Poprzednia

ⓘ Orunia




Orunia
                                     

ⓘ Orunia

  • od zachodu: Stare Szkoty, Chełm, Ujeścisko, Orunia Górna
  • od południa: Maćkowy, Lipce, Niegowo
  • od wschodu: Olszynka Mała, Krępiec wieś
  • od północy: Biskupia Górka, Zaroślak, Stare Przedmieście, Dolne Miasto
                                     

1. Warunki geograficzne

Ciekawym dla położenia Oruni jest fakt, że leży ona na granicy dwóch polskich mezoregionów: Pojezierza Kaszubskiego i Żuław Wiślanych. Granica pomiędzy nimi przebiega mniej więcej na Kanale Raduni.

                                     

1.1. Warunki geograficzne Ukształtowanie terenu

W ukształtowaniu terenu Oruni widać granicę pomiędzy mezoregionami. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Łez – morenowe wzniesienie wysokości 54 m n.p.m. Podjednostka Ptaszniki leży w całości na Wzgórzu Ptaszników, które oddzielone jest od Góry Pięciu Braci przez małą pradolinę Parku Oruńskiego, przez którą przepływa Potok Oruński. Zaś pomiędzy wyżynnym Chełmem a Wzgórzem Ptaszników leży jar, w którym znajduje się podjednostka Oruńskie Przedmieście.

To jednak tylko mała część osiedla – pozostałe podjednostki umiejscowione są na nizinie Żuław Gdańskich. Depresja dochodzi tu do 0.3 m p.p.m. Cały obszar Dolnika leży na byłych polderach poprzecinanych rowami. Na peryferiach Dolnika można zaobserwować typowy krajobraz Żuław z wierzbami.

                                     

1.2. Warunki geograficzne Cieki

Płynące przez osiedle lub po jego granicach:

  • Opływ Motławy
  • Radunia
  • Potok Oruński
  • Kanał Raduni
  • Motława

Wschodni kraniec Oruni znajduje się na Krępcu, czyli zlewisku trzech rzek: Motławy, Raduni i Czarnej Łachy.

                                     

1.3. Warunki geograficzne Wzgórza

Na Oruni zarysowały się szczególnie cztery wzgórza:

  • Góra Pięciu Braci 41 m n.p.m.
  • Wzgórze Ptaszników.
  • Gliniana Góra
  • Góra Łez 54 m n.p.m.

W związku z równinnością terenu osiedla, ich wysokość względna od strony wschodniej jest prawie taka sama. Od zachodu przylegają do Górnej Oruni. Góra Łez wzięła swoją nazwę od miejsca starcia w czasie wojen napoleońskich. Góra Pięciu Braci bierze nazwę z miejscowej legendy związanej z pięcioma obecnie dwoma głazami leżącymi na jej zboczach.

                                     

2.1. Historia Kwestia nazwy

Dawne nazwy: Ore 1338, Orana 1356, Orania łacina, Oruń 1710, Ohra po 1885.

Jerzy Samp w swojej książce Orunia stawia tezę, że nazwa Orunia pochodzi od słowiańskiego słowa Orana bądź Orania oznaczającego rwący potok. Prawdopodobnie chodzi o dzisiejszy Potok Oruński, który przed wybudowaniem Kanału Raduni był znacznie dłuższy i uchodził do Motławy, przecinając tym samym Orunię przez całą jej szerokość. Niemcy przekształcili słowiańską nazwę w zniemczone Ohra bądź gwarowe gdańskie die Aur.

Według niemieckojęzycznych legend nazwa Oruni pochodzić ma od nazwiska gdańskiego komtura Albrechta von Ore, który poległ w bitwie pod Płowcami w 1331.

W ostatnich czasach osiedlu nadaje się nieprawidłową nazwę Orunia Dolna. Wzięła się ona z potrzeby rozróżnienia Oruni od Oruni Górnej – nazwy osiedla wybudowanego w latach 90. XX wieku na wzgórzach pomiędzy Ujeściskiem a Orunią. Nazwa Orunia Górna nie ma żadnego odniesienia do historii.



