Poprzednia

ⓘ Zarządzanie




Zarządzanie
                                     

ⓘ Zarządzanie

Zarządzanie – ogólny zakres działań, procesów i decyzji, których zastosowanie w odniesieniu do zasobów, osób, kapitału lub organizacji ma zapewnić warunki do efektywnego ich funkcjonowania prowadzącego do osiągnięcia postawionych celów.

Od początku XX wieku, odkąd zarządzanie próbowano oprzeć na naukowych podstawach, aż do lat 60. XX wieku zarządzanie pojmowane było jako działanie kierownicze, obejmujące następujące sekwencje postępowania: planowanie, organizowanie, decydowanie, motywowanie i kontrolowanie, nazywane klasycznymi funkcjami zarządzania.

Klasyczne funkcje zarządzania wyróżnił pierwszy "klasyk” zarządzania Henri Fayol. Jednakże paradygmat zarządzania zmienił się od tego czasu radykalnie, więc warto powrócić do starszej, bardziej ogólnej definicji: zarządzanie to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów.

Inne definicje zarządzania:

  • Zarządzanie to zestaw działań skierowanych na zasoby organizacji wykorzystywanych z zamiarem osiągnięcia celów organizacji według Griffina.
  • Zarządzanie to porządkowanie chaosu, czyli panowanie nad różnorodnością i przekształcenie potencjalnych konfliktów we współpracę według prof. B.R. Kuca.
  • Zarządzanie to działalność kierownicza polegająca na ustalaniu celów i powodowaniu ich realizacji w organizacjach podległych zarządzającemu, na podstawie własności środków produkcji lub dyspozycji nimi według Glińskiego.
  • Zarządzanie jest sztuką osiągania zamierzonych rezultatów przez innych ludzi, zarządzający menedżerowie osiągają cele organizacji poprzez organizowanie pracy innych, a nie przez wykonywanie zadań osobiście.
  • Zarządzanie to działanie polegające na dysponowaniu zasobami według prof. T. Pszczołowskiego.

W odniesieniu do organizacji gospodarczych zamiast słowa zarządzanie używa się czasem terminu administracja biznesu ang. Business Administration. Zadanie administracji biznesu ujmuje krótkie określenie: "Administracja biznesu ma zapewnić, aby zostało zrobione to, co ma być zrobione”. Administracja biznesu jest dyscypliną akademicką, a szereg uniwersytetów i szkół biznesu nadaje stopień magistra z tej dyscypliny Master of Business Administration, w skrócie MBA.

                                     

1. Przedmiot zarządzania

Podmiot zarządzający nie zawsze jest tym, który wyznacza cele. Przykładem takiej sytuacji może być organizacja wojskowa, która ma do spełnienia określoną misję, ale ani ona sama, ani jej dowódcy podmioty zarządzające nie formułują tej misji. Formułują natomiast zadania co jest do zrobienia oraz określają wartości docelowe ang. targets, czyli wyniki, jakie należy osiągnąć. Przykład ten pokazuje, że organizacja jest środkiem osiągania celów, a więc jest przedmiotem zarządzania. Inne typowe przedmioty zarządzania mające tożsamość to gospodarstwo, grupa ludzi, jednostka. Zazwyczaj wypełniają one klasyczne funkcje zarządzania, więc – pomijając wyjątki – powiemy, że przedmiot zarządzania mający tożsamość jest na ogół podmiotem zarządzania.

Z wyjątkiem szczególnych przypadków, jak np. zarządzanie osobistym budżetem przez pojedynczą osobę albo prowadzenie gospodarstwa w pełni samowystarczalnego, osiąganie zamierzonych wyników zależy częściowo od działania innych podmiotów. Zatem zarządzanie obejmuje także relacje związki podmiotu z otoczeniem.

Każdy podmiot w swym działaniu wykorzystuje zasoby. Zasoby są przedmiotem zarządzania. Do najważniejszych należą zasoby ludzkie siła robocza i jej kwalifikacje, zasoby finansowe, aktywa materialne środki trwałe i czas. Ostatnio coraz większego znaczenia w działaniu organizacji nabierają zasoby środowiska naturalnego oraz zasoby niematerialne np. licencje, prawa autorskie, wiedza i relacje z otoczeniem społeczno-gospodarczym zaliczane do zasobów kapitału niematerialnego ang. intangibles, intangible capital. Zatem w zarządzaniu zasobami wyróżniamy najczęściej:

