Poprzednia

ⓘ Naczelny Komitet Narodowy




Naczelny Komitet Narodowy
                                     

ⓘ Naczelny Komitet Narodowy

Naczelny Komitet Narodowy – powstały 16 sierpnia 1914 w Krakowie, w wyniku porozumienia polskich środowisk konserwatywnych i demokratycznych. W założeniu miał być najwyższą władzą wojskową, polityczną i skarbową dla Polaków zamieszkujących Galicję. Na jego czele stanął Juliusz Leo. Kolejni prezesami organizacji byli Władysław Leopold Jaworski, Leon Biliński.

                                     

1. Historia

NKN powstał z połączenia Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych i lwowskiego Centralnego Komitetu Narodowego. Organizację poparli konserwatyści krakowscy, Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne, Stronnictwo Ludowe i Unia Stronnictw Niepodległościowych.

Department Prasy NKN-u wydawał m.in. Wiadomości Polskie.

Polityka NKN była proaustriacka i od początku zmierzała w kierunku utworzenia monarchii trialistycznej: Austro-Węgiersko-Polskiej. Z inicjatywy NKN były tworzone Legiony Polskie u boku armii austriackiej. Polityka władz austriackich, pomimo przychylności cesarza Franciszka Józefa dla takiej koncepcji, była powstrzymywana przez Cesarstwo Niemieckie, odgrywające w sojuszu z Austro-Węgrami rolę dominującą i niechcące dopuścić do zjednoczenia ziem polskich zaboru rosyjskiego i austriackiego pod berłem Habsburga. Dla Berlina było to niepożądane ze względu na znaczące wzmocnienie pozycji Austrii i realne zagrożenie polską irredentą wobec ziem polskich zaboru pruskiego.

Poleceniom NKN-u nie podporządkował się Józef Piłsudski, który 5 września 1914, utworzył związaną z Niemcami krótkotrwałą Polską Organizację Narodową.

Organizację opuścili także działacze reprezentujący nurt endecki, nie zgadzający się z treścią roty przysięgi składanej przez Legiony, zbyt mało akcentującej polski, narodowy charakter wojska.

W NKN istniały dwie sekcje: krakowska, na czele której stał Władysław Leopold Jaworski, oraz lwowska, na czele której stał Tadeusz Cieński. Departamentem wojskowym NKN kierował płk Władysław Sikorski, reprezentujący stanowisko proaustriackie. W 1915 r. doszło do konfliktu pomiędzy Sikorskim i Piłsudskim, który sprzeciwiał się dalszemu werbunkowi do Legionów wobec dwuznacznego stanowiska władz austriackich w sprawie polskiej.

W następnych latach doszło do upadku znaczenia NKN, które stopniowo traciło poparcie od coraz większej ilości frakcji.

W związku z powołaniem Rady Regencyjnej, jako organu władzy zwierzchniej Królestwa Polskiego, zadeklarowano rozwiązanie NKN. Niemniej jednak jeszcze 1 stycznia 1918 r. Rada Ministrów Królestwa Polskiego zawarła z tą organizacją porozumienie o przekazaniu na rzecz jej Departamentu Stanu zagranicznych biur informacyjnych, zorganizowanych przez NKN.

                                     

2. Struktura

Przewodniczącym NKN został Prezes Koła Polskiego Juliusz Leo, NKN dzielił się na dwie autonomiczne sekcje: wschodnią z siedzibą we Lwowie i zachodnią z siedzibą w Krakowie. Każda z tych z nich miała sprawować funkcje w pełnym zakresie NKN. Sprawy dotyczące ogólnego kierownictwa zastrzeżone były Komitetowi Wykonawczemu. NKN składał się z 20 członków rzeczywistych i takiej samej liczby ich zastępców.

                                     

2.1. Struktura Sekcja Wschodnia NKN

  • Władysław Stesłowicz demokraci
  • Stanisław Kasznica Centrum Konserwatywne, kierownik Departamentu Organizacyjnego
  • ks. Witold Czartoryski Centrum Konserwatywne
  • Edmund Riedl stronnictwo mieszczańskie lwowskie
  • hr. Stanisław Badeni konserwatyści krakowscy
  • Stanisław Głąbiński Narodowa Demokracja
  • Stanisław Grabski Narodowa Demokracja
  • Tadeusz Cieński Centrum Konserwatywne, wiceprezes
  • Aleksander Vogel konserwatyści podolscy
  • Artur Hausner socjaldemokracja, zastępca kierownika Departamentu Wojskowego
  • Józef Hudec socjaldemokracja
  • ks. Józef Zajchowski Chrześcijańska Demokracja
  • Ludomił German demokraci, kierownik Departamentu Skarbowego
  • ks. Andrzej Lubomirski konserwatyści podolscy
  • hr. Leon Piniński konserwatyści podolscy
  • Józef Neumann stronnictwo mieszczańskie lwowskie
  • Aleksander Skarbek Narodowa Demokracja, kierownik Departamentu Wojskowego
  • Hipolit Śliwiński postępowi demokraci


                                     

2.2. Struktura Sekcja Zachodnia NKN

  • Tadeusz Starzewski konserwatyści krakowscy
  • Zdzisław Tarnowski konserwatyści krakowscy
  • Józef Sare demokraci
  • Stefan Surzycki centrum Konserwatywne, zastępca Sikorskiego w Departamencie Wojskowym
  • Władysław Sikorski postępowi demokraci, Departament Wojskowy
  • Jan Dąbski ludowcy
  • Andrzej Średniawski ludowcy
  • Stanisław Stroński Centrum Konserwatywne, Departament Organizacyjny
  • Wincenty Witos ludowcy, zastępca przewodniczącego Prezydium SZ NKN
  • Zygmunt Marek socjaliści, zastępca Strońskiego w Departamencie Organizacyjnym
  • Jan Kanty Federowicz demokraci, zastępca Starzewskiego w Departamencie Skarbowym
  • Stefan Surzycki Centrum Konserwatywne
  • Roman Krogulski demokraci
  • Władysław Leopold Jaworski konserwatyści krakowscy, przewodniczący Prezydium SZ NKN
  • Władysław Długosz ludowcy
  • Bolesław Wicherkiewicz Chrześcijańska Demokracja
  • Ignacy Steinhaus konserwatyści krakowscy
  • Ignacy Daszyński socjaldemokracja, zastępca przewodniczącego Prezydium SZ NKN
  • Konstanty Srokowski demokraci, sekretarz generalny Prezydium SZ NKN
  • Tadeusz Starzewski konserwatyści krakowscy, Departament Skarbowy
  • Szymon Przybyło ludowcy, grupa Stapińskiego
  • Franciszek Wójcik ludowcy, grupa Stapińskiego
  • Jan Rozwadowski Narodowa Demokracja, sekretarz generalny Prezydium SZ NKN
                                     

3. Organizacja

  • przedstawicielstwa zagraniczne
  • Departament Opieki - z siedzibą w Krakowie
  • Departament Organizacyjny
  • centralne biuro wydawnictw
  • Departament Wojskowy: Biuro Werbunkowe, Biuro Prasowe, Biuro Prezydialne, Oddział Wywiadowczy - z siedzibą w Piotrkowie
  • Departament Skarbowy