Poprzednia

ⓘ Goczałkowice-Zdrój




Goczałkowice-Zdrój
                                     

ⓘ Goczałkowice-Zdrój

Goczałkowice-Zdrój – wieś uzdrowiskowa w południowej Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, w gminie Goczałkowice-Zdrój, historycznie na Górnym Śląsku. Miejscowość jest siedzibą gminy Goczałkowice-Zdrój.

Miejscowość jest jedną z dwóch w województwie śląskim które ma status uzdrowiska drugim jest miasto Ustroń.

Goczałkowice-Zdrój położone są w regionie Dolina Górnej Wisły będącej częścią Kotliny Oświęcimskiej, kilometr od brzegu rzeki Wisła. Od południowego wschodu otaczają je pasma Beskidu, od północy rozlegle Lasy Pszczyńskie i faliste płaskowyże. Wieś leży nad Jeziorem Goczałkowickim, będącym głównym źródłem wody pitnej dla Górnego Śląska.

W miejscowości prowadzone jest gospodarstwo szkółkarskie, w którym znajdują się ogród angielski, wiejski liczne wiejs­kie kwiaty, zioła i krzewy i ogród w barwach narodowych, podzielony na dwie części - jedną obsadzoną roślinami kwit­ną­cymi na biało, drugą rośli­nami kwit­ną­cymi na czerwono.

                                     

1. Historia

W roku 1856 pruski zarząd górniczy w Goczałkowicach poszukiwał złóż soli. Na głębokości 616 m natrafiono na 4% solankę. Okazało się, że założenie saliny jest nieopłacalne. Dlatego w roku 1861 rząd wystawił odwiert na sprzedaż wraz z okolicznymi zabudowaniami. Teren zakupiła spółka Adolfa Babela pszczyńskiego lekarza, Heinricha Schillera kupca i Wilhelma Czecha mistrza budowlanego. Nabywcy zlecili chemiczną analizę wód dr. Szwarcowi z Wrocławia. Wyniki analizy postawiły wody goczałkowickie na równi z ówczesnymi sławnymi źródłami w Kreutznachu, w Krankenheil, w austriackim Hall i bawarskim Adelheids-Quelle. W VI 1862 rozpoczął się I sezon kuracyjny. W tymże roku Goczałkowice odwiedziło 262 kuracjuszy.

Po I wojnie światowej w Goczałkowicach działała Polska Rada Ludowa XI 1918-I 1920 z Pawłem Karugą na czele. Działała również komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Przygraniczne położenie miejscowości wykorzystywano do przemytu na Górny Śląsk broni, amunicji i innych materiałów z Polski oraz przerzutu zagrożonych aresztowaniem członków POW G.Śl. poza granicę obszaru plebiscytowego. W I powstaniu zajęte przez Peowiaków 17 VIII 1919, którzy następnie pod dowództwem Franciszka Kołoczka uczestniczyli w nieudanym ataku na Pszczynę. W I powstaniu zginęli mieszkańcy Goczałkowic F. Kołoczko i Paweł Młodzik. Na miejscowym cmentarzu znajduje się ich zbiorowa mogiła.

2 II 1920 r. mieszkańcy Goczałkowic uroczyście powitali przybyłą do gminy jednostkę wojsk koalicyjnych.

W II powstaniu wieś została zajęta przez siły POW G.Śl. 19 VIII 1920 sformowano tu Straż Obywatelską. Podczas plebiscytu, 20 III 1921, w Goczałkowicach Dolnych osób uprawnionych do głosowania było 336, z czego głosowało 332 osoby, w tym za Polską 195, za Niemcami 136, oddano 1 głos nieważny. Analogicznie w Goczałkowicach Górnych osób uprawnionych do głosowania było 631, głosowało 620, za Polską 534, za Niemcami 85 i oddano 1 głos nieważny. W III powstaniu Goczałkowice zdobyto po rozbrojeniu i internowaniu 3 V 1921 pododdziału niemieckich funkcjonariuszy Policji Górnego Śląska, który pełnił straż na granicy. Znajdowała się tutaj Komenda Placu pod dowództwem Jana Smolorza i ważny punkt przerzutu broni z Dziedzic. Pod koniec powstania w Goczałkowicach utworzono obóz demobilizacyjny dla części sił powstańczych, który działał do X 1921. Uroczyste przejęcie Goczałkowic przez polską administrację odbyło się 29 VI 1922. Sztandar powstańczy z Goczałkowic jest przechowywany w muzeum w Leśnicy woj. opolskie.

