Poprzednia

ⓘ Cenzor (starożytny Rzym)




Cenzor (starożytny Rzym)
                                     

ⓘ Cenzor (starożytny Rzym)

Urzędnika wybierano na to stanowisko wraz z drugą osobą cenzorów było zawsze dwóch na okres potrzebny do wykonania powierzonych funkcji, nie dłużej jednak niż na 18 miesięcy, raz na 5 lat przez komicja centurialne comitia centuriata. Reelekcja była zabroniona. Urząd cenzorów stworzono w 443 r. p.n.e.; początkowo wybierano ich w nieregularnych odstępach wynoszących od trzech do dwunastu lat.

W pierwszym okresie istnienia urząd był zastrzeżony dla patrycjuszy, zaś pierwszym cenzorem pochodzącym z plebsu był Gaius Marcius Rutilus. Stan ten usankcjonowano w 339 r. p.n.e., gdy na wniosek Kwintusa Publiliusza Filona Quintus Publilius Philo uchwalono lex Publilia Philonis de censore credendo, gdzie postanowiono, że przynajmniej jeden z cenzorów powinien być plebejuszem.

Z uwagi na wybitnie arbitralny charakter władzy, urzędników tych powoływano wyłącznie spośród osób, które przeszły cały cursus honorum, co stanowiło dowód uznania dla przymiotów charakteru. Cenzorzy należeli do tzw. magistratur kurulnych magistratus curules, co oznacza, że podczas wykonywania swych funkcji mieli prawo używać krzesła kurulnego sella curulis.

                                     

1. Kompetencje

Cenzorzy byli jedynymi spośród wyższych magistratur, którzy nie posiadali imperium, wskutek czego nie mieli prawa do eskorty złożonej z liktorów. Tylko po śmierci mieli prawo do pochówku w purpurowej todze oznaka władzy królewskiej.

Najstarszym i najważniejszym obowiązkiem cenzorów było sporządzenie spisu census obywateli rzymskich wraz z ich majątkiem agere censum oraz przypisanie ich do właściwego tribus, a także centurii. Dokonując spisu cenzorzy opierali się przede wszystkim na oświadczeniach składanych przez uprawnionych obywateli, którzy w tym celu wzywani byli do stawienia się na Polu Marsowym. Jednocześnie cenzorzy ustalali listę senatorów lectio senatus na następną kadencję. Stosownie do postanowień lex Ovinia ok. 312 r. p.n.e. powinni być na nią wpisywani tylko najgodniejsi mężowie wszelkiej rangi, co w praktyce oznaczało byłych urzędników. Prowadzili też spis majątków i kontrolowali wydatki państwa na cele publiczne, określali koszty prowadzenia wojen i rozbudowy armii. Ponadto ustalali listę ekwitów.

Drugim zakresem obowiązków cenzorów było tzw. cura morum, czyli czuwanie nad moralnością obywateli. Po stwierdzeniu negatywnego zachowania obywatela mogli poczynić przy jego nazwisku stosowną uwagę nota censoria. Jedną z sankcji, jakie pociągała za sobą nota cenzorska było przeniesienie obywatela z tribus wiejskiej do jednej z 4 tribus miejskich. Skutkowało to faktycznym choć nie prawnym umniejszeniem czci przeniesionej osoby do tribus miejskich zapisywano m.in. wszystkich wyzwoleńców. Utratę dotychczasowej pozycji pociągało za sobą także usunięcie z centurii jeźdźców i skreślenie z listy senatorów. W ostateczności cenzorzy mogli pozbawić obywatela jego praw politycznych poprzez wykluczenie z udziału w komisjach trybusowych i centurialnych – w takiej sytuacji nosili oni miano aerari. Od ich wyroków nie przysługiwało odwołanie. Jedyne zabezpieczenie dla osoby zagrożonej notą cenzorską stanowił wymóg, aby decyzję podjęło jednomyślnie obydwu cenzorów.

Cenzorzy zawierali również kontrakty, których przedmiotem były roboty publiczne np. budowa dróg dla celów wojskowych.

                                     

2. Likwidacja urzędu

W schyłkowym okresie republiki rzymskiej urząd cenzora stracił na znaczeniu podczas dyktatury Sulli opisane wyżej uprawnienia cenzorów miały charakter pozorny, by zaniknąć całkowicie po utworzeniu cesarstwa. Dopiero cesarz Klaudiusz w pewnym stopniu przywrócił w 47 r. jego znaczenie, lecz jako dodatkowy atrybut władzy cesarskiej.

