Poprzednia

ⓘ Jądro ciemności




Jądro ciemności
                                     

ⓘ Jądro ciemności

Jądro ciemności – opowiadanie Josepha Conrada, po raz pierwszy opublikowane w 1899 roku w Blackwoods Magazine w trzech odcinkach. W formie książkowej pojawiło się w roku 1902. Jest powszechnie uważane za znaczące dzieło dla angielskiej literatury i część kanonu kultury zachodniej.

Ta niewielkich rozmiarów książka jest uważana za jedno z najważniejszych dzieł obok Lorda Jima i Nostromo w dorobku pisarza. Doczekała się adaptacji filmowej i stała się inspiracją dla innych twórców.

                                     

1. Inspiracja

Jądro ciemności powstało pod wrażeniem ponurych aspektów kolonializmu, których Joseph Conrad doświadczył sam, odwiedzając Wolne Kongo w ostatnim ćwierćwieczu XIX wieku. Treść nawiązuje do tragedii Wolnego Państwa Kongo, prywatnej własności belgijskiego króla Leopolda II w latach 1885-1908.

Conrad przyznał, że powieść była częściowo oparta na jego osobistych doświadczeniach z podróży po Afryce. W 1890, mając 31 lat zamustrował się na należący do belgijskiej kompanii handlowej parowiec, pływający po rzece Kongo. Było to konsekwencją jego dziecięcych marzeń o pozostaniu marynarzem. Pływając po rzece i zawijając do kolejnych zagubionych w dżungli portów, był świadkiem niezliczonych okrucieństw, aktów niesprawiedliwości i korupcji, powodowanych przez działalność europejskich kompanii, co rozwiało jego iluzje dotyczące kolonializmu. Uważa się, że narrator powieści, Charles Marlow, odzwierciedla postać autora.

                                     

2. Opis fabuły

W rejs po Tamizie wyrusza piątka przyjaciół, w przeszłości w komplecie związanych z morzem. Zaczynają snuć opowieści, najważniejszą do opowiedzenia ma Charles Marlow – narrator powieści. Wspomina on czasy, gdy jako kapitan małego statku parowego popłynął rzeką Kongo w głąb afrykańskiej dżungli. Miał kursować między belgijskimi placówkami handlowymi w kolonii, przewozić kość słoniową i odkrywać białe plamy na mapach. Rzeczywistość Wolnego Państwa Kongo, po terenie którego podróżował, okazała się bardzo okrutna. Upał, umierający w łańcuchach niewolnicy, choroby i brak kontaktu z ojczyzną zamieniły białych dżentelmenów z Europy w ogarnięte żądzą zysku i władzy bestie.

Jednym z zadań Marlowa było odnalezienie w głębi bagnistego lasu Kurtza, niesamowicie skutecznego agenta tzn. dostarczającego dużo kości słoniowej i innych cenionych towarów afrykańskich z odległej placówki. Już w Kongo do Marlowa docierają pogłoski o dziwnych działaniach handlarza, plotkuje się o ogarniającym go szaleństwie. Marlow naprawia parowiec i rusza w drogę. Po wielu trudach dociera do murzyńskiej wioski, stanowiącej bazę wypadową Kurtza. Handlarz jest chory, w stanie bliskim śmierci, ale nie to najbardziej przeraża Marlowa. Szczególną uwagę zwraca on na zmiany, które zaszły w psychice i charakterze Kurtza. Dał on się uwieść otaczającej go przyrodzie, obudziła w nim najgorsze instynkty i stał się kimś w rodzaju lokalnego kacyka, w okrutny sposób wykorzystującego pozycję, jaką zajmował w swoim quasi-państwie. Marlow podstępem wywozi Kurtza z wioski, ten jednak umiera w drodze powrotnej. Marlowowi pozostanie jedynie odwieźć raporty Kurtza do Europy i poinformować jego narzeczoną o śmierci ukochanego. By nie niszczyć iluzji o Kurtzu, Marlow kłamie, przekazując jej jego ostatnie słowa.

                                     

3. Odniesienia filmowe

  • Ad Astra – film z 2019 r.
  • Czas apokalipsy z 1979 – reżyser Francis Ford Coppola przeniósł fabułę Jądra w realia wojny wietnamskiej, obsadzając m.in. Martina Sheena, Marlona Brando, Roberta Duvalla, Dennisa Hoppera i Harrisona Forda.
  • Jądro ciemności – adaptacja z 1993 w reżyserii Nicolasa Roega z Timem Rothem Marlow i Johnem Malkovichem Kurtz w rolach głównych
                                     

4. Odniesienia literackie

  • Marzenie Celta z 2010 – Mario Vargas Llosa
  • Serce Ciemności spolszczenie z 2017 – Jacek Dukaj
  • Serce Mroku z 1998 – Jacek Dukaj
  • Ostatni lot nad Kongo z 2010 – Wojciech Scelina
                                     

5. Inne odniesienia

  • Gra komputerowa: "Spec Ops: The Line" z roku 2012, w której podobnie jak w "Czasie Apokalipsy" oryginalna fabuła została przeniesiona do współczesnych realiów.
  • Gra komputerowa: "Victoria 2" posiada płatny dodatek DLC zatytułowany "Heart of Darkness"