  • zarządzanie problemami,
  • zarządzanie finansowe,
  • zarządzanie wartością firmy – Value Based Management.
  • zarządzanie emocjami,
  • zarządzanie środowiskiem,
  • zarządzanie wiedzą,
  • zarządzanie nieruchomościami,
  • zarządzanie zasobami ludzkimi,
  • zarządzanie kapitałem niematerialnym,
  • zarządzanie stresem,
  • zarządzanie relacjami, zwłaszcza istotne ostatnio zarządzanie związkami z klientem,
  • zarządzanie ryzykiem,
  • zarządzanie konfliktami,
  • zarządzanie czasem,
  • zarządzanie aktywami,
  • zarządzanie kulturą
  • zarządzanie jakością,
                                     

2. Przedmiot zarządzania w organizacjach

Przeznaczeniem organizacji jest systematyzowanie porządkowanie działania jej uczestników w taki sposób, aby realizowała swą misję, osiągała pożądane wyniki bądź wykonywała swe zadania przy optymalnym wykorzystaniu zużyciu zasobów.

Przedmiotem zarządzania ogólnego ang. General Management jest organizacja jako całość. Do zadań zarządzania ogólnego należy zarządzanie strategiczne, kształtowanie struktur organizacyjnych i administracja zasobami ludzkimi oraz aktywami. Oprócz tego w nowym paradygmacie zarządzania kładzie się duży nacisk na przywództwo oraz kształtowanie kultury korporacyjnej.

Przedmiotem zarządzania funkcjonalnego są zadania względnie autonomicznych części organizacji, które nazywamy funkcjami. Według jednej z definicji H. James Harrington funkcja w organizacji to grupa ludzi wykonujących to samo zadanie. Najważniejszą dziedziną zarządzania funkcjonalnego jest zarządzanie operacjami, utożsamiane niegdyś z zarządzaniem produkcją, a dzisiaj często określane ogólniej jako zarządzanie wytwarzaniem wyrobów i usług. Współcześnie względne znaczenie zarządzania funkcjonalnego zmniejsza się, gdyż w coraz większym stopniu uzupełniane jest ono i częściowo zastępowane zarządzaniem procesowym.

Przechodzenie z zarządzania funkcjonalnego na zarządzanie procesowe jest zjawiskiem charakterystycznym dla wspomnianej zmiany paradygmatu zarządzania. W tym nowym paradygmacie zarządzanie operacjami można traktować jako zarządzanie czynnikami konkurencyjności.

                                     

3. Zarządzanie operacyjne – zarządzanie czynnikami konkurencyjności

Wyróżnia się trzy klasyczne czynniki konkurencyjności: jakość, koszt i dostawa. Zapewnienie wymaganej przez rynek jakości produktu wyrobu bądź usługi bądź pakietu produkty+usługi, kosztu nabycia i użytkowania produktu oraz wymaganej ilości, różnorodności, terminowości dostaw produktu i szybkości realizacji zamówień decyduje o konkurencyjności produktu, czyli o jego atrakcyjności rynkowej w porównaniu z innymi produktami. Oprócz czynników klasycznych dużego znaczenia nabierają ostatnio takie czynniki, jak sprawność obsługi klientów ang. Customer Service oraz cechy jakości wykraczające poza jakość konstrukcji i wykonania, np. ekologiczność i bezpieczeństwo produktu i procesu produkcji. Istotna w obsłudze klientów jest jakość ich wykonywanej pracy, która powinna być bardziej ceniona niż ilość sprzedaży np. w pracy z pracownikami bankowymi.

Zapewnienie jakości na sposób tradycyjny jest zadaniem kontroli jakości. Kontrola jakości jest funkcją organizacyjną. Kontrola jakości wykonuje swoje zadanie w ten sposób, że spośród wytworzonych produktów wybiera produkty spełniające wymagania i kwalifikuje je jako nadające się do przekazania klientowi zewnętrznemu bądź wewnętrznemu. Produkty nie spełniające wymagań zostają odrzucone przez kontrolę jakości i kierowane do poprawek, do naprawy albo do złomowania.

Zapewnienie jakości na sposób nowoczesny w nowym paradygmacie zarządzania polega na zapewnieniu doskonałości procesu wytwarzania i dostarczania. Podstawą takiego postępowania jest twierdzenie, że jeśli praca na każdym etapie procesu jest wysokiej jakości, to na wyjściu procesu powstaje produkt wysokiej jakości. W praktyce parametry charakteryzujące jakość produktu muszą mieścić się w określonych i wąskich granicach. Jeśli tak jest, mówi się, że proces jest stabilny. Gdy natomiast zostanie stwierdzone, że któryś z parametrów jakości produktu nie mieści się w zadanych granicach, należy poszukać w procesie miejsc, które są przyczyną defektu, a następnie usunąć owe przyczyny. W ten sposób realizowane jest sprzężenie zwrotne pomiędzy wyjściem procesu a miejscami w procesie decydującymi o jego doskonałości.