                                     

2.2. Historia Nowożytność

W 1519, wobec zagrożenia krzyżackiego, Orunia została spalona przez załogę Gdańska. Podobny los spotkał wieś w 1577 podczas wojny Rzeczypospolitej z Gdańskiem. Dalej historia była już łaskawsza. Wieś ta stała się popularnym miejscem odpoczynku gdańskich patrycjuszy, dobrobyt zaczął wzrastać.

Około 1550 został założony cmentarz ewangelicki pw. Świętego Jerzego cmentarz został zlikwidowany w 1956.

W 1656, podczas potopu szwedzkiego, Orunia została ograbiona przez Szwedów.

Na miejscu obecnego dworku parkowego swoją letnią rezydencję miał król Jan III Sobieski. W 1698 gościł w nim August II Mocny.

W XVII wieku rzemieślnicy holenderscy zaczęli tworzyć wzdłuż Kanału Raduni garbarnie, farbiarnie i warsztaty tkackie. Na urodzajnych polach powstawały plantacje tytoniu.

W 1709 Orunię nawiedziła klęska głodu, a następnie epidemia cholery.

29 września 1717 gościł na Oruni car Piotr I Wielki, który zatrzymał się w budynku dzisiejszej szkoły muzycznej jako gość księcia Dołgorukiego.

W 1734 na Starych Szkotach znalazł schronienie Stanisław Leszczyński. Umocniona Orunia odpierała ataki Rosjan i Sasów w czasie toczącej się wojny sukcesyjnej polskiej. Tu też, w kwaterze rosyjskiego feldmarszałka Münnicha, po udanej ucieczce króla Stanisława Leszczyńskiego do Królewca, 7 lipca 1734 podpisano akt kapitulacji Gdańska.

W 1770 Gottfried Reyger założył tu znany ówcześnie ogród botaniczny.

Do II rozbioru na Oruni, w miejscu dzisiejszego domu kultury, swoją wiejską rezydencję miała rodzina Schopenhauerów. Tutaj także spędzał dzieciństwo ważny filozof epoki nowożytnej Arthur Schopenhauer. Pozostałością po ogrodach ich rezydencji jest dzisiejszy Park Schopenhauera.

W 1793 Orunię zamieszkiwało 2098 osób.



                                     

2.3. Historia XIX wiek

W 1807, podczas oblężenia Gdańska przez wojska napoleońskie, wieś została spalona. Wycofujący się w 1813 Francuzi uczynili to samo. Dzieła zniszczenia dopełnił orkan w 1818 roku oraz pożar w 1829 roku.

W 1819 po wojnach spisano 239 "dymów” i 1239 "dusz”. Tamtejszy spis wymienia również dwie destylarnie alkoholu, gospodę i dwa wiatraki odwadniające, które znajdowały się na wschód od ulicy Wołyńskiej i nieco na południe od ulicy Równej.

W latach 1850–1852 przez całą długość Oruni została przeprowadzona linia kolejowa Gdańsk-Tczew. Wpłynęło to silnie na charakter wsi, zmieniając jej układ przestrzenny i dzieląc ją na dwie części. Izolację tych części pogłębiła likwidacja w przez PKP w XX wieku 3 przejazdów kolejowych na wysokości ulic Rejtana, Bocznej i Ukośnej.

W 1858 osada liczyła 3.5 tysiąca mieszkańców. Dominowali protestanci. Wraz z rozwojem gospodarczym Gdańska i industrializacją, wieś zaczęła przeobrażać się w osiedle robotnicze. Powstała smolarnia i do dzisiaj istniejąca papownia. Orunia była uznawana za największą wieś w Prusach Zachodnich.

