Poprzednia

ⓘ Janusz Zawodny




Janusz Zawodny
                                     

ⓘ Janusz Zawodny

Janusz Kazimierz Zawodny, ps. Miś – polski politolog i historyk, doktor nauk politycznych, profesor uniwersytecki. Oficer Wojska Polskiego, uczestnik walk podczas II wojny światowej. Badacz zbrodni katyńskiej.

                                     

1. Życiorys

Urodził się jako syn Kazimierza i Wandy, z domu Pukk. Dzieciństwo i młodość spędził w rodzinnej Warszawie. Należał do Związku Strzeleckiego. Po wybuchu II wojny światowej ochotniczo zgłosił się do Wojska Polskiego. Został wcielony do 1 kompanii III batalionu Obrony Narodowej przy 36 pułku piechoty Legii Akademickiej i uczestniczył w kampanii wrześniowej. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939, wraz z żołnierzami we Włodzimierzu Wołyńskim dostał się do niewoli radzieckiej, po czym uciekł z miasta przed nadejściem NKWD. Dotarł do Warszawy i już w trakcie nastałej okupacji niemieckiej przystąpił do Związku Walki Zbrojnej przybierając pseudonim "Miś”. Następnie działał w Armii Krajowej. Od sierpnia 1944 walczył w powstaniu warszawskim. W stopniu podporucznika był dowódcą jednego z plutonów baonu AK "Łukasiński”, a później zastępował dowódcę kompanii "Koszta” w zgrupowaniu "Sosna” na Starym Mieście. W walkach został dwukrotnie raniony. Po powstaniu trafił do obozu jenieckiego w Murnau pod zmienionym nazwiskiem "Turczyk”, jako że od kwietnia 1944 był poszukiwany przez Gestapo.

Po zakończeniu wojny i odzyskaniu wolności wstąpił do 12 pułku Ułanów Podolskich w ramach 2 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych. W latach 1945–1948 pełnił funkcję dowódcy plutonu ciężkich samochodów pancernych. W Wielkiej Brytanii ukończył roczny kurs London School of Foreign Trade, po czym został zdemobilizowany w stopniu porucznika.

W 1948 wyjechał na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Prowadził studia na Wydziale Nauk Politycznych na University of Iowa, jednocześnie pracując fizycznie na farmach. Po uzyskaniu tytułu magistra kontynuował studia na Uniwersytecie Stanforda w Kalifornii. Otrzymał wówczas stypendium doktoranckie przyznane przez Fundację Forda. W 1955 uzyskał tytuł doktora za pracę pt. Grievance Procedures in Soviet Factories oraz otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W latach 1955–1958 wykładał politologię na Princeton University, od 1958 jako asystent profesora docent prowadził wykłady na Wydziale Nauk Politycznych Uniwersytetu Stanforda i w San Francisco State College. W kolejnych latach kilkakrotnie otrzymywał stypendium. Od 1965 do 1975 wykładał jako profesor stosunki międzynarodowe na University of Pennsylvania w Filadelfii. Od 1962 był zamiejscowym członkiem korespondentem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. Od 1975 do 1982 był kierownikiem katedry stosunków międzynarodowych w Claremont Graduate School i Pomona College w tym drugim także jako dziekan. Ponadto był także wykładowcą na University of Oxford. W 1982 przeszedł na emeryturę.

W latach 1979–1984, podczas prezydentury Jimmyego Cartera i Ronalda Reagana, pełnił funkcję konsultanta Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Został członkiem Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari w Polsce nr legitymacji 226. Po wojnie był badaczem i kronikarzem zbrodni katyńskiej oraz powstania warszawskiego. Już podczas studiów w Iowa napisał pracę seminaryjną pt. O odpowiedzialności za zbrodnię katyńską. Jego wydana w 1962 książka Death in the Forest. The Story of the Katyn Forest Massacre Śmierć w lesie. Historia mordu katyńskiego ; wydanie polskie: Katyń, 1989, poświęcona zbrodni katyńskiej, była wielokrotnie wznawiana i wydawana w wielu krajach. 17 maja 2000 uroczyście przekazał do Archiwum Akt Nowych zgromadzone przez siebie dokumenty i akta zbierane od 1942, których zbiór został nazwany "Akta Janusza Kazimierza Zawodnego”.

Zmarł 8 kwietnia 2012 w miejscowości Brush Prairie w hrabstwie Clark w stanie Waszyngton w Stanach Zjednoczonych. W przeddzień 68 rocznicy wybuchu powstania warszawskiego, 31 lipca 2012 odbyła się msza św. pogrzebowa w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie, po czym prochy Janusza Zawodnego zostały pochowane na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Jego żoną była LaRae, z domu Koppit. Miał syna Romana Zawodnego.

                                     

2. Ordery, odznaczenia i wyróżnienia

Polskie odznaczenia i ordery wojskowe oraz państwowe
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej 9 marca 1994, "za wybitne zasługi w działalności publicystycznej"
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski 28 lutego 1981, przyznany rząd RP na obczyźnie
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski przyznany przez rząd RP na obczyźnie
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski 6 września 1996, "w uznaniu wybitnych zasług w działalności na rzecz Polski"
  • Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Odznaka za Rany i Kontuzje – dwukrotnie
  • Krzyż Armii Krajowej
  • Medal Komisji Edukacji Narodowej 2000
  • Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Medal Wojska – czterokrotnie
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski przyznany przez rząd RP na obczyźnie
  • Krzyż Walecznych
  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari przyznany osobiście przez gen. Tadeusz Bora-Komorowskiego
Odznaczenia amerykańskie
  • Order of Lafayette
Odznaki, wyróżnienia i nagrody
  • Medal 80-lecia Archiwum Akt Nowych
  • Kustosz Pamięci Narodowej 2003, wyróżnienie przyznane przez Instytut Pamięci Narodowej.
  • Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
  • Nagroda im. Jerzego Łojka 1990
  • Medal Katynia 1993, przyznany przez Komitet Katyński w Krakowie
  • Medal Polonia Mater Nostra Est 2003
  • Dyplom Fundacji Jurzykowskiego 1981, "za osiągnięcia w nauce”
  • Złotym Medal Polsko-Amerykańskiego Stowarzyszenia Doktorów Medycyny "Medicus” w Nowym Jorku
  • Nagroda Literacka Polskiego Instytutu Naukowego w Londynie – dwukrotnie 1982, 1989
  • Złota Odznaka Honorowa Stowarzyszenia Polskich Kombatantów 1980, przyznana przez Światową Federację SPK w Londynie
  • Nagroda dziedzinie historii Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce 1987
  • Nagroda Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1989, przyznana za książkę roku – Śmierć lesie
  • Nagroda "Zeszytów Historycznych” 1980, przyznana przez Instytut Literacki w Paryżu
                                     

3. Publikacje

  • Uczestnicy i świadkowie Powstania Warszawskiego. Wywiady 1994
  • Nothing but Honour. The Story of Warsaw Uprising, 1944 1978
  • Motyl na śniegu 2004
  • Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji 1994
  • Death in the Forest. The Story of the Katyn Forest Massacre 1962
  • Pamiętniki znalezione w Katyniu 1990
  • Guide to the Study of International Relations 1966