Poprzednia

ⓘ Plac Unii Lubelskiej w Warszawie




Plac Unii Lubelskiej w Warszawie
                                     

ⓘ Plac Unii Lubelskiej w Warszawie

Plac leży na osi jednej z głównych arterii komunikacyjnych łączących Śródmieście z Mokotowem. Zbiegają się doń ulice:

  • od północy: Polna, Marszałkowska i al. Jana Chrystiana Szucha
  • od zachodu: Tadeusza Boya-Żeleńskiego
  • od wschodu: Bagatela
  • od południa: Puławska i Klonowa
                                     

1. Nazwa

Pierwotnie plac nazywany był rondem Mokotowskim, leżał bowiem na granicy gruntów wsi Mokotów. Ok. 1875 zaczął być nazywany Keksholmskim od nazwy położonych w pobliżu koszar Lejb-Gwardyjskiego Keksholmskiego Pułku. Obecną nazwę nadano w lipcu w 1919, w 350. rocznicę zawarcia unii lubelskiej.

                                     

2. Historia

Plac został ukształtowany przed 1770 jako najdalej na południe wysunięty okrągły plac zaprojektowany w ramach tzw. założenia ujazdowskiego. W 1770 od południowego zachodu i południa został otoczony okopami Lubomirskiego.

W latach 1816–1818 w południowej części placu wniesiono klasycystyczne rogatki Mokotowskie zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego.

Ok. 1881 przez plac z Marszałkowskiej i dalej w Bagatelę poprowadzono linię tramwaju konnego, a w 1908 – tramwaju elektrycznego. Na rondzie powstała pętla tramwajowa.

W 1892 w pobliżu placu od strony ul. Chocimskiej uruchomiono stację wąskotorowej kolejki dojazdowej – kolejki wilanowskiej. W 1898 po południowo-zachodniej stronie placu powstała stacja kolejki grójeckiej.

Na początku XX wieku plac zaczął być zabudowywany wysokimi, sześcio- i ośmiopiętrowymi kamienicami. Pomiędzy ul. Polną a ul. Marszałkowską wzniesiono kamienicę Kacperskich 1909–1913, kamienicę Wielburskiego między ul. Marszałkowską a al. Jana Chrystiana Szucha, kamienicę Adama Bromke 1911–1912 leżącą pomiędzy al. Jana Chrystiana Szucha i ul. Bagatela oraz kamienicę Jana Łaskiego 1911–1912 położoną w rozwidleniu ulic Klonowej i Bagateli.

11 listopada 1932 na placu odsłonięto pomnik Lotnika dłuta Edwarda Wittinga, zniszczony przez Niemców w 1944. W 1967 jego kopia została ustawiona na skrzyżowaniu ulicy Żwirki i Wigury z Wawelską.

W 1935 stację kolejki grójeckiej przeniesiono na południe, w pobliże skrzyżowania ulicy Puławskiej z ulicą Odyńca, a w 1938 na Dworzec Południowy.

W 1936 przy placu pod adresem ul. Polna 1 wzniesiono budynek Komendy Straży Ogniowej, w którym mieścił się także III oddział straży, przeniesiony tutaj z Nowego Światu 6. Obecnie w budynku mieści się Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej.

W ramach planowanej na Polu Mokotowskim Dzielnicy Marszałka Józefa Piłsudskiego przy placu miała powstać nowa siedziba Polskiego Radia. Wieżowiec zaprojektowany przez Bohdana Pniewskiego na osi ul. Puławskiej miał domykać perspektywę i tworzyć dominantę widokową od strony Mokotowa.

W 1940 plac Unii Lubelskiej znalazł się na granicy tzw. dzielnicy niemieckiej. W latach 1942–1944 na placu miała swój przystanek początkowy i końcowy okólna linia tramwajowa "0” przeznaczona wyłącznie dla Niemców.

W pierwszych dniach powstania warszawskiego plac był miejscem walk dywizjonu "Jeleń”. Został opanowany przez powstańców już 1 sierpnia, jednak dalsze ataki przeprowadzone na budynki w dzielnicy policyjnej zakończyły się niepowodzeniem – oddziały polskie zostały zmuszone do wycofania się, ponosząc ogromne straty. W odwecie Niemcy dokonali masowych mordów na polskich cywilach, rozstrzeliwując okolicznych mieszkańców m.in. na terenie ogrodu jordanowskiego przy ul. Bagatela. W trakcie i po powstaniu część kamienic znajdujących się przy placu oraz jeden domek rogatkowy zostały spalone.

W okresie PRL w kamienicy Adama Bromke ul. Bagatela 14 mieścił się jeden z Klubów Międzynarodowej Prasy i Książki.

W 1962 przy placu, w miejscu dawnej końcowej stacji kolejki grójeckiej, wzniesiono pawilon "Supersam”. W 2006 budynek został zburzony, na jego miejscu w latach 2010–2013 wzniesiono centrum biurowo-handlowe Plac Unii.

W 1965 założenie urbanistyczne placu zostało wpisane do rejestru zabytków.

W 1999 w 430. rocznicę zawarcia unii lubelskiej na ścianie narożnej kamienicy przy ul. Bagatela 15 odsłonięto tablicę upamiętniającą unię lubelską ufundowaną przez społeczeństwo Lublina.