Opisany sposób sterowania procesem jest istotą Kompleksowego Systemu Sterowania przez Jakość – ang. TQC – Total Quality Control. W praktyce olbrzymia większość procesów to procesy nieciągłe. W takich procesach zarówno przetwarzanie, jak i jakość produktu na wyjściu mają naturę statystyczną. W odniesieniu do takich przypadków oraz w odniesieniu do procesów biznesowych mówimy o statystycznym sterowaniu procesami ang. SPC – Statistical Process Control.

Zarządzanie kosztami na sposób tradycyjny ma na celu redukcję kosztów działania organizacji. Dwa najpowszechniejsze środki prowadzące do tego to kontroling kosztów polegający na narzuceniu dyscypliny budżetowej patrz: budżet, budżetowanie wszystkim komórkom organizacyjnym oraz czynienie oszczędności.

W zarządzaniu procesowym zamiast o redukcji kosztów mówi się o redukcji strat. Podstawą programu redukcji strat jest klasyfikacja strat. W odniesieniu do niektórych procesów i funkcji, takich jak proces produkcji, czy utrzymanie ruchu, punktem wyjścia do klasyfikacji strat jest klasyfikacja standardowa. W praktyce najpowszechniejszym przedsięwzięciem mającym na celu redukcję strat jest eliminowanie z procesu wszystkich elementów, które nie przynoszą wartości dodanej, są marnotrawstwem patrz: muda. Przedsięwzięciem kompleksowym jest wyszczuplanie procesów ang. streamlining. Zazwyczaj nie ogranicza się ono do eliminowania elementów zbędnych, lecz wymaga przeprojektowania procesu. Podstawową metodologią wyszczuplania procesów, zarówno produkcyjnych, jak i biznesowych, jest inżynieria przemysłowa – metodologia wspierająca zarządzanie operacyjne, traktowana często jako samodzielna dziedzina zarządzania.

Najprostszy przypadek konkurowania w oparciu o koszty to konkurencja cenowa. Na niektórych rynkach, zwłaszcza rynkach profesjonalnych, wysoka cena produktu jest akceptowana pod warunkiem niskich kosztów eksploatacji produktu i niskich kosztów wyłączenia produktu z eksploatacji. W takich przypadkach produkt konkurencyjny kosztowo to produkt o niskim koszcie cyklu życia.

Dostawa jako czynnik konkurencyjności jest właściwie wiązką kilku różnych czynników, które – zależnie od okoliczności gł. od obszaru produktowo-rynkowego i sytuacji konkurencyjnej – mają większe lub mniejsze znaczenie. Do najważniejszych z nich należy niezawodność dostaw, czyli wypełnianie przez dostawcę obietnic dotyczących terminu dostawy. Współcześnie rośnie znaczenie szybkości dostaw, czyli czasu, jaki upływa od momentu otrzymania zamówienia przez dostawcę do momentu dostarczenia towaru na miejsce przeznaczenia. Czynnikiem podstawowym jest zapewnienie wymaganej ilości towaru, ale w ramach tego rośnie znaczenie różnorodności produktów. Rynek wymaga bowiem coraz bardziej różnorodnych produktów dostarczanych coraz częściej i w coraz mniejszych partiach. Spełnienie tego warunku wymaga elastyczności systemu produkcyjnego, która jest tym większa, im krótszy czas i mniejszy koszt przestawiania przezbrajania – patrz SMED.

Jak wspomniano powyżej, jakość, koszt i dostawa nie są jedynymi czynnikami konkurencyjności. Zapewnienie pozostałych ważnych obecnie czynników konkurencyjności odbywa się poprzez zarządzanie środowiskiem oraz zarządzanie bezpieczeństwem.

Wyszczuplanie procesu zazwyczaj prowadzi jednocześnie do jego przyspieszenia.

Prawidłowo prowadzone przeprojektowanie procesu pozwala osiągnąć jednocześnie redukcję kosztów i poprawę jakości produktu. Przeprojektowanie radykalne procesów biznesowych to reengineering, który stosowany jest obecnie bardzo rzadko, ponieważ radykalizm jego metodologii przynosi w warunkach przemysłowych na ogół więcej efektów negatywnych, niż pozytywnych. Do mniej radykalnych metodologii doskonalenia procesów należą Business Process Redesigning oraz Ulepszanie Procesów Biznesowych ang. Business Process Improvement.