29 VI 1922 na moście granicznym, na górnej Wiśle, pomiędzy Dziedzicami a Goczałkowicami odbyło się pierwsze powitanie wojska polskiego z gen. Stanisławem Szeptyckim na czele. Granicę przekroczyły oddziały przeznaczone dla garnizonu pszczyńskiego: jeden szwadron 5. pułku strzelców konnych i jedna bateria 23. pułku artylerii polowej. Powitał je starosta powiatu pszczyńskiego dr Franciszek Lerch. Po deklamacji uczennicy szkoły ludowej w Dziedzicach oraz rozbiciu przez powstańca śląskiego symbolicznego łańcucha granicznego, wojsko polskie przekroczyło granicę. Oddziały pomaszerowały przez Goczałkowice do Pszczyny. Mieszkańcy z wszystkich okolicznych wiosek, ustawili bramy tryumfalne oraz tworzyli przydrożny szpaler witający żołnierzy

W 1924 r. obszar dworski Goczałkowice Dolne został włączony do gminy Goczałkowice Dolne; tak samo obszar dworski Goczałkowice Górne do gminy Goczałkowice Górne – obie wsie stanowiły osobne gminy.

W 1925 roku w Goczałkowicach pojawiło się światło elektryczne, a już w 1927 roku jedynym budynkiem, w którym używano jeszcze oświetlenia naftowego był dworzec kolejowy.

W dniu 3 V 1927 r. odbyła się uroczystość sadzenia drzewka wolności. W uroczystości wzięły udział dzieci szkolne, komitety, formacje Sokoła, Zw.Powstańców, Zw. Obrońców Kresów Zachodnich, miejscowa ludność oraz przedstawiciele władz powiatowych i gminnych. Po oficjalnych przemówieniach nauczyciel Matuszyński odczytał list historyczny, który podpisali wszyscy obecni. Następnie list włożono u stóp drzewka wraz z grudką ziemi, na której padł pierwszy powstaniec w czasie walk o wolność Górnego Śląska. Matkami chrzestnymi drzewka były: Bryłowa i Kapiasowa, ojcami chrzestnymi starosta pszczyński i J. Burek oraz Wątorski jako pomysłodawca. Drzewko posadzono przy skrzyżowaniu drogi powiatowej Pszczyna-Bielsko z drogą gminną Goczałkowice-Rudołtowice.

Na 1927 r. powstał oddział Związku Strzeleckiego. Dowódcą oddziału został Michalec. Pierwszy, konspiracyjny oddział "Strzelca" powstał w Goczałkowicach już w 1911 r.

1 kwietnia 1932 zmieniono nazwę gminy Goczałkowice Dolne na Goczałkowice Zdrój.

Z dniem 1 V 1933 r. gmina Goczałkowice-Górne została włączona do gminy Goczałkowice-Zdrój. Wraz z połączeniem obu gmin wojewoda wprowadził komisaryczną radę gminy w składzie: Paweł Karuga, Jerzy Żmij, Józef Harazin, Paweł Zimnol, Ludwik Paliczka, Ludwik Wojtyla,Franciszek Czyż. Decyzja o ustanowieniu Komisarycznej Rady gminnej była niezbędna dla zapewnienia ludność byłej gminy Goczałkowice-Górne udziału w reprezentacji gminnej, do czasu powołania nowej Rady gminnej w drodze wyborów.

19 XI 1933 r. powstało Koło Gospodyń, którego przewodniczącą została Urzoniowa.

W 1936 roku powstał projekt przyłączenia do Pszczyny kilku gmin, położonych w bezpośredniej bliskości miasta, m. in. Goczałkowic. Celem było uzyskanie terenów pod rozbudowę miasta oraz powiększenie zasobów finansowych Pszczyny. Odbyłoby się to kosztem Goczałkowic, na których terenie jest znane zdrojowisko, przynoszące gminie spore dochody. W przeprowadzonym, w tej sprawie gminnym referendum nieomal wszyscy mieszkańcy Goczałkowic wypowiedzieli się przeciwko przyłączeniu gminy do Pszczyny.

W latach 1973–75 gmina Goczałkowice-Zdrój obejmowała również Ćwiklice i Rudołtowice. W latach 1975–91 dzielnica Pszczyny. Od 1 stycznia 1992 ponownie w reaktywowanej gminie Goczałkowice-Zdrój składającej się już z samych Goczałkowic-Zdroju.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

                                     

2. Nazwa miejscowości

Po raz pierwszy nazwa Goczalkowice pojawia się w tekście z 1326 r. Według lokalnej legendy, nazwa miejscowości wywodzi się od imienia rycerza Goczała, który w nagrodę za czyny wojenne i zasługi na polach bitewnych otrzymał tu ziemię. Jego potomkowie przybrali miano Goczałkowiczów Goczałkowickich, a miejscowość, która powstała w tym miejscu nosiła od ich imienia nazwę Goczałkowicze.