W 1864 w Oruni bez Chmielnika, który w 1814 został przyłączony do Gdańska było już 507 budynków. W 1869 mieszkało tutaj 4198 ludzi, 20 lat później – już 5507. Po koniec XIX wieku wieś posiadała kościół, trzy szkoły, aptekę, dwie fabryki papy, wytwórnię octu, garbarnię, parowy młyn zbożowy, pocztę i telegraf.

W 1878 do Oruni doprowadzono linię tramwaju konnego z Gdańska. Przewidywana rozbudowa linii tramwajowej w kierunku Lipiec i Świętego Wojciecha nie została zrealizowana na skutek spodziewanej silnej konkurencji ze strony kolei.

Na przełomie XIX i XX w granicach Oruni funkcjonowały trzy browary:

  • Danziger Malzbier Brauerei Bernhardt Behrendt Gdański Browar Piwa Słodowego, Hauptstrasse 4 ul. Dworcowa – 1892-1908
  • Walter Kämmerer Brauerei, Stadtgebiet 12 Trakt św. Wojciecha – 1904-1908
  • Brauerei A.Fischer jun. Inh. Rud. Winkelhausen, Altschottland 68 Trakt św. Wojciecha – 1827-1912
                                     

2.4. Historia Czasy najnowsze

W 1902 roku na Oruni zatrzęsła się ziemia. Jedyną ofiarą trzęsienia ziemi był motorniczy tramwaju, który złamał rękę.

W 1905 liczba mieszkańców przekroczyła 10 000. W tym samym roku mistrz ślusarski Christian August Kirschberger założył Fabrykę Konstrukcji Żelaznych późniejszy Zakład Odlewniczy "Żeliwiak", której hale produkcyjne wzniesiono przy nieistniejącej dziś ul. Tylnej.

W okresie Wolnego Miasta Gdańska dzielnica była znaczącym skupiskiem ludności polskiej – osiedlali się tutaj Kaszubi i Kociewiacy szukający pracy w Gdańsku.

W 1923 roku Orunia liczyła 2798 gospodarstw, które zamieszkiwało 12 113 osób. Była to największa wieś na całym Pomorzu. Na czele administracji stał urzędnik tytułowany burmistrzem, którym był senator Wolnego Miasta Rax Rammiger.

15 sierpnia 1933 Orunia została przyłączona w granice administracyjne miasta i stała się dzielnicą Gdańska. Należy do okręgu historycznego Niziny. W latach trzydziestych Orunia, uważana za bastion ruchu komunistycznego, była biedną dzielnicą, zamieszkałą w większości przez robotników i rzemieślników, z których tylko nieliczni byli mistrzami. Przed 1939 miejsce antypolskich wystąpień. Duża część oruńskich Polaków jeszcze we wrześniu 1939 roku została aresztowana i przewieziona do obozu przejściowego Bramie Nizinnej, skąd trafili do obozu w Nowym Porcie.

Dnia 27 marca 1945 dzielnicę zdobyła Armia Czerwona. Zniszczenia były umiarkowane. Zalane przez wycofujące się wojska niemieckie pola 747 ha osuszone zostały rok później przez grupę 5 rolników.

W 1956 zamknięto ewangelicki cmentarz św. Jerzego, znajdujący się między ulicą Gościnną a torami kolejowymi, czynny od około 1550. W 2009 na jego terenie odsłonięto obelisk, ufundowany przez Miasto Gdańsk i zawierający łacińską sentencję z Apokalipsy Absterget Deus omnem Lacrimam ab Oculis, Ap 21.4.

W 1962 na terenie dzielnicy powstało kino "Kosmos”

W 1972 zlikwidowano linię tramwajową z Gdańska wraz z pętlą przy ul. Gościnnej.

9 lipca 2001 po ulewnych deszczach, Kanał Raduni przerwał wał w trzech miejscach. Orunię zalała powódź.