                                     

3. Lista cenzorów rzymskich

  • 89 p.n.e. – Lucius Julius Caesar i Publius Licinius Crassus
  • 307 p.n.e. – Marcus Valerius Maximus Corvinus i Gaius Iunius Bubulcus Brutus
  • 293 p.n.e. – Publius Cornelius Arvina i Gaius Marcius Rutilus
  • 169 p.n.e. – Gaius Claudius Pulcher i Tiberius Sempronius Gracchus
  • 251 – Publius Licinius Valerianus
  • 366 p.n.e. – Gaius Sulpicius Peticus i Postumius Regillensis Albinus
  • 179 p.n.e. – Marcus Aemilius Lepidus i Marcus Fulvius Nobilior
  • 184 p.n.e. – Lucius Valerius Flaccus i Marcus Porcius Cato
  • 214 p.n.e. – Publius Furius Philus i Marcus Atilius Regilus
  • 300 p.n.e. – Publius Sulpicius Saverrio i Publius Sempronius Sophus
  • 247 p.n.e. – Aulus Manlius Torquatus i Aulus Atilius Calatinus
  • 225 p.n.e. – Gaius Claudius Centho i Marcus Junius Pera
  • 275 p.n.e. – Quintus Aemlius Papus i Gaius Fabricius Luscinus
  • 209 p.n.e. – Marcus Cornelius Cethegus i Publius Sempronius Tuditanus
  • 333-337 – Flavius Dalmatius
  • 393 p.n.e. – Lucius Papirius Cursor, Gaius Iulius Iullus i Marcus Cornelius Maluginensis
  • 97 p.n.e. – Lucius Valerius Flaccus i Marcus Antonius Orator
  • 269 p.n.e. – Lucius Aemilius Barbula i Quintus Marcius Philippus
  • 258 p.n.e. – Lucius Cornelius Scipio i Gaius Duilius
  • 443 p.n.e. – Lucius Papirius Mugillanus i Lucius Sempronius Atratinus
  • 340 p.n.e. – Lucius Cornelius Scipio i Publius Cornelius Scipio
  • 280 p.n.e. – Lucius Cornelius Scipio Barbatus i Gnaeus Domitius Calvinus Maximus
  • 378 p.n.e. – Spurius Servilius Priscus i Quintus Cloelius Siculus
  • 253 p.n.e. – Lucius Postumius i Decimus Iunius Pera
  • 464 - Flavius Severinus
  • 109 p.n.e. – Marcus Aemilius Scaurus i Marcus Livius Drusus
  • 102 p.n.e. – Gaius Caecilius Metellus Caprarius i Quintus Caecilius Metellus Numidicus
  • 252 p.n.e. – Manlius Valerius Maximus Messalla i Publius Sempronius Sophus
  • 241 p.n.e. – Marcus Fabius Buteo i Gaius Aurelius Cotta
  • 147 p.n.e. – Lucius Cornelius Lentulus Lupus i Lucius Marcius Censorinus
  • 363 p.n.e. – Marcus Fabius Ambustus i Lucius Furius Medullinus
  • 272 p.n.e. – Lucius Papirius Praerextatus i Manlius Curius Dentatus
  • 234 p.n.e. – Aulus Postumius Albinus i Quintus Atilius Bulbus
  • 108 p.n.e. – Quintus Fabius Maximus Eburnus i Gaius Licinius Getha
  • 125 p.n.e. – Gnaeus Servilius Caepio i Lucius Cassius Longinus Ravilla
  • 236 p.n.e. – Lucius Cornelius Lentulus Caudinus i Quintus Lutatius Cerco
  • 64 p.n.e. – Lucius Aurelius Cotta i Manlius Torquatus
  • 194 p.n.e. – Gaius Cornelius Cethegus i Sextus Aelius Paetus Catus
  • 65 p.n.e. – Marcus Licinius Crassus i Quintus Lutatius Catulus
  • 204 p.n.e. – Gaius Claudius Nero i Marcus Livius Salinator
  • 120 p.n.e. – Quintus Caecilius Metellus Balearicus i Lucius Calpurnius Piso Frugi
  • 389 p.n.e. – Marcus Furius Fussus i Lucius Papirius Mugillanus
  • 312 p.n.e. – Appius Claudius Caecus i Gaius Plautius Venox
  • 380 p.n.e. – Spurius Postumius Albinus Regillensis i Gaius Sulpicius Camerinus
  • 159 p.n.e. – Publius Cornelius Scipio Nasica Corculum i Marcus Popillius Laenas
  • 403 p.n.e. – Marcus Furius Camillus i Marcus Postumius Albinus Regillensis
  • 28 p.n.e. – Caesar Augustus i Marcus Vipsanius Agrippa
  • 72-73 – Imperator Caesar Vespasianus Augustus i Titus Caesar Vespasianus
  • 131 p.n.e. – Quintus Caecilius Metellus Macedonicus i Quintus Pompeius
  • 220 p.n.e. – Lucius Aemilius Papus i Gaius Flaminius
  • 418 p.n.e. – Lucius Papirius Mugillanus i?
  • 210 p.n.e. – Publius Licinius Crassus Dives i Lucius Veturius Philus
  • 435 p.n.e. – Gaius Furius Pacilus Fusus i Marcus Geganius Macerinus
  • 231 p.n.e. – Titus Manlius Torquatus i Quintus Fulvius Flaccus
  • 351 p.n.e. – Gnaeus Manlius Capitolinus Imperiosus i Gaius Marcius Rutilus
  • 142 p.n.e. – Publius Cornelius Scipio Aemilianus i Lucius Mummius Achaicus
  • 14 – Caesar Augustus i Tiberius Iulius Caesar
  • 92 p.n.e. – Gnaeus Domitius Ahenobarbus i Lucius Licinius Crassus
  • 154 p.n.e. – Marcus Valerius Messalla i Gaius Cassius Longinus
  • 115 p.n.e. – Lucius Caecilius Metellus Diadematus i Gnaeus Domitius Ahenobarbus
  • 22 p.n.e. – Aemilius Lepidus Paullus i Lucius Munatius Plancus
  • 199 p.n.e. – Publius Cornelius Scipio Africanus i Publius Aelius Paetus
  • 304 p.n.e. – Quintus Fabius Maximus Rullianus i Publius Decius Mus
  • 85-96 – Imperator Caesar Domitianus Augustus
  • 230 p.n.e. – Quintus Fabius Maximus Verrucosus i Marcus Sempronius Tuditanus
  • 319 p.n.e. – Gaius Sulpicius Longus i?
  • 42 p.n.e. – Publius Sulpicius Rufus i Gaius Antonius Hybrida
  • 55 p.n.e. – Publius Servilius Vatia Isauricus i Marcus Valerius Messala Niger
  • 164 p.n.e. – Lucius Aemilius Paullus Macedonicus i Quintus Marcius Philippus
  • 47-48 – Tiberius Claudius Caesar Augustus i Lucius Vitellius
  • 318 p.n.e. – Lucius Papirius Crassus i Gaius Maenius
  • 189 p.n.e. – Titus Quinctius Flaminius i Marcus Claudius Marcellus
  • 86 p.n.e. – Lucius Marcius Philippus i Marcus Perperna
  • 70 p.n.e. – Gnaeus Cornelius Lentulus Clodianus i Lucius Gellius Poplicola
  • 50 p.n.e. – Appius Claudius Pulcher i Lucius Calpurnius Piso
  • 430 p.n.e. – Lucius Papirius i Publius Pinarius
  • 174 p.n.e. – Aulus Postumius Albinus i Quintus Fulvius Flaccus
  • 8 p.n.e. – Caesar Augustus jedyny cenzor
  • 136 p.n.e. – Appius Claudius Pulcher i Quintus Fulvius Nobilior
  • 332 p.n.e. – Spurius Postumius Albinus Caudinus i Quintus Publilius Philo
  • 265 p.n.e. – Gnaeus Cornelius Blasio i Gaius Marcius Rutilus Censorinus