W dokumencie sprzedaży państwa pszczyńskiego wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Koczialkowicze.

Na mapie Abrahama Orteliusa z 1603 r. miejscowość nosi nazwę Goczałkowicze. Natomiast na mapie Jonasza Nigriniego z 1724 roku nazwa miejscowości zapisana jest po niemiecku i brzmi Gottschalkowitz. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec XIX w. podaje polską nazwę miejscowości – Goczałkowice oraz niemiecką Ober-Goczalkowitz.

W VI 1913 już zniemczoną nazwę Goczalkowitz, landrat pszczyński nakazał pisać Gottschalkowitz tak jak na mapie Nigriniego. Zmiany nazwy landrat dokonał wbrew woli ówczesnego zarządu gminy. Na posiedzeniu zarządu i radnych obu gmin, w lutym 1920, jednogłośnie uchwalono zmianę nazwy miejscowości z Gottschallkowitz na Goczałkowice.

1 kwietnia 1932 r. zmieniono nazwę gminy Goczałkowice Dolne na Goczałkowice Zdrój.

                                     

3. Uzdrowisko

W Goczałkowicach-Zdroju prowadzone jest leczenie uzdrowiskowe w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby reumatologiczne, choroby układu nerwowego, osteoporoza.

W uzdrowisku Goczałkowice-Zdrój znajdują się: 2 szpitale uzdrowiskowe, 3 zakłady przyrodolecznicze, 2 sanatoria rehabilitacyjne oraz przychodnia uzdrowiskowa.

Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane następujące naturalne surowce lecznicze:

  • mineralna woda swoista, 6.3% chlorkowo-sodowa solanka jodkowa, żelazista z odwiertu: "Goczałkowice Nowy-2” GN-2;
  • mineralna woda swoista, 7.5% chlorkowo-sodowa solanka jodkowa, żelazista z odwiertów: "Goczałkowice Nowy-1” GN-1 i "Goczałkowice-21” G-21;
  • torf leczniczy borowina ze złoża "Rudołtowice”.
                                     

4. Zabytki

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe:

  • zabudowa uzdrowiska z 2 połowy XIX wieku nr rej.: A/1464/92 z 7.05.1992: stara pijalnia, pawilon "Górnik”, pawilon "Wrzos”, budynek administracji
  • kaplica pw. św. Anny z 1882 r. nr rej.: 521/65 z 20.01.1966
                                     

5. Sport

25 VII 1920 według Orędzia Sokolego z 1921, s. 34; dnia 27 V 1920 powstało gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Gniazdo, początkowo należało do X Okręgu mikołowskiego, a od 1 V 1921 do pszczyńskiego, który powstał w wyniku podziału okręgu mikołowskiego. Prezesem gniazda był J. Smolorz, a naczelnikiem Józef Dzida. 20 I 1924 został rozwiązany X Okręg pszczyński, a jego gniazda włączone do nowego X Okręgu z siedzibą w Cieszynie. W 1937 prezesem goczałkowickiego gniazda TG "Sokół" był P. Karuga, sekretarzem Franciszek Jurczyk, a naczelnikiem Franciszek Grygier. Gniazdo posiadało sztandar poświęcony 1 V 1921. 24 X 1920 w Goczałkowicach odbył się zlot X Okręgu TG "Sokół".

W 1927 powstało Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej. 2 X 1932 w Goczałkowicach odbył się zlot okręgu SMP. Z tej okazji oraz 5-lecia istnienia miejscowego SMP odbyły się zawody sportowe w: szczypiorniaku, palancie, siatkówce oraz trójboju drużynowym. W szczypiorniaku pierwsze miejsce zajęła drużyna SMP Goczałkowice i zdobyła puchar przechodni ufundowany przez miejscowe SMP.

Z inicjatywy działaczy PPS, 1 VI 1930 powstał klub sportowy o nazwie: Robotniczy Klub Sportowy "Zdrój” Goczałkowice. Na zebraniu organizacyjnym udział w przedsięwzięciu zdeklarowały 23 osoby. Wybrano również Zarząd w składzie: przewodniczący - Jan Burek, z-ca przewodniczacego - Paweł Soloch, sekretarz - Franciszek Strokol, z-ca sekretarza - Robert Dziubek, skarbnik - Teofil Okrenta, kierownik sportowy - Paweł Soloch.

W miejscowości działa klub piłki nożnej LKS Goczałkowice Zdrój, założony w 1960 roku.