27 lipca 2018 przy ul. Smoleńskiej otwarto pierwszą na terenie dzielnicy pływalnię krytą, zbudowaną kosztem 13.4 mln zł. Składa się ona z basenu o wymiarach 25 na 12.5 m cztery tory o głębokości od 1.1 do 1.8 m, basenu rekreacyjnego o wymiarach 12.5 na 5 m gł. 0.8-0.9 m oraz strefy rekreacyjnej o głębokości od 1.1 m do 1.22 m z urządzeniami do masażu, a także z sauny fińskiej na 8 osób. W październiku 2018 z basenu skorzystały 7184 osoby.

26 czerwca 2019 przy ul. Trakt św. Wojciecha doszło do wielkiego pożaru magazynu, w wyniku którego przez wiele godzin ulica pozostawała zamknięta dla ruchu.

                                     

2.5. Historia Liczba ludności

  • 1793 – 2098 osób
  • 1869 – 4198 osób
  • 1923 – 12 113 osób
  • 1819 – 1239 osób
  • 1889 – 5507 osób
                                     

3. Architektura

Orunia nosi ślady po swojej wiejskiej przeszłości. Niektóre ulice mają typowo wiejską zabudowę jak np. ul. Żuławska. Najcenniejszym zabytkiem w granicach osiedla jest podcieniowa kuźnia z 1801. Jest ona ulokowana przy ul. Gościnnej, która była kiedyś centralnym wiejskim placem. Położone przy nim są najważniejsze zabytki osiedla, np.: nawiązujący do gdańskiej architektury sakralnej kościół św. Jana Bosko z 1820-1823 prezentujący styl neogotycki, willa Wdowy Peters obecnie poczta, czy przedwojenny ratusz dzielnicy z płaskorzeźbami.

Od początku XX wieku Orunia zaczęła nabierać podmiejskiego charakteru. Zaczęły powstawać kamienice czynszowe, będące przykładem mieszczańskich stylów secesyjnego i eklektycznego. Takie kamienice zachowały się przy ulicach: Trakt św. Wojciecha, Podmiejska, Sandomierska, Gościnna, Dworcowa, Rejtana, Przy Torze. Liczne obiekty zostały zrealizowane w duchu historyzmu. Przykładem może być neorenesansowy gmach byłej Drukarni Oruńskiej Trakt św. Wojciecha 57 czy kamienice przy ul. Podmiejskiej 8 i 11B. Architekturę neoromańską reprezentuje tylko kamienica przy ul. Dworcowej 14. Inspiracje barokiem zauważyć można w budynkach przy ul. Trakt św. Wojciecha 65, 93, 105-107, Podmiejskiej 11B i Dworcowej 12.

W latach dwudziestych na terenie Dolnika w rejonie ulicy Żuławskiej, Niemcy wybudowali osiedle jedno- i dwupiętrowych domów robotniczych. Planowano dalszą budowę na pustkowiach Dolnika.

Za czasów PRL-u na Oruni zaczęły powstawać bloki z wielkiej płyty. Nieduże ich skupiska znajdują się na Dolniku i w rejonie ulicy Głuchej. Na Oruńskim Przedmieściu wybudowano osiedle punktowców. Zabudowa Ptaszników składa się praktycznie tylko z bloków czteropiętrowych.



                                     

