Poprzednia

ⓘ Soteriologia




Soteriologia
                                     

ⓘ Soteriologia

Soteriologia – dział teologii chrześcijańskiej, którego przedmiotem jest zbawienie oraz Jezus Chrystus jako Zbawca. W buddyzmie termin znany z terminologii mahajany tłumaczącej proces realizacji stanu Buddy dostępny "czującym istotom”, np. według doktryny jogaczara

                                     

1. Chrześcijaństwo

We współczesnej ogólnej katolickiej teologii dogmatycznej soteriologia klasyfikowana jest nie jako autonomiczny dział nauki lecz jako szczegółowy dział chrystologii. Jako metodę naukową w soteriologii stosuje się metody właściwe dla nauk teologicznych, które są refleksją rozumową nad danymi objawienia, weryfikowalną analogicznie do nauk humanistycznych.

Soteriologia stanowi również dział religioznawstwa i jego nauk pokrewnych. Przedmiotem wówczas jest zbawienie i Zbawca rozumiane jako pojęcia szersze lub inne niż przyjęte w chrześcijaństwie. Stosowane wówczas metody naukowe będą należeć do nauk społecznych.

                                     

2. Buddyzm

Tematyka soteriologii występuje w buddyjskiej epistemologii. Obecna jest np. w dziełach doktryn jogaczary i madhjamaki, których autorami byli Dignaga ok. 480-540 i Dharmakirti ok. 530–600 z Indii.

Kluczową tematyką soteriologii buddyjskiej jest możliwość wszystkich "czujących istot” realizacji "Doskonałego Oświecenia”. Stan "Doskonałego Oświecenia” w mahajanie to trzy ciała Buddy. Nie jest to stan zbawienia ale wyzwolenia z niewiedzy.

W buddyjskiej doktrynie madhjamaka wyróżnia się podział na dwie prawdy bądź dwie rzeczywistości sanskryt: satya:

Ze względów powyższych, w madhjamace, podział pomiędzy dwoma rzeczywistościami nie jest ontologiczny ale elementarnie epistemologiczny. Oznacza to, że nie mówimy o dwóch oddzielnych zbiorach rzeczywistości, które by niezależnie i obiektywnie przebywały w dwóch oddzielnych sferach zwanych sansarą i nirwaną. Dwie rzeczywistości odnoszą się po prostu do tego, co jest "doświadczane” przez dwie kategorie "istot”: uwarunkowanych tzw. czujących i nieuwarunkowanych buddów.

Znaczenie soteriologiczne prawdy konwencjonalnej jest więc niezaprzeczalne. Można wyrazić to uproszczeniem: "wydające się” wydaje się coraz mniej, prowadząc jednak we właściwym kierunku, aż do stanu buddy. Madhjamika Czandrakirti oznajmia:

Jogaczara wyodrębnia 1 aspekt wyobrażony – odnoszący się do stanów konceptualnych przypisywanych na dualistyczne postrzeganie subiekt-obiekt, 2 aspekt zależny – odnoszący się do dualistycznych stanów subiekt-obiekt, 3 aspekt doskonale obecny – odnoszący do natury buddy poza wszelkimi stanami dualistycznymi i konceptualnymi. Aspekty wyobrażony i zależny odnoszą się do poziomu konwencjonalnego wydającego się. Aspekt doskonale obecny odnosi się do poziomu ostatecznego.

Trzy aspekty nie są trzema oddzielnymi ontologicznymi "bytami”. Nie jest tak, że wyjmując aspekt wyobrażony 1 od aspektu zależnego 2 osiągamy aspekt doskonale obecny 3, tak jak zarzuca się doktrynie czittamatra.

Jogaczara naucza o aspekcie zależnym jako dynamicznym procesie porzucania iluzji jedynie. Ma to status soteriologiczny: Aspekt zależny 2 odpowiedzialny jest za kontynuację doświadczania, które z nieoczyszczonego od aspektu wyobrażonego dociera do aspektu doskonale obecnego poza wszelką iluzją. Od początku tego procesu coraz bardziej jest się obecnym swojej prawdziwej natury, natury Buddy.

Rozpatrując pojęcie natura Buddy warto zaznaczyć fundamentalną różnicę pomiędzy buddyzmem a np. chrześcijaństwem, gdzie stosuje się pojęcie "grzechu pierworodnego”. Natura Buddy ze wszystkimi doskonałymi cechami jest wrodzona naturalnie wszystkim "czującym istotom”. Parafrazując, wszyscy ludzie mają więc "doskonałość pierworodną”. Główny traktat jogaczary o naturze Buddy, "Mahayana Uttaratantra Shastra”, opisuje to następująco:

W buddyzmie przedmiotem soteriologii nie może być "zbawca z zewnątrz”. Buddyjskie prawo karmy wykazuje, że rezultaty powstałe z danych czynów doświadczane będą tylko przez istotę, która je wykonała i nikt nie może wyzwolić bądź zbawić z nich "z zewnątrz”. Rezultaty bowiem ściśle pochodzą z ich przyczyn, a nie z jakiegokolwiek grzechu, z "czyjejś” kary bądź z przeznaczenia. Tym niemniej soteriologia buddyjska dotyczy czasu aż do zrealizowania trzech ciał Buddy, "kiedy wszelkie tymczasowe zasłony niewiedzy – ściślej definiując my sami jako "czujące istoty” – będziemy nieobecnymi. Jest tylko kwestia formalną czy "nasze” dharmadhatu natura buddy i "cała reszta” dharmadhatu czyli natura buddy wszystkich buddów są tym samym czy różnią się, ponieważ to co nazywane jest "czująca istotą” jest niczym innym jak tym właśnie błędem samym w sobie, co czyni takie rozróżnienia”.

Więcej czytaj w artykule o filozofii buddyjskiej