                                     
  • Komicja centurialne łac. comitia centuriata zgromadzenie centurii w starożytnym Rzymie zorganizowane według podziału majątkowego 193 centurie a wzorowane
  • Aqua Appia najstarszy akwedukt w Rzymie zbudowany przez Appiusza Klaudiusza oraz cenzorów w 312 roku p.n.e. Akwedukt doprowadzał wodę z rzeki Anio
  • 2008 s. 142. Sampson 2008 s. 167. Aleksander Krawczuk: Kronika starożytnego Rzymu Warszawa: Iskry, 1994. ISBN 83 - 207 - 1432 - X. Festus, Brewiarium dziejów
  • Senatu i cenzora formowanie składu Senatu Formalnie uprawnienia te nadawane były princepsowi na określony czas przez Senat, teoretycznie więc Rzym zachował
  • rzymską drogą była rozpoczęta w 312 p.n.e. przez cenzora Appiusza Klaudiusza Caecusa, Via Appia, łącząca Rzym z Kapuą. Drogę wytyczono w taki sposób, by skrócić
  • Republika rzymska, łac. Res publica Romana okres w historii starożytnego Rzymu w którym był on republiką, trwający od upadku królestwa w 509 do początku
  • wraz z drogą via Flaminia. W 109 roku p.n.e. został przebudowany przez cenzora Marka Emiliusza Skaurusa. W 1805 roku most został przebudowany na zlecenie
  • cenzora ustalającego listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. Pryncypat trwał w Rzymie aż

Użytkownicy również szukali:

cenzor obecnie, cenzor współcześnie, cenzorzy czym sie zajmowali, kwestor rzym,

...
...
...