3.1. Architektura Zabytki

  • Budynek obecnej szkoły muzycznej niegdyś karczma "Harmonia”, w niej nocował Car Piotr I – założyciel Imperium Rosyjskiego. W okresie międzywojennym istniała tu kawiarnia Kirschbergera "Cafe Kirschberger”, za którą znajdował się staw i mały ogród zoologiczny.
  • Hotel przy Trakcie św. Wojciecha nr 113, z 1910 lub 1920 r. W budynku miała siedzibę jednostka wojskowa Armii Czerwonej, potem działały m.in. poczta i przychodnia, od poł. l. 60 mieszkania dla milicji, a następnie policyjna bursa; planowana przebudowa na hotel ze 170 pokojami i dobudowanie 5-kondygnacyjnego skrzydła.
  • Kamienice czynszowe z początku XX wieku
  • Park Schopenhauera
  • Dawna karczma "Pod kolorowym koziołkiem” przy ul. Gościnnej 13
  • Przedwojenny słup ogłoszeniowy przy ul. Gościnnej. W górnej części stare napisy w języku niemieckim.
  • Dom "Pod złotym lwem” z 1920r. przy ul. Gościnnej 5, z płaskorzeźbą lwa w szczycie
  • Dawny ratusz i urząd stanu cywilnego z 1867 do 2010 siedziba komisariatu milicji/policji przy ul. Gościnnej 1, zbudowany w stylu neogotyckim w końcu XIX wieku, z ozdobnymi szczytami oraz płaskorzeźbami Temidy i Demeter patronek sprawiedliwości i urodzaju na froncie. W budynku ratusza jeszcze za czasów odrębności gminy oruńskiej znajdował się posterunek policji. W latach 1930–1941 przejściowo były tu także: ośrodek pomocy bezrobotnym, urząd ds. młodzieży, urząd pomocy społecznej, od 1935 roku urząd stanu cywilnego i policja kryminalna, a od 1940 roku oddział organizacji odpowiedzialnej za obronę przeciwlotniczą Luftschutz Reviergruppe 6. W ramach rewitalizacji dzielnicy w 2016 budynek przejęło miasto z przeznaczeniem na mediatekę filię filia Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej i siedzibę Rady Osiedla. W 2018 ogłoszono przetarg na opracowanie projektu adaptacji budynku, w ramach której odnowiona zostanie jego elewacja, przebudowany dach, na poddaszu zbudowana zostanie antresola. Otwarcie ofert w przetargu na przeprowadzenie prac budowlanych nastąpiło w marcu 2020
  • Willa wdowy Peters budynek poczty w stylu eklektycznym przy ul. Gościnnej 6
  • Drukarnia Oruńska, Trakt św. Wojciecha 57
  • Dworek z XVIII w. na obrzeżach Parku Oruńskiego obecne przedszkole
  • Park Oruński
  • Kuźnia z podcieniem z 1801, od ok. 1880 w obecnym kształcie z podcieniami, od 1983 w rejestrze zabytków
  • Kościół św. Jana Bosko z 1823 dawniej kościół protestancki pod wezwaniem św. Jerzego
  • Ceglany zbiornik retencyjny z 1869

Pamiątką po przeszłości dzielnicy są również przedwojenne napisy zachowane na budynkach przy Raduńskiej 1, Podmiejskiej 8, 14, 17 oraz Trakcie św. Wojciecha 57, 64 i 201.

                                     

3.2. Architektura Parki i skwery

Orunia jest dzielnicą Gdańska posiadającą dużo terenów zielonych. Wyróżnia się trzeci co do wielkości w Gdańsku park – Park Oruński o powierzchni 19 ha. Liczba znajdujących się w nim pomników przyrody jest większa niż w Parku Oliwskim. W końcu 2014 zakończono pierwszy etap jego rewaloryzacji.

Istnieje jeszcze zaniedbany Park Schopenhauera. Rośnie w nim topola posiadająca metr nad ziemią 410 cm w obwodzie. Jest ona pomnikiem przyrody. Na osiedlu znajdują się także 3 zieleńce.

Na Oruni znajduje się 12 pomników przyrody. Niektóre z drzew mają ponad 300 lat.

