Poprzednia

ⓘ Rzeka




                                               

Agout

Agout – rzeka we Francji o długości 195 kilometrów, lewy dopływ Tarn. Źródło rzeki znajduje się w Masywie Centralnym na terenie parku regionalnego Haut-Languedoc. Rzeka przepływa przez departamenty Hérault i Tarn. Łączna powierzchnia dorzecza wynosi 3500 km².

                                               

Aj (rzeka)

Aj – rzeka w europejskiej części Rosji, w Baszkirii i obwodzie czelabińskim, lewy dopływ Ufy. Jej długość wynosi 549 km; dorzecze zajmuje powierzchnię 15 000 km². Źródła rzeki znajdują się w paśmie Uraltau, w Uralu Południowym. Początkowo płynie ona kotliną śródgórską w kierunku północnym, następnie skręca w kierunku zachodnim i przecina kilka mniejszych pasm górskich. W dolnym biegu wpływa na Płaskowyż Ufijski, gdzie wpada do Ufy. Reżim śnieżny. Rzeka jest pokryta lodem od przełomu października i listopada do kwietnia. Występują niewielkie sztuczne zbiorniki. Nad rzeką leży miasto Złatoust.

                                               

Ağstafa (rzeka)

Ağstafa lub Achstew – rzeka w Azerbejdżanie i w Armenii. Początek bierze w Górach Pambackich na wysokości 3000 m n.p.m. Prawostronny dopływ Kury, do której uchodzi na wysokości 210 m n.p.m. Rzeka ma 121 km lub 133 km długości. Zlewnia zajmuje powierzchnię 2500 km² lub 2586 km². Początkowo płynie wąską doliną, rozszerza się na wysokości miasta Dilidżan.

                                               

Ałdan

Ałdan – rzeka w Rosji we wschodniej Syberii ; prawy dopływ Leny; długość 2273 km; powierzchnia dorzecza 729 tys. km²; średni roczny przepływ u ujścia 5060 m³/s. Źródła w Paśmie Stanowym. W górnym biegu płynie na północny wschód przez Góry Ałdańskie, liczne progi i bystrza; w środkowym biegu płynie na północny wschód i na północ pomiędzy Płaskowyżem Nadleńskim a pasmami górskimi Sette-Daban i Ułachan-Bom; w dolnym biegu płynie na północny zachód po Nizinie Środkowojakuckiej tworząc liczne odnogi i starorzecza. Uchodzi do Leny 170 km poniżej Jakucka. Żeglowna na odcinku 1753 km od ujścia od ...

                                               

Allegheny (rzeka)

Allegheny – rzeka w amerykańskich stanach Pensylwania oraz Nowy Jork. W Pittsburghu łączy się z rzeką Monongahela tworząc rzekę Ohio. W latach 1908–1938 wybudowano kilka tam, które miały na celu umożliwić nawigację po rzece od Pittsburgha po East Brady.

                                               

Amper (rzeka)

Amper – rzeka w Niemczech, lewy dopływ Izary. Jej źródła znajdują się w Alpach Bawarskich, niedaleko jeziora Ammersee i dlatego też górny bieg rzeki nazywany jest również Ammer. Ma łączną długość 170 km. Nad Amper mieścił się obóz koncentracyjny KL Dachau.

Rzeka
                                     

ⓘ Rzeka

English version: River

Rzeka – jest to naturalny, powierzchniowy ciek płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

                                     

1. Etymologia

Polski wyraz rzeka ma swoje odpowiedniki w innych językach słowiańskich wyrazy pokrewne występujące w innych językach indoeuropejskich, spokrewnione m.in. z ind. rïti, staroind. rayas, lac. rivus, franc. rivière, ang. river, morfemy rdzenne wymienionych wyrazów to kontynuanty języka praindoeuropejskiego rdzenia rei-, występującego obocznie z roi- płynąć, ciec, etymologicznie łączą się z wyrazami roić się i zdrój.

