Poprzednia

ⓘ Tadeusz Zagajewski (1912–2010)




                                     

ⓘ Tadeusz Zagajewski (1912–2010)

Był synem Karola ur. 1880, nauczyciela języka niemieckiego we Lwowie, przed 1939 naczelnika wydziału w Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego. W 1930 ukończył X Gimnazjum im. H. Sienkiewicza we Lwowie i w tymże roku rozpoczął studia na Oddziale Elektrotechnicznym Wydziału Mechanicznego Politechniki Lwowskiej. Studia te zakończył dyplomem w 1935, a w ponad rok później rozpoczął pracę w Państwowych Zakładach Tele-Radiotechnicznych w Warszawie, gdzie w okresie lat 1936–1939 dał się poznać jako utalentowany konstruktor serii krótkofalowych nadajników radiokomunikacyjnych o mocy 150 W, 2 kW i 50 kW.

Wybuch II wojny światowej zastaje go w Warszawie. Po zakończeniu działań wojennych rozpoczyna na początku 1940 roku pracę w zajętym przez wojska radzieckie Lwowie jako asystent kierowanej wówczas przez prof. Janusza Groszkowskiego Katedry Radiotechniki w Lwowskim Instytucie Politechnicznym, czyli dawnej Politechnice Lwowskiej. Dotrwa na tym stanowisku do 1941 roku. Niemiecka okupacja Lwowa w latach 1941–1944 sprawia, że Politechnika Lwowska jako szkoła wyższa praktycznie przestaje istnieć. Tadeusz Zagajewski pracuje jako technik w Parowozowni Lwów-Wschód. Po ponownym zajęciu Lwowa w roku 1944 przez wojska radzieckie i uruchomieniu Lwowskiego Instytutu Politechnicznego podejmuje obowiązki docenta we wspomnianej już Katedrze Radiotechniki.

                                     

1. Pierwsze lata w Gliwicach

W październiku 1945 roku, kiedy staje się już jasne że Lwów pozostanie poza granicami Polski, decyduje się na opuszczenie miasta wraz z całą rodziną w ramach akcji przesiedleńczej. Akcję zorganizowano dla pracowników politechniki i uniwersytetu, których oczekiwały organizujące się w kraju uczelnie. Pociąg ewakuacyjny po tygodniu dociera do Gliwic, gdzie Tadeusz Zagajewski decyduje zakończyć trudną podróż ze względu na trzyletnią córkę Ewę i czteromiesięcznego syna Adama. W Gliwicach mieszka i pracuje w pionierskich powojennych warunkach. W mieście, w którym nigdy wcześniej nie było wyższej uczelni, powstaje Politechnika Śląska. Tadeusz Zagajewski bierze czynny udział – jako adiunkt, pod kierunkiem prof. Tadeusza Malarskiego – w organizowaniu na Wydziale Elektrycznym Oddziału Telekomunikacyjnego i Katedry Radiotechniki.

Już w 1946 roku uzyskuje stopień naukowy doktora nauk technicznych na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej po obronie pracy, która w zarysie powstała jeszcze we Lwowie pod opieką prof. Groszkowskiego. W latach 1947–1954 jest zastępcą profesora i kierownikiem Katedry Radiotechniki Politechniki Śląskiej. W tym okresie wzrasta jego zainteresowanie innymi niż telekomunikacja zastosowaniami nowej dziedziny – elektroniki. W szczególności chodzi tu o jej zastosowania w przemyśle dla celów technologicznych, w pomiarach wielkości nieelektrycznych i rozwijającej się automatyce przemysłowej. Prof. Tadeusz Zagajewski nawiązuje liczne kontakty z przemysłem, podejmuje się opracowywania prototypowych urządzeń elektronicznych, prowadzi pierwsze prace naukowe z tej dziedziny. Kiedy na przełomie lat 1952–1953 w wyniku ministerialnej decyzji następuje likwidacja Oddziału Telekomunikacyjnego w Politechnice Śląskiej, prof. Zagajewski nie daje się tym zaskoczyć. Jego kontakty z przemysłem i wspomniane zainteresowania pozwalają na organizację nowej specjalności: elektroniki przemysłowej, oraz przemianowanie w 1954 roku Katedry Radiotechniki w Katedrę Elektroniki Przemysłowej. W tymże roku zostaje mianowany profesorem nadzwyczajnym i powołany na kierownika nowej katedry. Przez następny rok 1955–1956 pełni funkcje dziekana Wydziału Elektrycznego, a w latach 1956–1959 prorektora ds. nauki Politechniki Śląskiej.

