Poprzednia

ⓘ György Ligeti




György Ligeti
                                     

ⓘ György Ligeti

György Sándor Ligeti – węgierski kompozytor żydowskiego pochodzenia, również obywatel Austrii.

Uznawany za jednego z czołowych kompozytorów muzyki współczesnej XX w. W powszechnej świadomości znany przede wszystkim jako twórca utworów, które we fragmentach zostały wykorzystane jako muzyka do filmu Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna.

                                     

1.1. Życiorys Dzieciństwo i młodość

Ligeti był synem okulistki i bankiera – doktora ekonomii. Ojciec został zamordowany w 1944 roku w KZ Bergen-Belsen, a jego młodszy brat Gábor w KZ Mauthausen-Gusen, zaś matka przeżyła KZ Auschwitz-Birkenau.

Ligeti uczęszczał do węgierskiej szkoły podstawowej, a następnie rumuńskiego gimnazjum. Od 1936 roku otrzymywał lekcje fortepianu. Po maturze w 1941 roku chciał studiować fizykę i matematykę, jednakże z powodu żydowskiego pochodzenia nie został przyjęty. Ligeti rozpoczął więc naukę teorii muzyki u Veressa, Járdányia, Bárdosa i Farkasa, jak również gry na organach w konserwatorium w Klausenburgu, a następnie w Budapeszcie. W roku 1944 musiał przerwać naukę, gdyż został powołany przez armię węgierską do prac pomocniczych. Krótko po tym Ligeti dostał się do sowieckiej niewoli. Zdołał jednak, korzystając z zamieszania wywołanego bombardowaniem, zbiec z obozu jenieckiego. Po wojnie kontynuował studia muzyczne, ukończywszy je w 1949 roku. Następnie pracował przez rok jako etnomuzykolog rumuńskiej muzyki ludowej, po czym udał się do Budapesztu, gdzie wykładał harmonię, kontrapunkt i analizę muzyczną w konserwatorium.

                                     

1.2. Życiorys Emigracja 1956

Po upadku powstania węgierskiego w 1956 roku uciekł w grudniu wraz ze swą przyszłą żoną Verą Spitz do Wiednia i uzyskał obywatelstwo austriackie.

W Kolonii pracował w studiu muzyki elektronicznej, tam też spotkał ważnych przedstawicieli awangardy – kompozytorów Stockhausena i Koeniga – pionierów muzyki elektronicznej.

Ligeti przebywał od 1969 do 1972 roku w Berlinie, będąc w latach 1969−1970 stypendystą DAAD. Od 1972 do 1992 roku był członkiem berlińskiej Akademie der Künste zachodniej. Również od roku 1972 miał status kompozytora rezydenta na Uniwersytecie Stanforda, pisząc tam m.in. dzieło orkiestrowe: San Francisco Polyphony.

W latach 1973−1989 wykładał kompozycję na Wyższej Szkole Muzyki i Teatru w Hamburgu. Następnie udał się do Wiednia, gdzie mieszkał do śmierci w dniu 12 czerwca 2006. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.

                                     

2. Wybór dzieł

  • 1992 Koncert skrzypcowy
  • 1966 Koncert wiolonczelowy
  • 1962 Poème symphonique na 100 metronomów
  • 1961 Atmosphères na orkiestrę symfoniczną
  • 1968 Kwartet smyczkowy Nr 2
  • 1978 Le Grand Macabre, opera
  • 1962 – 1965 Aventures i Nouvelles Aventures na 3 głosy i 7 instrumentów
  • 1953 6 Bagateli na kwintet dęty
  • 1967 Lontano na orkiestrę symfoniczną
  • 1957 Glissandi kompozycja elektroakustyczna
  • 1951−1953 Musica ricercata na fortepian
  • 1976 Monument / Autoportret trzy utwory na dwa fortepiany
  • 1973 Clocks and Clouds na chór żeński i orkiestrę
  • 1985 – 1988 Koncert fortepianowy
  • 1993 Nonsense Madrigals
  • 1968 Kwintet dęty Nr 2
  • 1974 San Francisco Polyphony na orkiestrę symfoniczną
  • 1967 – 1969 Ramifications na orkiestrę smyczkową lub 12 inst. smyczkowych
  • 1966 Lux aeterna na 16 głosów solowych
  • 1971 Melodie na orkiestrę
  • 1958 Artikulation kompozycja elektroakustyczna
  • 1963 – 1965 Requiem na sopran, mezzosopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną
  • 1962 Volumina na organy
  • 1969 – 1970 Koncert kameralny na 13 instrumentów
  • 1959 Apparitions na orkiestrę symfoniczną
  • 1985 – 2001 trzy tomy etiud na fortepian
  • 1983 Magyar Etüdök, do wierszy Sándor Weöres


                                     

3. Wybrane nagrody

  • 2001 Nagroda Kioto
  • 2004 Polar Music Prize
  • 1988 Komandoria francuskiego Orderu Sztuki i Literatury
  • 1991 Nagroda 3. Praemium Imperiale
  • 1974 Order Pour le Mérite
  • 2003 Theodor-W Adorno-Preis der Stadt Frankfurt am Main
  • 1990 Nagroda Fundacji Muzycznej Léonie Sonning
  • 1991 Balzan-Preis
  • 1995 Nagroda muzyczna izraelskiej fundacji Wolfa Nagroda Wolfa
  • 1972 Kunstpreis Berlin
  • 1987 Austriacka Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę
  • 1996 Nagroda muzyczna UNESCO
                                     

4. Muzyka filmowa wybór

Utwory Ligetiego odkryte zostały dla filmu przez Stanleya Kubricka. Wykorzystał je w trzech swoich filmach, ponadto pojawiały się w filmach innych reżyserów.

  • 1999 – Oczy szeroko zamknięte – reż. Stanley Kubrick – No. 2: Mesto, Rigido e Cerimonale from Musica ricercata
  • 2002 – The Future Is Not What It Used to Be – reż. Mika Taanila
  • 2004 – After the Day Before – reż. Attila Janisch
  • 1968 – 2001: Odyseja kosmiczna – reż. Stanley Kubrick – Atmosphères, Lux aeterna, Requiem
  • 2014 – Godzilla – reż. Gareth Edwards – Requiem for Soprano, Mezzo-Soprano
  • 1980 – Lśnienie – reż. Stanley Kubrick – Lontano
  • 1984 – 2010: Odyseja kosmiczna – reż. Peter Hyams – Lux Aeterna
  • 1995 – Gorączka – reż. Michael Mann – Concerto for Violoncello and Orchestra
  • 1991 – Merci la vie – reż. Bertrand Blier
  • 2002 – Reflections of Evil – reż. Damon Packard