                                     

2.1. Klasyfikacja rzek Ze względu na długość i wielkość dorzecza

  • rzeki wielkie dł. powyżej 2500 km, dorzecze ponad 1 mln km².
  • rzeki duże dł. 500-2500 km, dorzecze 0.1-1 mln km²,
  • rzeki średnie dł. 200-500 km, dorzecze 10 000-100 000 km²,
  • rzeki małe dł. 100-200 km, dorzecze 100-10 000 km²,
                                     

2.2. Klasyfikacja rzek Ze względu na ciągłość zasilania

  • efemeryczne – inaczej nazywane epizodyczne, prowadzące wodę rzadko i nieregularnie; występujące głównie na obszarach suchych, gdzie opady są niewielkie, a woda w korycie płynie rzadko i bardzo krótko. Zobacz: ued.
  • stałe – prowadzące wodę przez cały rok, zasilane wodami podziemnymi i wodami ze spływu powierzchniowego, pochodzącego z deszczów i roztopów;
  • sporadycznie wysychające – zasilane podobnie jak rzeki stałe wodami podziemnymi i spływem powierzchniowym. Zanikają sporadycznie w czasie długotrwałej suszy;
  • okresowe – prowadzące wodę okresowo regularnie w porze wilgotnej i są zasilane przede wszystkim spływem powierzchniowym; związane z obszarami, gdzie występują pory roku sucha i deszczowa;
                                     

2.3. Klasyfikacja rzek Inne

Podziału rzek można dokonać na podstawie dominujących gatunków ryb, które ze względu na swe specyficzne wymagania w stosunku do środowiska zasiedlają określone odcinki rzek. Podział ten obowiązuje tylko dla rzek europejskich. Wyróżniamy 5 krain:

  • krainę brzany z charakterystycznym gatunkiem brzany. Jest to zazwyczaj środkowy bieg dużych rzek o szybko płynącym nurcie. Temperatura wody latem przekracza czasami +15 °C. Pojawiają się lekkie niedobory tlenu.
  • krainę lipienia z lipieniem jako gatunkiem charakterystycznym. Prędkość prądu nie jest już tu taka duża, a rzeka staje się szersza. Temperatura latem rzadko przekracza +15 °C, woda jest nasycona tlenem, a dno kamienisto-żwirowe.
  • krainę jazgarza, gdzie typowe są wahania poziomu wody na skutek pływów. Woda jest już słonawa; na dnie odkładają się pokłady mułu.
  • krainę pstrąga, gdzie gatunkiem wiodącym jest pstrąg potokowy Salmo trutta. Charakteryzuje się stale nasyconą tlenem wodą, znaczną prędkością prądu, dnem pokrytym odłamami skał, dużymi kamieniami i grubym żwirem. Temperatura latem rzadko przekracza tu +10 °C.
  • krainę leszcza, która odpowiada dolnemu biegowi rzeki, o szerokim korycie i powolnym nurcie. Dno jest piaszczyste, lokalnie gromadzą się pokłady mułu. Latem temperatura wody może przekraczać +20 °C. Przy powierzchni woda jest nasycona tlenem, lecz w pobliżu dna często dochodzi do deficytów tlenu. Gatunkami towarzyszącymi są: płoć, karp, lin, sandacz, szczupak i węgorz.

Rzekę w przekroju dzieli się na:

  • środowisko wody płynącej w przestworach podłoża hyporeal.
  • właściwą toń wodną "wodę płynącą”,
  • łożysko bental,

Wszystkie te strefy pozostają w ścisłych związkach. Z biegiem rzeki zmienia się charakterystyka koryta rzecznego, prędkość prądu. Zmienia się również struktura biocenozy. Powstaje poziomy podział cieku wzdłuż jego biegu.



                                     

3. Budowa rzeki

Początek rzeki może mieć formę źródła lub obszaru źródliskowego, choć nierzadko zdarza się, że rzeka powstaje z połączenia kilku mniejszych potoków lub wypływa z jeziora, lodowca lub bagna. Zasilana jest wodami z opadów atmosferycznych, a także przez wody podziemne. Rzeka stała uchodzi do innej rzeki, jeziora, morza lub wysycha przed ujściem do morza. Bardzo wyjątkową, godną odnotowania rzeką jest Onyx - morze jest jej źródłem, a nie celem. Rzeki uchodzące do zbiornika wodnego nazywa się rzekami głównymi, pozostałe to ich dopływy. Rzeka główna wraz z dopływami tworzy system rzeczny.

Bieg rzeki dzieli się zazwyczaj na trzy odcinki: górny, środkowy i dolny, które wyróżnia odmienny udział erozji i akumulacji. Ujście rzeki może mieć charakter lejkowaty estuarium bądź delty.

Reżim rzeki ustrój rzeki określa przebieg zjawisk hydrologicznych na rzece: zmiany stanów wody wezbrania, niżówki, zjawiska lodowe itp.

