Poprzednia

ⓘ Irena Krzywicka



Irena Krzywicka
                                     

ⓘ Irena Krzywicka

Irena Krzywicka z domu Goldberg – polska pisarka, publicystka i tłumaczka literatury pięknej; feministka, propagatorka świadomego macierzyństwa, antykoncepcji i edukacji seksualnej; od 1965 mieszkała we Francji.

                                     

1.1. Życiorys Młodość

Urodziła się w spolonizowanej rodzinie żydowskiej lewicowej inteligencji. Jej rodzice byli działaczami socjalistycznymi zesłanymi na Syberię gdzie urodziła się Irena za swoją działalność polityczną w żydowskim ruchu samokształceniowym zbliżonym do Polskiej Partii Socjalistycznej. Ojciec, Stanisław Goldberg 1872–1905, był z wykształcenia lekarzem, a matka, Felicja z domu Barbanel 1872–1956, była dentystką i następnie nauczycielką języka polskiego. W 1903 rodzina wróciła do Warszawy. Ojciec na zesłaniu zaraził się gruźlicą i zmarł dwa lata po powrocie, na co wpływ miało ponowne aresztowanie. Matka po śmierci męża wyszła ponownie za mąż za Jekutiela Portnoja 1872–1941, działacza Bundu. Swoją córkę wychowywała w duchu racjonalizmu i tolerancji.

Ukończyła szkołę średnią, a następnie w 1922 polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim, napisanej pracy doktorskiej nie obroniła na skutek konfliktu z promotorem. W czasie studiów opublikowała swój pierwszy esej Kiść bzu.

W 1923 wyszła za mąż "z przyjaźni” za Jerzego Krzywickiego, syna socjologa i rzecznika praw kobiet Ludwika Krzywickiego. Aby zapewnić sobie ewentualną możliwość łatwego rozwodu, przyjęła przed ślubem chociaż była ateistką chrzest luterański. Razem z mężem zdecydowała o otwartym charakterze ich związku i niedługo po ślubie wyjechała na Korsykę z kochankiem, Walterem Hasencleverem, poetą i dramaturgiem. Szanowała i ceniła swojego męża oraz dążyła do utrzymania tego małżeństwa, które oceniała jako udane. Urodziła synów Piotra 1927–1943 i Andrzeja 1937–2014. W latach 1928-1930 wybudowała w Podkowie Leśnej pod Warszawą awangardowy dom letni, tzw. Szklany Dom, który był także jej mieszkaniem w czasie okupacji. Krzywicka utworzyła w jednym z pokoi tego domu pierwszą podkowiańską bibliotekę publiczną dziś zbiory sygnowane pieczęcią Szklana Willa znajdują się w Muzeum w Stawisku.

                                     

1.2. Życiorys Feministka

Irena Krzywicka była autorką kilku powieści, tłumaczyła m.in. utwory H.G. Wellsa, Frischa Homo Faber i Dürrenmatta, popularyzowała w Polsce twórczość Marcela Prousta. Przełomem okazała się dla niej współpraca z Tadeuszem Boyem-Żeleńskim, w którym zakochała się. Ten pozamałżeński głośny związek, a także wspólna z kochankiem działalność na rzecz upowszechnienia edukacji seksualnej i kontroli urodzeń, uczyniły z Krzywickiej najbardziej znaną działaczkę feministyczną okresu przedwojennego. Była skandalistką świadomie poruszającą drażliwe kwestie aborcji, seksualności kobiet i homoseksualizmu. Była przeciwniczką monogamii i głosiła wolność seksualną dla kobiet, domagała się też polepszenia warunków życia więźniów, aby ograniczyć rozwój dewiacji. Głosiła tolerancję dla homoseksualizmu, który określała jako "odwrócenie instynktu płciowego”, w swojej istocie zupełnie naturalnego tzw. mańkut płciowy. Domagała się legalizacji aborcji, aby zlikwidować groźne dla życia kobiet podziemie aborcyjne.

Wspólnie z Boyem-Żeleńskim otworzyła w Warszawie klinikę, w której udzielano bezpłatnych porad dotyczących świadomego macierzyństwa; założyła dodatek do Wiadomości Literackich pt. Życie Świadome, który propagował edukację seksualną i w którym publikowały takie pisarki jak m.in. Zofia Nałkowska, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Wanda Melcer.

Była obiektem ataków ze strony środowisk prawicowych, które zarzucały jej "szkodzenie narodowi”, atakowali ją także znani pisarze liberalni, tacy jak Jan Lechoń, Maria Dąbrowska i Jarosław Iwaszkiewicz, którzy protestowali przeciwko dominacji kwestii seksualnych w jej twórczości.

