Poprzednia

ⓘ Ludność służebna




                                     

ⓘ Ludność służebna

Ludność służebna – we wczesnym średniowieczu w Czechach, Polsce i na Węgrzech grupy ludności wieśniaczej, zobowiązanej dziedzicznie do wyspecjalizowanych świadczeń i posług na rzecz monarchii w zamian za zwolnienie z niektórych danin i ciężarów. Była to ludność wolna lub niewolna, pracująca wyłącznie na potrzeby dworu książęcego.

                                     

1. Historia

Ludność służebna powstała na terenach Polski prawdopodobnie X-XI wieku w okresie powstawania i konsolidacji państwa podobnie w Czechach i na Węgrzech. Pełniła funkcję bezpośredniego zaplecza gospodarczego książąt i monarchii. Nieliczne jej kategorie przetrwały do XIII wieku.

Organizacja ludności służebnej jest niepewna, poszczególne grupy prawdopodobnie podporządkowane były różnym agendom monarchii. Poza ludnością służebną podlegli monarsze byli także służebni kościelni, którzy wywodzili się prawdopodobnie z nadania ich Kościołowi przez monarchę. W Polsce znani jako świątnicy, w Czechach jako dzwonnicy lub stróże kościołów.

                                     

2. Profesje

Ludność służebna wykonująca posługi dla dworu i aparatu państwowego:

  • rybitwi rybitwy – rybołówstwo, dostarczanie ryb na dwór księcia
  • łaźnicy – wykonywanie usług w łaźniach książęcych
  • piekarze – pieczenie chleba, pieczywa
  • kucharze – gotowanie, warzenie potraw
  • stróże
  • żerdnicy – rozstawianie namiotów i organizowanie pobytu w czasie podróży księcia.
  • łagiewnicy – wytwarzający gliniane lub drewniane naczynia
  • woźnice
  • pracze – pranie odzieży książęcej i dworzan

Ludność służebna wytwarzająca różnorodne przedmioty i dobra:

  • korabnicy – wytwarzanie łodzi
  • szczytnicy – wyrób tarcz
  • szewcy
  • szłomnicy – wyrób hełmów
  • kobiernicy
  • jadownicy – wytwarzali jady do grotów
  • sannicy – wyrób sań
  • woźnice – wytwarzanie wozów
  • cieśle
  • grotnicy – wyrób grotów do włóczni i strzał
  • tokarze
  • kowale – wyrób broni i innych żelaznych przedmiotów
  • mydlnicy – wytwarzający mydło
  • złotnicy
  • niewodnicy – wyrób sieci rybackich zobacz też niewód
  • rzeszotarze – wyrób sit, przetaków
  • bednarze – spądownicy produkcja naczyń klepkowych z drewna – beczki, kadzie, faski itp.
  • zduni
  • rudnicy
  • winiarze
  • mącznicy – mielenie zboża w żarnach

Ludność służebna zajmująca się hodowlą zwierząt:

  • skotnicy – wypas bydła książęcego
  • świniarze
  • owczarze
  • konary czyli koniarze – doglądanie stadnin i stajni książęcych

Ludność służebna zajmująca się obsługą łowów monarchy:

  • psarze psiarze – hodowla i tresura psów
  • strzelcy
  • sokolnicy
  • cienietnicy
  • iskarze, ślednicy – tropienie zwierząt, polowania
  • bobrownicy – opiekowali się bobrami

Ludność służebna wykonująca czynności urzędowe niższego rzędu:

  • węgierce
  • karmnicy
  • komornicy

Inne:

  • wypalanie i karczowanie lasów lub
  • jastrzębnicy – hodowla i tresura jastrzębi
  • kobylnicy – hodowla koni
  • łazękowie
  • zadania wywiadowcze
  • bartodzieje bartnicy – zajmowali się pszczelnictwem bartnictwem
                                     

3. Osady

Osady zamieszkane dawniej przez ludność służebną zachowały nazwy, związane z wykonywanymi czynnościami tej ludności: np. Bobrowniki, Jastrzębniki, Konary, Kobylniki, Kuchary, Owczary, Psary, Rybitwy, Sanniki, Skotniki, Słomniki, Sokolniki, Szczytniki, Świniary, Winiary, Złotniki, Łagiewniki itd.