                                     

4. Inne podmioty zarządzania

Gospodarka przyswajająca wykorzystuje ograniczone zasoby naturalne, więc jej celem jest nie tylko pozyskiwanie i wykorzystanie tych zasobów, ale także ich ochrona. Występują tu tylko niektóre, niezbędne elementy zarządzania, jak podział pracy, planowanie robót gospodarskich i koordynowanie ich oraz proste czynności administracyjne, jak rejestracja inwentarza.

W gospodarce pierwotnej samowystarczalnej podobnie jak w gospodarce przyswajającej oraz w wielu formach gospodarki kolektywnej np. zagospodarowanie działów wodnych, gospodarka leśna praca na ogół nie ma ustalonej ceny, toteż nie musi występować tu w ogóle zarządzanie finansowe. Nie występuje tu zarządzanie strategiczne, a zarządzanie operacyjne ogranicza się do organizacji pracy.

W gospodarstwach rolnych i w najprostszych formach działalności gospodarczej, jak drobny handel, usługi i wytwórczość rzemiosło występują elementy strategii i zarządzania zasobami ponieważ występuje substytucja pracy, kapitału i energii, zarządzanie jakością i organizacja pracy. Kategorią wynikową jest tu dochód albo zarobek, występuje więc zarządzanie zakupami, ale nie występuje zarządzanie kosztami.

W gospodarstwach domowych podstawowym zagadnieniem zarządzania jest alokacja dochodu oraz dysponowanych zasobów pracy i czasu pomiędzy konsumpcję bieżącą w tym odpoczynek, rekreacja i rozrywka, oszczędności i inwestycje w przyszłość np. edukację.

Szczególną dziedziną zarządzania jest zarządzanie osobiste, którego podmiotem jest jednostka, a przedmiotem na ogół jej budżet czasu. Zarządzanie czasem za punkt wyjścia bierze uświadomienie sobie przez jednostkę hierarchii wartości dotyczącej tego, co jest dla niej ważne w jej życiu. Celem jest racjonalne gospodarowanie czasem, tzn. alokowanie go według priorytetów wynikających z owej refleksji. Umiejętność zarządzania czasem bywa także istotnym atutem pracownika w organizacji.

Inną szczególną dziedziną zarządzania są sytuacje szczególne ; wyróżnia się na przykład zarządzanie katastrofami, zarządzanie konfliktami, zarządzanie kryzysowe.

Historycznie najwcześniejszą, w pełni dojrzałą dziedziną zarządzania jest administracja terytorialna i państwowa. Najwcześniej ukształtowała się administracja miast prawdopodobnie w 2 połowie VI tysiąclecia p.n.e., ponieważ miasta powstały zanim powstały państwa.

                                     
  • Ponadto w zarządzaniu projektami pojawia się szereg innych obszarów wiedzy, jak np.: zarządzanie ryzykiem, zarządzanie komunikacją, zarządzanie ludźmi
  • Zarządzanie przez jakość ang. Total Quality Management, inaczej: kompleksowe zarządzanie jakością, totalne zarządzanie jakością rodzaj filozofii zarządzania
  • Zarządzanie partycypacyjne, także zarządzanie uczestniczące, zarządzanie oparte na zaangażowaniu pracowników lub partycypacyjne podejmowanie decyzji
  • Polsce klasyfikacji zarządzanie było domeną nauk ekonomicznych, stąd dyscyplina ta była określana jako organizacja i zarządzanie Obecnie interdyscyplinarne
  • wnioski na przyszłość. Zarządzanie ciągłością działania Encyklopedia Zarządzania M - files Kontrola autorytatywna  zarządzanie ryzykiem GND: 4127374 - 6
  • Zarządzanie przez zaufanie zarządzanie zaufaniem, ang. trust management, management by trust, management through trust zbiór działań kreowania systemów
  • Zarządzanie zasobami ludzkimi inaczej zarządzanie personelem, funkcja personalna, human resource management lub managing people in organizations zbiorcza
  • ubezpieczenie. Zarządzanie określoną nieruchomością odbywa się na podstawie umowy o zarządzanie nieruchomością. Do podstawowych aspektów zarządzania nieruchomościami
  • Zarządzanie taborem także: Zarządzanie flotą ang. car fleet management - CFM jest to proces logistyczny dotyczący środków transportu polegający
  • Content Management ECM zarządzanie zasobami informacyjnymi przedsiębiorstwa System zarządzania treścią Elektroniczne zarządzanie dokumentacją Larry Masinter:
  • Zarządzanie danymi produktów ang. Product Data Management, PDM funkcja biznesowa, często w ramach zarządzania cyklem życia produktu, odpowiedzialna