskiej Magna Carta.

W 1543 Székesfehérvár dostał się w ręce Turków, którzy przyczynili się do wyludnienia i wyniszczenia miasta. Tureccy najeźdźcy zburzyli większość zabudowań łącznie z katedrą i grobami królewskimi w świątyni urządzono wcześniej skład amunicji oraz pałacem królewskim. Miasto znajdowało się pod tureckim panowaniem przez 145 lat.

Székesfehérvár odrodził się w XVIII wieku, w okresie austriackiego panowania Habsburgów. Oprócz Węgrów w mieście osiedliło się wielu Serbów i Niemców. Wzniesiono wiele nowych budynków, m.in. klasztor Franciszkanów, kościół jezuicki i liczne pałace. W 1777 Maria Teresa Habsburg ponownie ustanowiła w mieście biskupstwo. Z XVIII-wiecznego, ponownego okresu świetności pochodzi barokowa zabudowa śródmieścia. Z początkiem XIX wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem edukacyjnym i kulturalnym. Po okresie rewolucji Székesfehérvár utracił na znaczeniu i uzyskał raczej rolniczy charakter, co uległo zmianie na przełomie XIX i XX wieku dzięki rozwojowi kolei i odkryciu złóż minerałów w okolicy.

Po II wojnie światowej, w której Székesfehérvár ucierpiał dość znacznie na skutek alianckich nalotów poważnemu zniszczeniu uległy przedmieścia, natomiast barokowa starówka została nietknięta. Niebawem podjęto próbę przekształcenia go w miasto przemysłowe. Powstała tutaj m.in. fabryka autobusów Ikarus słynna w całym obozie socjalistycznym, fabryka odbiorników telewizyjnych i radiowych Videoton oraz zakład przetwórstwa aluminium Könnyűfémmű. W związku z tym ludność miasta podwoiła się w ciągu pierwszych 10 lat po wojnie. Mimo industrializacji śródmieście zdołało zachować swój barokowy charakter.

Po upadku komunistycznego reżimu wiele zakładów przemysłowych upadło, ale produkcję uruchomiło wiele firm zagranicznych, m.in. Ford, IBM, Philips). Székesfehérvár jest nadal ważnym ośrodkiem gospodarczym i naukowym.

                                     

2. Najważniejsze zabytki

  • Barokowe śródmieście
  • Apteka pod Czarnym Orłem 1758
  • Pomnik poety Mihályego Vörösmartyego z 1865 r.
  • Zamek Boryego
  • Kaplica św. Anny węg. – gotycka kaplica z ok. 1470 r., jedyny zachowany średniowieczny budynek w mieście
  • Kościół franciszkanów pw. św. Emeryka węg., wzniesiony w latach 1720–1743 w stylu barokowym
  • Pałac biskupi węg. – pałac z końca XVIII wieku, do którego budowy wykorzystano cegły z ruin średniowiecznej katedry
  • Serbski skansen, odznaczony w 1990 nagrodą Europa Nostra
  • Hiemer-ház, rokokowy budynek wzniesiony w 1770 dla sędziego miejskiego
  • Kościół i klasztor karmelitów, wzniesiony w latach 1745-1748 r. w stylu barokowym wraz z posągiem króla Węgier i Polski Ludwika Węgierskiego z 1932 r.
  • Urząd komitacki Megyeháza z XIX w., klasycystyczny
  • Pałac Zichych z końca XVIII w
  • Kościół ewangelicki, neoromański
  • Pomnik Jerzego Warkocza z 1938 r.
  • Pomnik Ferenca Wathayego z 1938 r.
  • Pomnik Domokosa Kálmáncsehiego z 1938 r.
  • Ogród Ruin – ruiny katedry Panny Marii, średniowiecznej katedry koronacyjnej oraz głównej nekropolii królów Węgier
  • Pomnik króla Stefana I z 1938 r.
  • Ratusz węg. Városháza z końca XVII wieku, barokowy
  • Zamek Kégla węg., neorenesansowy
  • Katedra św. Stefana – barokowa świątynia zbudowana w latach 1758-1768
  • Kościół cystersów, wzniesiony w latach 1745-1751 w stylu barokowym
  • Pomnik św. Emeryka z 1935 r.
                                     

3. Muzea

  • Muzeum Lalek
  • Apteka pod Czarnym Orłem
  • Muzeum Historii Miasta
  • Zamek Boryego
  • Muzeum Króla Stefana Świętego
  • Muzeum sztuki sakralnej w klasztorze Franciszkanów
  • Muzeum M. Ybla
                                     

4. Ciekawostki

  • Długotrwałe oblężenie miasta przez Turków zakończyło się w interesujący sposób. Przywódcą obrońców był Jerzy Warkocz węg. Varkocs György, pochodzący ze słynnego rycerskiego rodu z Dolnego Śląska. Ze względu na dogodne położenia miasto otoczone było bagnami, najeźdźca przez długi okres nie mógł przełamać węgierskiej obrony. Mając nadzieję na złagodzenie gniewu Turków, grupa bogatych mieszczan otwarła im bramy miasta, podczas gdy Warkocz z grupą rycerzy wyruszył na wypad. Turcy natychmiast zajęli gród, po czym, kierując się poczuciem honoru, skazali na śmierć mieszczan odpowiedzialnych za zdradę własnych obrońców.
  • W mieście znajduje się kolorowy, słynący z dokładności zegar kwiatowy.
  • w kaplicy królewskiej został pochowany Ścibor ze Ściborzyc, rycerz polski służący Zygmuntowi Luksemburskiemu, negocjujący dla Polski korzystny układ w Lubowli i zastaw spiski, określany królem na Słowacji
  • Székesfehérvár to także jedno z większych ośrodków polonijnych na Węgrzech; aktywnie działa tu samorząd mniejszości polskiej.
  • Zamek Boryego powstawał przez 40 lat. Artysta Jenő Bory budował go według własnego projektu przy pomocy dwóch jedynie pracowników, wymieniając własne rzeźby i obrazy na materiały budowlane. Zamek powstał jako dar serca artysty dla małżonki i stanowi, podobnie jak zamek Vajdahunyád w Budapeszcie, miksturę "architektonicznych cytatów” z różnych epok.


                                     

5. Sławni ludzie

  • Miklós Ybl, architekt
  • Viktor Orbán, polityk, premier Węgier
  • Péter Kuczka, pisarz
  • Jenő Bory, architekt, rzeźbiarz, malarz
  • Kornél Lánczos, fizyk, matematyk