W 2014 roku odbyły się tutaj Mistrzostwa Polski klasy Omega.



                                     

6. Osoby związane z miejscowością

  • Łukasz Piszczek 1985 – piłkarz, reprezentant kadry narodowej
  • Paweł Karuga 1876-1946 - działacz społeczny, powstaniec śląski; w okresie plebiscytu członek powiatowego Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Pszczynie; brał czynny udział we wszystkich trzech powstaniach; w jego domu w Goczałkowicach mieścił się punkt przerzutu kurierów i działaczy peowiackich.
  • Jan Smolorz - powstaniec śląski, komendant Straży Obywatelskiej w III powstaniu, dowódca kompanii.
  • Jan Młodzik - do 1933 roku naczelnik gminy Goczałkowice Dolne 1932-1933 gminy Goczałkowice-Zdrój. Łącznie funkcję swoją sprawował przez pełne 17 lat
  • Teresa Dzida 1890-1974 - żona Józefa, od 1920 zaprzysiężona w POW GŚl., czynna w czasie kampanii plebiscytowej, uczestniczka trzech powstań.
  • Ludwik Okręta - powstaniec śląski, uczestnik II i III powstania;w III walczył pod Górą Św. Anny.
  • Jerzy Kołoczek - p.o. naczelnika gminy Goczałkowice Górne 1932-1933.
  • Gertruda Świerczek 1921-44 – członkini Związku Walki Zbrojnej, skazana na karę śmierci
  • Ludwik Białas 1903-1939 - powstaniec śląski, żołnierz wojny obronnej 1939. Uczestnik II i III powstania. Zginął 7 IX 1939 w Proszowicach pod Krakowem. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari kl. V.
  • Józef Dzida 1884-1964 - współorganizator TG "Sokół"; od 1920 zaprzysiężony w POW GŚl., podczas III powstania śląskiego jako sanitariusz uczestniczył w walkach w rejonie Góry św. Anny.
  • Józef Harazin - komisaryczny naczelnik gminy Goczałkowice-Zdrój 1933-1939.
  • Ludwik Kapias - w latach dwudziestych XX wieku naczelnik gminy Goczałkowice Górne. Funkcję sprawował przez 11 lat do 23 XII 1931.


                                     
  • wyłączeniem karty 4, obejmującej kolonię Brzozowa ze zniesionej gminy Goczałkowice Zdrój w tymże powiecie. Dla gromady ustalono 18 członków gromadzkiej rady
  • Augustów, Busko - Zdrój Ciechocinek, Cieplice Śląskie - Zdrój Dąbki, Duszniki - Zdrój Goczałkowice - Zdrój Horyniec - Zdrój Inowrocław, Iwonicz - Zdrój Kamień Pomorski
  • PZSiBA: Snooker Klub Białystok Free Ball Gdańsk Bilard Club Goczałkowice - Zdrój Klub snookerowy Snooker Kalisz Snooker Pub Kraków Cue Bar Kraków
  • kościele parafialnym w Goczałkowicach Jezus na krzyżu w kościele parafialnym w Goczałkowicach Fontanna Ryby w Goczałkowicach - Zdroju Pomnik Ofiar Katynia
  • Czechowice - Dziedzice w 2014 roku. Bestwina, Bielsko - Biała, Chybie, Goczałkowice - Zdrój Jasienica, Pszczyna POWIERZCHNIA I LUDNOŚĆ W PRZEKROJU TERYTORIALNYM
  • Gertruda Świerczek ur. 22 grudnia 1921 w Goczałkowicach - Zdroju zm. 8 września 1944 w Berlinie Plötzensee Ślązaczka, związana z ruchem Sokolstwa
  • zakonne polskiej prowincji znajdują się w takich miejscowościach jak: Goczałkowice - Zdrój Bagno, Zielona Góra, Częstochowa, Gaszowice, Katowice Panewniki
  • Park Zdrojowy w Długopolu - Zdroju park zdrojowy w Długopolu - Zdroju znajdujący się w południowej części wsi. Odrestaurowany w latach 2010 - 2011 za cenę
  • Zdrojowy w Dusznikach - Zdroju park zdrojowy o powierzchni 5, 4 hektara, znajdujący się na południowy wschód od centrum Dusznik - Zdroju Park jest objęty strefami
  • Park Zdrojowy w Świeradowie - Zdroju park zdrojowy w Świeradowie - Zdroju znajdujący się w centrum miasta i składający się z kilku mniejszych fragmentów

Użytkownicy również szukali:

goczałkowice zdroj modrzew prywatnie, goczałkowice zdrój sanatorium,

...
...
...