                                     

2. Początki Wydziału Automatyki

Utworzenie Katedry Elektroniki Przemysłowej i jej kilkuletnia owocna działalność stały się ważnym impulsem do powstania na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej Oddziału Automatyki. Prof. Tadeusz Zagajewski staje się następnie jednym z inicjatorów powstania samodzielnego Wydziału Automatyki i w latach 1962–1964 podejmuje aktywną działalność przy jego organizowaniu. Zaowocuje to oficjalnym powołaniem Wydziału przez ministra Szkolnictwa Wyższego w 1964 roku, a prof. Zagajewski zostaje pierwszym jego dziekanem. Funkcję tę pełni do 1968 roku. W 1965 roku uchwałą Rady Państwa zostaje mu nadany tytuł profesora zwyczajnego.

Jako dziekan Wydziału Automatyki był jedynym profesorem, który w marcu 1968 czynnie przeciwstawił się partyjno-policyjnej nagonce na studentów i na znak protestu demonstracyjnie opuścił zebranie Senatu Politechniki prowadzone przez ówczesnego rektora Jerzego Szubę. Kosztowało go to dziekanat, kierownictwo katedry i poważne ograniczenie badań naukowych. Wypadki marca 1968 roku, wystąpienia nauczycieli akademickich i młodzieży przyniosły jako jeden ze skutków likwidację tradycyjnych komórek organizacyjnych wyższych uczelni – katedr, a następnie ich scalanie w jednostki większe – instytuty. W wyniku dwóch kolejnych reorganizacji Uczelni Katedra Elektroniki Przemysłowej zostaje w 1968 roku wpierw przemianowana na Katedrę Elektroniki, a w 1971 roku staje się częścią Instytutu Konstrukcji i Technologii Urządzeń Automatyki i Elektroniki. Po dojściu Gierka do władzy prof. T. Zagajewski zostaje mianowany zastępcą dyrektora ds. nauki tego Instytutu. W 1974 r. zostaje dyrektorem nowoutworzonego Instytutu Elektroniki, którym kieruje do 1983 r.

                                     

3. Praca dydaktyczna i naukowa

Przez wszystkie lata pracy prof. T. Zagajewski prowadził bardzo starannie opracowane wykłady, najwyżej oceniane przez kolejne roczniki studentów. Jego dorobek zawiera wiele książek i podręczników, stale aktualizowanych i dostosowanych do nowych potrzeb dydaktycznych. Pierwszą taka książką był wydany wkrótce po wojnie 1949 podręcznik pt. "Radiotechniczne urządzenia nadawcze”, w których T. Zagajewski poświęcił uwagę modyfikacjom i zastosowaniom funkcji Walsha do analizy układów impulsowych, takich jak układy przerzutnikowe, układy powielające liczbę impulsów itp.

W 1988 roku prof. Tadeusz Zagajewski przeszedł na emeryturę. Nie przerwał jednak pracy naukowej. W swoich ostatnich pracach teoretycznych profesor powraca do podstawowych zagadnień nieliniowego sprzężenia zwrotnego we wzmacniaczach, symetrii elektrycznej obwodów, niestałości częstotliwości generatorów i określenia częstotliwości chwilowej.

Jego syn Adam Zagajewski został poetą, a córka dr inż. Ewa Zagajewska-Fabrycy pracownikiem naukowym Politechniki Śląskiej i Politechniki Szczecińskiej.



                                     