Płynąca woda w rzece powoduje ciągłe jej mieszanie i napowietrzanie. W rzece nie występują uwarstwienia wody, które charakterystyczne są dla jezior.

Obrzeża rzek i starorzeczy zasiedlają wielogatunkowe zbiorowiska roślin wodnych.

                                     

3.1. Budowa rzeki Pojęcia charakterystyczne dla rzeki

  • krętość rzeki – jest to stosunek długości rzeki do długości jej doliny. Rzeki prostolinijne mają małą krętość, rzeki meandrujące dużą.
  • łożysko rzeki – jest to koryto łącznie z tarasami zalewowymi.
  • koryto – jest to najniższa część dna doliny wyżłobiona przez rzekę, którą płynie woda przez większą część roku. Wyróżnia się również koryto tzw. małej wody, jest to ta część koryta, którą woda płynie stale.
  • taras zalewowy – jest to część doliny zalewana podczas wysokich stanów wód.
  • długość rzeki – kilometrowanie rzeki – określa się wzdłuż linii nurtu rozpoczynając od ujścia km 0 w górę rzeki aż do źródeł. Wyjątek stanowią duże rzeki żeglowne. Kilometrowanie tych rzek rozpoczyna się od początku żeglowności rzeki km 0 i prowadzi się je w dwu kierunkach: do ujścia rzeki i do źródeł. W Polsce w ten sposób kilometruje się tylko dwie rzeki: Wisłę i Odrę.
  • linia nurtu – linia ciągła łącząca miejsca najgłębsze największa prędkość wody w cieku.
  • brzeg rzeki – prawy brzeg znajduje się po prawej stronie obserwatora zwróconego twarzą w dół biegu rzeki, lewy analogicznie. Posuwając się w górę biegu rzeki, prawy brzeg mamy po swojej lewej stronie, a lewy brzeg po prawej
  • rozwinięcie rzeki – jest to stosunek długości rzeki do linii prostej łączącej źródło z ujściem. Rozwinięcie jest małe, gdy rzeka prawie prostolinijną drogą zmierza do ujścia.

Badaniem rzek zajmuje się dział hydrologii – potamologia.

Badanie jakości wód w rzekach odbywa się w układzie trzystopniowym i obejmuje: sieć krajową, sieci regionalne oraz sieci lokalne. Sieć krajową rzek obejmuje: sieć reperową, sieć podstawową oraz sieć graniczną.

Z siecią rzek związane są zbiorniki zaporowe zabezpieczające przed powodzią, ułatwiające żeglugę, dostarczające energię elektryczną oraz zabezpieczające ludność w wodę pitną.

Stan wody w rzece jest to wzniesienie zwierciadła wody w danym profilu ponad przyjęty umownie poziom odniesienia. Obserwacje prowadzi się na wodowskazach, dlatego poziom odniesienia jest poziomem zerowym podziałki na wodowskazie tzw. zero wodowskazu.

stany rzeczne
  • NW – niska woda – najniższy stan
  • SW – średnia woda – średni stan
  • WW – wysoka woda – najwyższy stan,
stany ekstremalne
  • NNW – najniższa niska woda
  • WWW – wysoka wielka woda

Krzywa stanów wody obrazuje wahania stanów wód w zależności od czasu w określonym profilu. Okresowe stany wód.

Stan wody w rzece informuje o napełnieniu koryta w danym profilu, lecz nie informuje o natężeniu przepływu, a tym samym o dopływie rzecznym. Napełnienie koryta rzeki zależy od natężenia przepływu.

Naturalną regulacja rzek nazywa się regulację, której cel osiąga się przez mało różniące się od naturalnego ukształtowania koryta i tarasów zalewowych. W celu stworzenia nowej "naturalnej” rzeki o parametrach dostosowanych do potrzeb gospodarczych.

Rzekę przystosowaną do żeglugi za pomocą stopni wodnych nazywa się rzeką skanalizowaną.