                                     

4. Historyczne nazwy ulic

W nawiasach umieszczono dosłowne tłumaczenie nazw ulic z języka niemieckiego

  • Dworcowa – An der Ostbahn Przy Kolei Wschodniej
  • Podmiejska – An der Schönfelder Brücke Przy Moście Łostowickim
  • 1922-1933 – Südpromenade Południowa Promenada
  • Trakt Św. Wojciecha w latach 1949-1999 cała ulica nosiła nazwę Jedności Robotniczej
  • Batalionów Chłopskich – Ob i Unt Pfarrdorf "Górna- i Dolna Wieś Kościelna Farna”)
  • Przybrzeżna – An der Mottlau Nad Motławą
  • Piaskowa – Sandgrube Piaskowa
  • 1915-1922 – Am Mennoniten Kirchhof Przy Cmentarzu Mennonitów + Zweite Petershagen Drugie Pietraszewo
  • Równa – Kieperdamm Grobla Miedziowników
  • Raduńska – Radaunenstrasse Raduńska
  • Rejtana – Wurstmachergasse
  • Małomiejska – Schönfelderweg Droga Łostowicka
  • Brzegi – Radauneufer Wybrzeże Raduni
  • 1945-1948 – Oruńska 1
  • Cienista – Neuweinberg Nowa Winna Góra
  • Gościnna – Hauptstrasse Główna + Schulstrasse Szkolna > Walki Młodych
  • 1933-1945 – Günter-Schaffer-Wall
  • Odcinek od Okopowej do Zaroślaka
  • Do 1915 – Am Petershagener Tor Brama Pietraszewska
  • Mostowa – An der roten Brücke Przy Czerwonym Moście
  • odcinek Zaroślak – kościół św. Ignacego
  • Do 1945 – Altschottland Stare Szkoty
  • 1945-1948 – Oruńska 1
  • odcinek kościół św. Ignacego – dawne kino "Kosmos”
  • Do 1945 – Stadtgebiet Obszar Miejski
  • 1945-1948 – Oruńska 2
  • Do 1933 – Hauptstraße Główna
  • 1933-1945 – Horst-Wessel-Straße
  • 1945-1948 – Oruńska 3
  • odcinek od dawnego kina "Kosmos” do granicy miasta
  • Zawiejska – Hinterweg Tylna Droga
  • Wołyńska – Große Trift Wielki Wygon
  • Żuławska – Niederfeld Dolnik najdłuższa ulica, w 1942 część północna zabudowana przez Wohnungsverein.

W 2016 na terenie dzielnicy Orunia-św. Wojciech-Lipce znajdowało się 77 ulic.

                                     

5. Komunikacja

Orunia, z racji sąsiadowania ze Śródmieściem, jest dość dobrze z nim skomunikowana. Pasażerowie do wyboru mają autobusy i pociągi zatrzymujące się na stacji Gdańsk Orunia.

Przez Orunię przebiega linia kolejowa Warszawa-Gdańsk oraz linie towarowe: 226 i 721. Na Oruni znajduje się także stacja techniczna Gdańsk Południowy.

                                     

5.1. Komunikacja Linie miejskich autobusów z Oruni

  • do Pruszcza Gdańskiego: 132, 200, 205, 207, 232, N5
  • do dzielnicy Chełm m.in. na Orunię Górną: 113, 154, 256, N1
  • do centrum: 123, 132, 154, 189, 200, 205, 207, 210, 232, 256, N1 i N5
                                     

5.2. Komunikacja Linie podmiejskie

Przez Orunię przebiega wiele linii podmiejskich do ościennych gmin, nie organizowanych przez ZTM Gdańsk

  • do Tczewa przez Pruszcz Gd.: 50, 851
  • do gm. Pruszcz Gdański: 843, 845, 846
  • do Starogardu Gdańskiego: 400, 401, 402, 418.
  • do i przez gm. Kolbudy: 846, 852, 854, 855, 856, 859, 860

Oprócz ww. linii przez Orunię przejeżdżają autobusy linii dalekobieżnych.

                                     

5.3. Komunikacja Drogi

Przez Orunię przechodzi główna arteria komunikacyjna Trójmiasta, w postaci drogi krajowej nr 91 E75. Przebiega ona przez całą długość osiedla oraz dzielnicy i nosi nazwę Trakt św. Wojciecha.