W latach 30. XX wieku była inicjatorką nagonki prasowej pod adresem profesora medycyny sądowej Jana Stanisława Olbrychta, zarzucając mu "przyczynienie się do skazania niewinnej kobiety” podczas jednej z najgłośniejszych rozpraw sądowych dwudziestolecia międzywojennego w Polsce – sprawy Rity Gorgonowej. Pośrednio w tej sprawie już po zakończeniu II wojny światowej została skazana wyrokiem sądu za pomówienie innej osoby mającej związek z procesem Gorgonowej.

                                     

1.3. Życiorys Wojna i emigracja

Podczas II wojny światowej Krzywicka ukrywała się pod fałszywym nazwiskiem Piotrowska, ze względu na żydowskie pochodzenie oraz fakt, że znajdowała się na liście osób przeznaczonych przez nazistów do zamordowania. Współpracowała z AK, straciła najbliższe osoby: męża, kochanka zamordowanego we Lwowie oraz syna Piotra.

Po wojnie pracowała między innymi jako attaché kulturalny w ambasadzie polskiej w Paryżu 1945–1946. Po powrocie do kraju pisała recenzje teatralne dla Rzeczypospolitej. Była członkiem Związku Literatów Polskich, po 1956 członkiem Zarządu Głównego tej organizacji. W 1954 została radną miasta Warszawy. W latach 1955–1962 prowadziła w Warszawie znany salon literacki.

W 1962 ze względu na karierę syna Andrzeja, który otrzymał stypendium Fundacji Forda, wyjechała wraz z nim z kraju, najpierw do Szwajcarii, a później do Francji i nigdy już nie wróciła do Polski. Mieszkała pod Paryżem, najdłużej w Bures-sur-Yvette, gdzie też zmarła. W 1992 opublikowała swoją ostatnią i najbardziej popularną do dzisiaj pojawiło się 5 wydań książkę autobiograficzną Wyznania gorszycielki.

Pochowana jest w grobowcu rodzinnym na cmentarzu ewangelicko-augbsurskim w Warszawie.



                                     

2. Najważniejsze dzieła

  • Tajemna przemoc, Wydawnictwo Awir, Katowice 1947
  • Sąd idzie, reportaże sądowe, Towarzystwa Wydawniczego "Rój” 1935, wzn. "Czytelnik”, Warszawa 1998 ​ISBN 83-07-02657-1 ​.
  • Ucieczka z ciemności, nowele, 1939
  • Rodzina Martenów, Czytelnik, Warszawa 1947
  • Sekret kobiety, Towarzystwo Wydawnicze "Rój”, Warszawa 1933
  • Pierwsza krew nakładem Księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1930 od 1948 pod nowym tytułem Gorzkie zakwitanie, wzn. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008, ​ISBN 978-83-61006-30-5 ​.
  • Co odpowiadać dorosłym na drażliwe pytania, eseje, Towarzystwo Wydawnicze "Rój”, 1936
  • Siew przyszłości, Czytelnik, Warszawa 1953
  • Bunt Kamila Martena, Czytelnik, Warszawa 1948
  • Zwycięska samotność. Kobieta szuka siebie, Towarzystwo Wydawnicze "Rój”, Warszawa 1935
  • cykl powieści Skuci i wolni
  • Wichura i trzciny, Nasza Księgarnia, Warszawa 1959; Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1975
  • "Jazgot niewieści" i "męskie kasztele". Z dziejów sporu o literaturę kobiecą w Dwudziestoleciu międzywojennym, red. i oprac. Joanna Krajewska, Poznań 2010
  • Miłość. małżeństwo. dzieci., przedruk esejów publ. w latach 1950-1962, Iskry, Warszawa 1962
  • Szkoła moralności rozumowej. Wybór międzywojennej publicystyki społecznej i literackiej, oprac. i wstęp Agata Zawiszewska, Wydawnictwo Feminoteki, Warszawa 2013
  • Kontrola współczesności. Wybór międzywojennej publicystyki społecznej i literackiej z lat 1924 – 1939, red. Agata Zawiszewska, Wydawnictwo Feminoteki, Warszawa 2008, ​ISBN 978-83-924783-4-8 ​.
  • Wyznania gorszycielki, autobiografia, Czytelnik, Warszawa 1992, ​ISBN 83-07-02261-4 ​.
  • Mieszane towarzystwo. Opowiadania dla dorosłych o zwierzętach, Czytelnik, Warszawa 1961, wzn. 1997, ​ISBN 83-07-02574-5 ​.
  • Żywot uczonego. O Ludwiku Krzywickim, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951
  • Dr Anna Leśna, Czytelnik, Warszawa 1951
  • Wielcy i niewielcy, wspomnienia, Czytelnik, Warszawa 1960
  • Dzieci wśród nocy, Czytelnik, Warszawa 1948
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →