Poprzednia

ⓘ Andrzej Kijowski (krytyk)




Andrzej Kijowski (krytyk)
                                     

ⓘ Andrzej Kijowski (krytyk)

Andrzej Kijowski – polski krytyk literacki, eseista, prozaik i scenarzysta. Mąż Kazimiery Kijowskiej i ojciec Andrzeja Tadeusza Kijowskiego. Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czołowy przedstawiciel tzw. krakowskiej szkoły krytyki literackiej.

                                     

1. Życiorys

Felietonista m.in. "Przeglądu Kulturalnego” i "Tygodnika Powszechnego”. Wieloletni redaktor "Twórczości”, gdzie publikował słynne Kroniki Dedala. W 1953 podpisał rezolucję ZLP w sprawie procesu krakowskiego. W latach 1967–1968 kierownik literacki Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy. Usunięty po wydarzeniach marcowych. Autor rezolucji pisarzy polskich przeciwko cenzurze przyjętej 29 lutego 1968 po zdjęciu dejmkowskich Dziadów.

Jeden z twórców Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Sygnatariusz Listu 15 i Memoriału 101. Członek-założyciel, wykładowca i członek rady programowej Towarzystwa Kursów Naukowych. Uczestnik Kongresu Kultury Polskiej w 1981 W sezonie 1981 dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Złożył rezygnację w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, w lutym 1982 r. po opuszczeniu Jaworza, gdzie był internowany.

Zmarł na czerniaka. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim kwatera 163-1-8.

Od 1985 przyznawana jest w dziedzinie literatury Nagroda im. Andrzeja Kijowskiego.

6 marca 2008 Prezydent RP Lech Kaczyński przyznał Andrzejowi Kijowskiemu pośmiertnie Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

                                     

2. Twórczość

Opowiadania

  • Diabeł, Anioł i Chłop 1955 opowiadania
  • Dyrygent i inne opowiadania 1983 opowiadania
  • Pięć opowiadań 1957 opowiadania
  • Oskarżony 1959 opowiadanie
  • Pseudonimy 1964 opowiadania

Powieści

  • Grenadier-król 1972 powieść poetycka
  • Dziecko przez ptaka przyniesione 1968 powieść poetycka
                                     

2.1. Twórczość Zbiory krytyczne

  • Podróż na najdalszy Zachód 1982 esej
  • Miniatury Krytyczne 1961 felietony
  • Sezon w Paryżu 1962 esej
  • Maria Dąbrowska 1964, studium monograficzne o pisarce
  • Arcydzieło nieznane 1964 felietony
  • O dobrym Naczelniku i niezłomnym Rycerzu 1984 esej
  • Niedrukowane 1977, II wyd.1978 – teksty polityczne
  • Szósta dekada 1972 felietony
  • Listopadowy wieczór 1971, tom traktujący o dekadzie przedpowstaniowej – o czasach bezpośrednio poprzedzających wybuch powstania listopadowego.
  • Różowe i czarne 1957 felietony
                                     

2.2. Twórczość Opowiadania

  • Diabeł, Anioł i Chłop 1955 opowiadania
  • Dyrygent i inne opowiadania 1983 opowiadania
  • Pięć opowiadań 1957 opowiadania
  • Oskarżony 1959 opowiadanie
  • Pseudonimy 1964 opowiadania
                                     

2.3. Twórczość Powieści

  • Grenadier-król 1972 powieść poetycka
  • Dziecko przez ptaka przyniesione 1968 powieść poetycka
                                     

2.4. Twórczość Scenariusze filmowe

  • 1972 – Wesele, scenariusz reż. Andrzej Wajda
  • 1981 – Z dalekiego kraju, scenariusz reż. Krzysztof Zanussi
  • 1979 – Dyrygent, scenariusz reż. Andrzej Wajda
  • 1983 – Mgła, autor pierwowzoru Mgła reż. Adam Kuczyński
  • 1988 – Dotknięci, autor pierwowzoru Oskarżony reż. Wiesław Saniewski
  • 1966 – Szyfry, scenariusz reż. Wojciech Jerzy Has
  • 1977 – Pasja, scenariusz reż. Stanisław Różewicz
                                     

3. Dedal pseudonim

Pseudonim literacki używany przez Andrzeja Kijowskiego w latach 1968–1984. Jego przyjęcie łączyło się z objęciem pisarza zapisem cenzury na publikowanie pod nazwiskiem w związku z jego zaangażowaniem w działalność opozycyjną.

Pseudonimem "Dedal” podpisywał przeglądy prasy i kroniki kulturalne publikowane na łamach miesięcznika "Twórczość”. Z czasem rubryka ta przekształciła się w osobny felieton Dedala, którym powszechnie rozpoznawany autor posługiwał się niezależnie od aktualnego nasilenia polityki tzw. "rozrzedzania” nazwisk dysydentów realizowanej przez GUKPPiW.

Powstałe w ten sposób teksty złożyły się na wydany w rok po śmierci krytyka – już pod nazwiskiem, ostatni autorski wybór felietonów Andrzeja Kijowskiego zatytułowany:

  • Kroniki Dedala. Szkice i kroniki 1986; ​ISBN 83-07-01366-6 ​; ​ISBN 978-83-07-01366-4 ​
                                     

4. Nagrody i ordery

  • 2008 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski pośmiertnie
  • 1968 Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego
  • 1958 Nagroda Merkuriusza Polskiego
  • 1964 Nagroda Radia Wolna Europa
  • 1965 Nagroda Fundacji im. Kościelskich
  • 1972 Nagroda im. Anny Godlewskiej
  • 1973 Nagroda za scenariusz filmu "Wesele”, Lubuskie Lato Filmowe, Łagów
  • 1959 Nagroda Życia Literackiego