Poprzednia

ⓘ Quattrocento




Quattrocento
                                     

ⓘ Quattrocento

Quattrocento – pojęcie odnoszące się do XV wieku we włoskiej kulturze. Na lata te przypadł początek renesansu we Włoszech.

Nazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego 400 i oznacza tutaj: lata czterysetne 1400-1499. Użył jej Giorgio Vasari – włoski historiograf, który podzielił dzieje sztuki włoskiej od Cimabuego do Michała Anioła na trzy okresy: trecento, quattrocento, cinquecento.

Quattrocento stanowiło wstęp do renesansu. Jest także określane mianem "wczesnego renesansu”, który to termin powstał w XX w. w kręgu badaczy angielskich i niemieckich. Za początek tej epoki uznaje się 1401 r., kiedy to odbył się konkurs na drugie drzwi do baptysterium we Florencji. Niektórzy historycy malarstwa jednak uważają, że jej prawdziwe rozpoczęcie nastąpiło w momencie pojawienia się twórczości Masaccia, czyli ok. 1420.

                                     

1. Ośrodki

Głównym ośrodkiem sztuki była Florencja, gdzie tworzył m.in. Masaccio. Rozkwit szkoły florenckiej przypadał na okres świetności rodu Medyceuszów, którzy zasłynęli jako mecenasi sztuki. Innymi fundatorami dzieł sztuki były rodziny Brancaccich, dla których pracowali Masaccio i Masolino, oraz Carduccich, dla których Andrea del Castagno stworzył cykl fresków. Na polu sztuki aktywne były również rodziny: Baccich, Lanfredinich, Tornabuonich, Sassettich, Strozzich.

Sztuka florencka zainspirowała artystów z innych ośrodków, których rozkwit nastąpił w drugiej połowie XV w. W Wenecji tworzyli Carlo Crivelli i Vittore Carpaccio. Pracowały tam także dwie wielkie rodziny malarskie – Bellinich, reprezentująca monumentalny styl, oraz Vivarinich wierna stylowi ozdobnemu. Dzięki mecenatowi dworskiemu rozwijały się też inne szkoły, np. w Ferrarze pod rządami rodziny dEste. W Mantui, która nie wytworzyła własnej szkoły malarskiej, ożywienie nastąpiło wraz ze sprowadzeniem Mantegni z Padwy, które dokonało się dzięki staraniom Gonzagów. Mediolan po objęciu władzy przez Francesca Sforzę 1450 na polu artystycznym zaczął rywalizować z Florencją. W Rzymie nie powstała w tym czasie rodzima szkoła, ale dzięki mecenatowi papieskiemu do miasta przybywali artyści z różnych ośrodków, zwłaszcza Umbrii i Toskanii.

                                     

2. Malarstwo

W XV w. rozwinęło się malarstwo ścienne fresk, a także malarstwo tablicowe i sztalugowe. Dzieła przedstawiały w większości tematy religijne, jednak od połowy wieku coraz częściej poruszana była tematyka świecka – portrety, alegorie, personifikacje oraz cassone – malowidła na skrzyniach i meblach. Rozwój sztuki świeckiej związany był z upowszechnieniem humanizmu. Już w piętnastym wieku dokonano rozróżnienia tendencji stylistycznych w malarstwie na styl "ozdobny” i "prosty”. Pierwszy wywodził się z tradycji trecenta i cechowały go dekoracyjność linii, płytka przestrzeń, czyste barwy i malowniczość. Styl "prosty” natomiast, zapoczątkowany przez Masaccia, koncentrował się na prawach geometrii i poszukiwaniu prawidłowej perspektywy.

Ważniejsi przedstawiciele quattrocento:

  • Paolo Uccello
  • Piero della Francesca
  • Antonello da Messina
  • Fra Angelico
  • Perugino
  • Fra Filippo Lippi
  • Andrea Mantegna
  • Sandro Botticelli
  • Andrea del Verrocchio
  • Domenico Ghirlandaio
  • Masaccio
                                     

3. Architektura

W architekturze włoskiej tego okresu rozwinął się typ budowli zwany pałacem miejskim palazzo.

Przedstawiciele:

  • Mauro Coducci
  • Leone Battista Alberti
  • Michelozzo di Bartolommeo
  • Giuliano da Maiano
  • Pietro Lombardo
  • Filippo Brunelleschi
                                     

4. Rzeźba

Początki zawiązane z Florencją i konkursem w 1401 roku na drzwi do Baptysterium Jana Chrzciciela wygrywa Ghiberti

  • Luca della Robbia
  • Jacopo della Quercia
  • Donatello
  • Lorenzo Ghiberti
  • Andrea Verrocchio

Choć nie brał udziału w tym konkursie, w tym okresie tworzył też Pollaiolo.