Poprzednia

ⓘ Powieść




                                               

Tajemniczy ogród

Tajemniczy ogród – powieść obyczajowa autorstwa Frances Hodgson Burnett, po raz pierwszy opublikowana w 1911 roku. Tajemniczy ogród jest współcześnie uważany za najlepszą powieść tej autorki i zaliczany do klasyki literatury dziecięcej. Prócz warstwy obyczajowej, książka daje też wyraz przekonaniu o uzdrowicielskiej, wręcz mistycznej sile natury. Ludzie pozostający w silnym z nią związku są zdrowi i mocni także moralnie, czego przykładem jest Dickon Sowerby, owo "dziecko natury". Ozdrowieńczego jej oddziaływania doświadczają także inni jej bohaterowie: Mary Lennox, oderwana od angielskich ...

                                               

Rok 1984

Rok 1984 – futurystyczna antyutopia o licznych podtekstach politycznych, napisana przez George’a Orwella i opublikowana w roku 1949. Autor napisał ją pod wpływem kontaktu z praktyczną stroną systemu stalinowskiego, do jakiego po raz pierwszy doszło w Hiszpanii w 1936 roku, gdzie pojechał jako dziennikarz i sympatyk strony republikańskiej. Wspomnienia niedalekiej przeszłości pozwoliły wykreować mu antyutopijny porządek świata w fikcyjnej przyszłości. Książka była ostatnim dziełem George’a Orwella. Pracę nad nią rozpoczął w 1948 roku, kiedy jego zdrowie uległo znacznemu pogorszeniu. Jako sym ...

                                               

Azazel (powieść)

Azazel – powieść detektywistyczna autorstwa Borisa Akunina. Pierwsza część serii o Eraście Fandorinie. W 2003 r. powieść była nominowana do nagrody Złoty Sztylet, przyznawanej przez brytyjskie Stowarzyszenie Pisarzy Literatury Kryminalnej.

                                               

Ameryka (powieść)

Ameryka – nieukończona powieść Franza Kafki. Tytuł został nadany przez Maxa Broda, najbliższego przyjaciela Kafki i wydawcę jego dzieł. Prawidłowy tytuł, pojawiający się kilkakrotnie w Dziennikach i listach Kafki, to Zaginiony niem. Der Verschollene. Prace nad powieścią Kafka rozpoczął w 1911 i kontynuował je z przerwami do 1914 roku. Za życia Kafki ukazał się tylko pierwszy rozdział Palacz niem. Der Heizer, w 1913 roku w wydawnictwie Kurt Wolff. W powieści tej przedstawione są przygody nastoletniego Karla Rossmana, który wysłany został przez rodziców do Ameryki, za karę za to, że ich służ ...

                                               

Szerokie Morze Sargassowe

Szerokie Morze Sargassowe – powieść Jean Rhys z 1966 roku, będąca prequelem książki Dziwne losy Jane Eyre Charlotte Bronte. Powieść zdobyła Smith Literary Award w 1967, została również w 2005 roku zaliczona przez magazyn "Time" do 100 najlepszych anglojęzycznych powieści od 1923 roku.

                                               

Dolores Claiborne

Dolores Claiborne – powieść Stephena Kinga z 1992 roku. Utwór jest utrzymany w konwencji monologu tytułowej bohaterki. W przeciwieństwie do większości utworów Kinga Dolores Claiborne nie jest horrorem, tylko dreszczowcem psychologicznym. Na podstawie powieści w 1995 roku został nakręcony film o tym samym tytule, wyreżyserowany przez Taylora Hackforda. W roli głównej wystąpiła Kathy Bates.

Powieść
                                     

ⓘ Powieść

Powieść – gatunek literatury pięknej, utwór narracyjny, opisujący zwykle rozbudowany ciąg zdarzeń.

Klasyczna powieść jest pisana prozą, w której występują liczne dialogi. Posiada także wszystkowiedzącego, anonimowego narratora i wielowątkową, liniową, chronologiczną fabułę. Autorzy powieści, zwłaszcza współczesnych, mogą świadomie odchodzić od tego klasycznego schematu. Narrator może posługiwać się podstawowymi sposobami narracji lub innymi formami wypowiedzi, np. dialogiem albo mową zależną.