                                     

4.1. Rzeki świata Według zlewisk systemów oceanicznych

w nawiasach podano większe dopływy

  • Ocean Atlantycki: Mackenzie Liard, Churchill Beaver, Nelson Saskatchewan, Churchill, Rzeka Świętego Wawrzyńca, Hudson, Missisipi, Colorado, Rio Grande Rio Bravo del Norte Pecos, Magdalena, Orinoko, Amazonka, Tocantins Araguaia, Sao Francisco, Urugwaj, Parana Paragwaj, Salado, Oranje Vaal, Kuanza, Kongo Kasai, Uele, Niger Benue, Gambia, Wolta, Senegal, Nil Biały, Nil Błękitny, Don, Dniepr Prypeć, Dniestr, Dunaj, Marica, Pad Adyga, Tyber, Arno, Rodan, Ebro, Gwadalkiwir, Gwadiana, Tag, Duero, Garonna Dordogne, Tarn, Loara, Sekwana Oise, Marna, Tamiza, Severn, Skalda, Moza, Ren, Ems, Wezera, Łaba, Odra Warta, Wisła Bug, Narew, Niemen, Dźwina, Newa, Kemi, Torne, Lule, Göta, Glomma, Dwina, Ob Irtysz, Toboł, Jenisej Angara, Dolna Tunguzka, Lena, Indygirka
  • Ocean Indyjski: Limpopo, Zambezi, Tygrys, Eufrat, Indus, Narbada, Kriszna, Godawari, Mahanedi, Ganges Jamuna, Ghaghra, Brahmaputra, Irawadi, Murray Darling, Murrumbidgee
  • Ocean Spokojny: Mekong, Rzeka Czerwona, Jangcy, Huang He, Amur Sungari, Ussuri, Jukon, Fraser, Kolumbia Snake, Kolorado, Rio Grande de Santiago, Balsas
  • Jezioro Aralskie: Syr-daria, Amu-daria
  • Morze Kaspijskie: Wołga, Ural, Kura rzeka Araks
  • Morze Martwe: Jordan
  • obszary bezodpływowe
  • inne: Helmand, Tarym, Okawango
                                     
  • Missisipi ang. Mississippi River najdłuższa rzeka w Ameryce Północnej, płynąca z północy na południe Stanów Zjednoczonych, o powierzchni dorzecza
  • Rzeka okresowa, rzeka periodyczna, rzeka sezonowa rzeka płynąca regularnie w okresie opadów, wysychająca zaś w porze suchej. Rzeki okresowe pojawiają
  • Hudson rzeka w północno - wschodniej części Stanów Zjednoczonych, w całości płynąca przez teren stanu Nowy Jork, a jej niewielki fragment w dolnej części
  • Kryszna Kristna, Kriszna, hindi क ष ण ang. Krishna River rzeka w południowych Indiach, mająca swoje źródła w Ghatach Zachodnich na płaskowyżu Mahabaleshwar
  • Rzeka Świętego Wawrzyńca fr. Fleuve Saint - Laurent, ang. Saint Lawrence River duża rzeka w Ameryce Północnej. Wypływa z jeziora Ontario, a uchodzi
  • Wierna rzeka tytuł powieści Stefana Żeromskiego Wierna rzeka tytuł filmu polskiego z 1936 r. w reż. Leonarda Buczkowskiego Wierna rzeka tytuł filmu
  • jap. 鵡川 Mu - kawa rzeka w Japonii, na wyspie Hokkaido. Jej długość wynosi 135 km, a powierzchnia dorzecza to 1270 km² Rzeka Mu wpada do Oceanu Spokojnego
  • Kolumbia ang. i fr. Columbia rzeka w Ameryce Północnej, trzecia co do długości po rzekach Jukon i Kolorado rzeka Ameryki Północnej wpadająca do Pacyfiku
  • stanowi od 1919 r. Park Narodowy Wielkiego Kanionu. Rzeka w pobliżu miejscowości Page w Arizonie Rzeka Kolorado płynąca przez Wielki Kanion widok z Desert
  • Najlepsza reżyseria - Robert Redford nominacja Rzeka wspomnień w bazie IMDb ang. Rzeka wspomnień w bazie Filmweb Rzeka wspomnień w bazie Filmweb
  • Rejestr Wód. Rzeka Menda ros. Krajowy Rejestr Wód. Rzeka Buotama ros. Krajowy Rejestr Wód. Rzeka Sinjaja ros. Krajowy Rejestr Wód. Rzeka Tuolba ros
Ohangaron (rzeka)
                                               

Ohangaron (rzeka)

Ахангаран-to rzeka w Północno-Wschodnim Uzbekistanie, prawy dopływ Сырдарьи. Bierze początek w górach Czatkalskich. Jego długość wynosi 223 km, a basen ma powierzchnię 5260 km2. W górnym biegu przepływa przez wąski kanion, przechodzący w okolicy Angrenu rośnie w dolinie, która downstream łączy się z doliną Chirchiqu. Tryb opadów śniegu. Na rzece jest Tuyabogiz zbiornik.