4. Ważniejsze publikacje

  • "Similarity and autoduality of fourpoles” Bull. Ac.Pol.Sci.Ser. Sci Techn., 22; 1974
  • "Generalized Duality Concept of Electrical Networks”, Bull.Ac.Pol.Sci.Ser. Sci.Techn., 1 1;1963
  • Monografia pt. "Układy elektroniki przemysłowej”, czwarte wydanie 1978
  • "Analysis of pulse multiplication by means of Walsh functions” Bull. Ac.PoI.Sci.Ser.Sci.Techn., 25; 1977
  • "Duality and Autoduality of Electric Networks with Non-Uniformly Distributed Parametrs”, ibidem, 15; 1966
  • "Duality and Similarity of Non-Linear Fourpoles Applied to Vaccum-Tube and Transistor Oscillators”, Bull.Ac.Pol.Sci.Techn., 14; 1966
  • "Optymizacja tranzystorowych generatorów o napięciowych i prądowych sprzężeniach zwrotnych”, Arch.El., 16; 1967
  • "Affined Ladder Networks RC or RL”, oraz "Affined Networks RC or RL”, BulI.Ac.Pol.Sci.Ser.Sci.Techn., 19; 1971
  • "Pulse multiplication using Walsh functions” Electronic Eng., 50, 1978, wspólnie z E. Mollem
  • "Wpływ nieliniowych elementów obwodu na stabilizację czestot1iwości generatorów samowzbudnych”
  • Podręcznik pt. "Radiotechniczne urządzenia nadawcze”, 1949
  • "Optymizacja elektronicznych generatorów RC małej częstotliwości”, "Wybrane zagadnienia elektroniki i telekomunikacji” PWN, Warszawa 1968, s. 147–164
  • "Ogólne zasady podobieństwa obwodów elektrycznych” Arch.El., 22; 1973
  • "General Principles of Similarity of Electric Networks”, Bull. Ac. Pol. Sci. 5cr. Sci.Techn., 5; 1972
  • "Criticism of the definition of instantaneous frequency” Bull.Ac.Pol.Sci. Ser. Sci.Techn. 37; 1989.
  • "Walsh functions in the analysis of flip-flop performance” Bull. Ac.Pol.Sci.Ser.Sci.Techn., 28; 1980
  • "The principles of similarity of switching circuits” Bull. Ac.Pol.Sci.Ser.Sci.Techn., 21; 1973
  • "Duality of Non-Linear and Time-Varying Electric Networks”, 16.1968
  • "Dual and Autodual Electric Networks with Uniformly Distributed Parameters”, Bull. Ac. Pol. Sci. Ser.Techn., 14; 1966
  • "Logic operations on Walsh functions and some of their applications” Bull. Ac.Pol.Sci. Ser.Sci.Techn., 26; 1978
  • Książka pt. "Elektronika przemysłowa”, pierwsze wydanie 1953
  • "Dual and Affined Quasi-Resonance Networks with Negative Resistances”, Bull.Ac.Pol.Sci.Ser.Techn., 19; 1971
                                     

5. Ważniejsze funkcje w Politechnice Śląskiej

  • Kierownik Katedry Elektroniki Przemysłowej na Wydziale Elektrycznym, 1954-1964
  • Kierownik Katedry Elektroniki Przemysłowej na Wydziale Automatyki, 1964-1968
  • Dziekan Wydziału Automatyki, 1964-1968
  • Kierownik Katedry Radiotechniki na Wydziale Elektrycznym, 1947-1954
  • Prorektor ds. nauki, 1956-1959
  • Z-ca ds. nauki dyrektora Instytutu Konstrukcji i Technologii Urządzeń Automatyki i Elektroniki, 1971-1974
  • Dyrektor Instytutu Elektroniki na Wydziale Automatyki, 1974-1983
  • Kierownik Katedry Elektroniki na Wydziale Automatyki, 1968-1971
  • Dziekan Wydziału Elektrycznego, 1955-1956
                                     

6. Ważniejsze funkcje w Polskiej Akademii Nauk i stowarzyszeniach naukowych

  • Członek rzeczywisty PAN, od 1976
  • Przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, 1973-1977
  • Członek Komitetu Nagród Państwowych w Sekcji Elektrotechniki i Elektroniki, 1976-1982
  • Członek Komitetu Elektroniki i Telekomunikacji PAN, od 1955
  • Członek korespondent PAN, od 1960
  • Przewodniczący Oddziału PAN w Katowicach, 1983-1986
                                     

7. Ważniejsze odznaczenia

  • Medal im. prof. Stanisława Fryze nadany przez Stowarzyszenie Elektryków Polskich, 2002
  • Medal Komisji Edukacji Narodowej, 1974
  • Złoty Krzyż Zasługi oraz Medal 10-lecia Polski Ludowej, 1955
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, 1959
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, 1995
  • Doktorat "honoris causa” Politechniki Śląskiej, 1992
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, 1986