Oprócz tego przez osiedle przechodzą dwie drogi wojewódzkie: droga wojewódzka nr 221}, w postaci ulic: Podmiejskiej i Małomiejskiej oraz droga wojewódzka nr 222, w postaci ulicy Starogardzkiej.

                                     

6. Gospodarka

Orunia klasyfikowana jest jako dzielnica mieszkalno-przemysłowa. Występują tu zakłady przemysłowe m.in. z branż:

Branża mechaniczna

  • Zremb Gdańsk
  • Pomorskie Przedsiębiorstwo Mechaniczno-Torowe
  • Instal

Uprawa ziemi

W ciągu ulicy Żuławskiej znajduje się dużo gospodarstw rolniczych i ogrodnictw. Firma przetwórcza Lutkiewicz funkcjonuje na rynku krajowym. Prócz tego na Oruni znajduje się 6 zrzeszonych ogrodów działkowych.

                                     

7. Instytucje

Ogólne

  • KRUS Gdańsk
  • Gdańska Fundacja im. św. Brata Alberta – schronisko dla bezdomnych
  • Narodowe Centrum Tatarów Rzeczypospolitej
  • Pomorski Ośrodek Ruchu Drogowego

Związki wyznaniowe

  • Sala Królestwa Świadków Jehowy
  • Parafia św. Ignacego Loyoli
  • Parafia św. Jana Bosko
                                     

7.1. Instytucje Media

W latach 1989–1996 z inicjatywy właściciela warsztatu napraw telewizorów przy ulicy Nowiny Zbigniewa Klewiado, powstała pierwsza niezależna telewizja w Polsce. Sky Orunia na żywo, bez obróbki, emitowała reportaże z życia dzielnicy, kreskówki dla dzieci, transmitowała msze kościelne, a wieczorami pokazywała filmy fabularne. Telewizja zasięgiem obejmowała całą Orunię oraz część Śródmieścia, Chełmu i Ujeściska.

                                     

7.2. Instytucje Oświata

  • XIV Liceum Profilowane
  • Technikum nr 14
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 14
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Henryka Wieniawskiego
  • Zespół Szkół Inżynierii Środowiska
  • Zespół Szkół Przemysłu Spożywczego i Chemicznego im. Marii Skłodowskiej-Curie
  • Technikum nr 8
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 8
  • Zespół Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 5 im. A. Struga
  • Gimnazjum nr 5
  • Szkoła Podstawowa nr 56
  • Miejski Dom Kultury Dworek Artura
  • VII Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Wybickiego
  • Gimnazjum nr 10
  • Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych
  • Gdańskie Liceum Ogólnokształcące
  • Szkoła Podstawowa nr 16
                                     

7.3. Instytucje Ogólne

  • KRUS Gdańsk
  • Gdańska Fundacja im. św. Brata Alberta – schronisko dla bezdomnych
  • Narodowe Centrum Tatarów Rzeczypospolitej
  • Pomorski Ośrodek Ruchu Drogowego
                                     

7.4. Instytucje Związki wyznaniowe

  • Sala Królestwa Świadków Jehowy
  • Parafia św. Ignacego Loyoli
  • Parafia św. Jana Bosko
                                     

8. Kultura masowa

W latach 90. Orunia pojawiała się w twórczości Kazika Staszewskiego. Wzmianka o osiedlu znajduje się w tekście piosenki "Mars napada”. Ponadto na Oruni nakręcono teledyski do utworu "Na mojej ulicy” z płyty Spalaj się! oraz "Polska” zespołu Kult. O swoich inspiracjach Kazik mówił potem:

Gdańsk Orunia, najgroźniejsza dzielnica w Trójmieście

Ponadto w Oruńskim Domu Kultury Yach Paszkiewicz realizował teledyski do utworów: "Głowy Lenina” Elektrycznych Gitar, "Karnawał” zespołu Voo i "Kryminał” grupy Oczi Cziorne.