                                     

1. Historia

Pierwsze powieści powstały już w czasach antycznych. W Grecji autorem powieści był m.in. Ksenofont z Efezu Opowieści efeskie. Był to typ powieści awanturniczej i melodramatycznej. W Rzymie autorami powieści byli Petroniusz Satyricon i Apulejusz Metamorfozy albo Złoty osioł. Dzieła ich operowały zróżnicowaną narracją, od opisu realistycznego po groteskę, przynosiły też bogate studium psychologiczne bohaterów.

Ogniwem w rozwoju gatunku był średniowieczny epos rycerski. Najważniejszymi poprzednikami powieści w średniowieczu były zapewne sagi islandzkie. W epoce renesansu ważną powieść, ujętą groteskowo dał François Rabelais Gargantua i Pantagruel. W okresie baroku wybitną powieść napisał Miguel de Cervantes Don Kichot. Okresem rozwoju gatunku było oświecenie, a potem XIX wiek. Wykrystalizowanie się powieści jako odrębnego gatunku miało miejsce w Anglii. Pionierami byli Daniel Defoe, Jonathan Swift, Henry Fielding i Samuel Richardson. Wczesnym eksperymentatorem był Laurence Sterne. Pierwszą polską powieścią są Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki z 1775 r. autorstwa Ignacego Krasickiego.

                                     

2. Typologia powieści

Franz Karl Stanzel zaproponował trzy podstawowe typy powieści, ze względu na rodzaj narracji, który to podział przyjął się dość powszechnie w teorii literatury:

  • powieść auktorialna – w której narrator komentuje wydarzenia, ale między nim a światem przedstawionym istnieje dystans; narrator nie jest bohaterem, nie występuje w świecie przedstawionym – w grupie tej mieści się powieść klasyczna
  • powieść pierwszoosobowa – w której narrator występuje w świecie przedstawionym w tym samym miejscu i czasie, co bohaterowie oraz opowiada, co przeżył lub czego dowiedział się od innych; narrator jednak wie więcej niż pozostali bohaterowie – jest to najczęstsza forma powieści autobiograficznej
  • powieść personalna – w której trudno wyczuć obecność narratora, gdyż czytelnik patrzy na akcję oczami bohatera; brak w niej komentarzy do działań bohaterów, występuje tylko opis ich zachowań i myśli.

Ze względu na formę występują następujące rodzaje powieści:

  • powieść rzeka – stanowiąca zbiór minipowieści, pisanych w porządku chronologicznym tworzących jedną całość
  • strumień świadomości – powieść nieopisująca wydarzeń zewnętrznych lecz stanowiąca "zapis myśli"
  • powieść dialogowa – pisana w formie czystego dialogu – bez fragmentów opisowych i czysto-narracyjnych
  • powieść szkatułkowa – pisana w formie zbioru pozornie z sobą niezwiązanych opowiadań – np. opowiadających tę samą historię z punktu widzenia różnych narratorów, lub zbudowanej w formie "opowiadania w opowiadaniu".
  • powieść epistolarna – pisaną w formie zbioru listów

Szczególnymi gatunkami powieści są:

  • powieść tendencyjna – pisana od początku w celu udowodnienia pewnej, narzuconej z góry tezy
  • powieść edukacyjna – w której opisywane wydarzenia służą głównie do przekazania w przyjemnej formie określonego zasobu wiedzy
  • powieść parabola – w której opisywane wydarzenia są symboliczną formą przedstawienia pewnej tezy, niezwiązanej bezpośrednio z samymi wydarzeniami
  • powieść biograficzna – biografia pisana w formie powieści
  • powieść z kluczem – w której podobieństwo bohaterów do osób istniejących, a niekiedy także poszczególnych zdarzeń do wydarzeń zachodzących w rzeczywistości jest zamierzone np. powieść Leopolda Tyrmanda Życie towarzyskie i uczuciowe.
  • powieść traktat – w której opisywane wydarzenia są wyłącznie pretekstem do przekazania treści światopoglądowo-filozoficznych

Ze względu na zakres tematyczny, rozróżnia się następujące gatunki powieści:

  • powieść łotrzykowska
  • powieść marynistyczna
  • powieść gotycka
  • powieść przygodowa
  • powieść naukowa
  • powieść sentymentalna
  • powieść drogi
  • powieść historyczna
  • powieść społeczno-obyczajowa
  • powieść produkcyjna
  • powieść psychologiczna
  • powieść kryminalna
  • powieść fantastyczno-naukowa
  • powieść sensacyjna
  • powieść fantastyczna