Poprzednia

ⓘ Złoczów




Złoczów
                                     

ⓘ Złoczów

Złoczów – miasto w obwodzie lwowskim Ukrainy, stolica rejonu złoczowskiego. Położony nad rzeką Złoczówka w paśmie wzgórz Woroniaków i Gołogór; ważna stacja kolejowa na linii Lwów – Tarnopol.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1494 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim.

                                     

1. Przynależność państwowa i administracyjna

Od 1523 do 1772 w województwie ruskim Rzeczypospolitej. Po pierwszym rozbiorze 1772 w granicach imperium Habsburgów, od 1804 Cesarstwo Austrii, w latach 1866–1918 kraj koronny Galicja w składzie Austro-Węgier.

Od 1 listopada 1918 do 27 maja 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Przed wieczorem 27 maja 1919 wkroczyły do miasta wojska polskie. Podczas ofensywy czortkowskiej miasto znalazło się ponownie w Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej przez dwa tygodnie drugiej połowy czerwca 1919. Od tego czasu do 15 marca 1923 pod tymczasową administracją Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 26 czerwca 1919. Suwerenność Polski nad terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923.

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim w II Rzeczypospolitej. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 pod okupacją Armii Czerwonej, anektowany przez ZSRR.

Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do lipca 1944 pod okupacją Wehrmachtu, wcielony do Generalnego Gubernatorstwa w składzie Dystryktu Galicja. Od lipca 1944 do 16 sierpnia 1945 ponownie okupowany przez Armię Czerwoną.

Po konferencji jałtańskiej 4–11 lutego 1945, wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy województwo tarnopolskie w tym Złoczów włączono do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w składzie ZSRR, w której pozostawał do 24 sierpnia 1991.

Od 24 sierpnia 1991 na terytorium niepodległej Ukrainy.

                                     

2. Historia

Pierwsze wzmianki
  • 1442 już jako Złoczów, własność Jana z Sienna.
  • 1180 pod nazwą Radzicze – pod koniec XIII w. stała tam drewniana warownia, spalona w XIV i XV w. podczas najazdu Tatarów krymskich.
Kalendarium
  • z początkiem stycznia 1919 przez Okręgową Wojskową Komendą w Złoczowie została zorganizowana Szkoła oficerów piechoty Ukraińskiej Armii Halickiej
  • w nocy z 26 na 27 marca 1919 r. Ukraińcy aresztowali kilkunastu polskich kolejarzy, pod rzekomym zarzutem spiskowania wobec nowej władzy ukraińskiej. Podczas dwugodzinnych tortur próbowano wymusić na nich przyznanie się do winy, po czym wydano wyrok śmierci. W ten sposób zamordowano w Złoczowie 28 Polaków.
  • 15 września 1523 – prawa miejskie król Zygmunt I Stary.
  • własność m.in. rodzin Sienieńskich z Sienna, Górków właścicielem miasta był Andrzej Górka zm. 1551), Sobieskich; od 1552 należał do Marka Sobieskiego, dziadka króla Jana, Radziwiłłów od 1740 r., Komarnickich w XIX w.
  • w latach 1634–1636, Jakub Sobieski ojciec przyszłego króla Jana ufortyfikował Złoczów, na miejscu dawnej warowni wybudował zamek, który wzmocnił czterema bastionami, które zdobiły herby: Janina, Gozdawa, Rawicz i Herburt.
  • miasto wróciło do dawnej świetności w drugiej połowie XIX w.
  • w 1873 otwarto gimnazjum w Złoczowie
  • w latach 1772–1918 Złoczów wraz z miejscowościami: Zarzecze, Zazule, Folwarki i Woroniaki zamieszkiwało 9473 osób, według spisu ludności z 1857. Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka loco.
  • pożar w 1903 ponownie zniszczył miasto.
  • podczas I wojny światowej, w rejonie miasta, toczyły się walki rosyjsko-austriackie w latach 1914 i 1915 i rosyjsko-niemieckie w 1917 r., w wyniku których m.in. zniszczono zamek Sobieskich.
  • Ormianie, którzy w XVI w. osiedlali się w Złoczowie i w regionie, przyczynili się do rozwoju handlu.
  • Jakub Sobieski syn Jana III Sobieskiego założył w Złoczowie kolegium pijarskie, w którym po 1760 r. wykładał m.in. Onufry Kopczyński, autor pierwszej gramatyki j. polskiego; uczęszczał Ignacy Zaborowski, autor pierwszych polskich tablic logarytmicznych.
  • 27 maja 1809 r. – w ramach wojny polsko-austriackiej i marszu spod Zamościa oraz po wejściu do Galicji, płk Piotr Strzyżewski ze swoim oddziałem ruszył na południe na Złoczów, zdobywając miasto bez walki. Prezesem polskiego rządu złoczowskiego mianował Tomasza Dąbskiego, a wiceprezesem Kownackiego.
  • w 1797 r. miasto strawił pożar. Nowi właściciele, Komarniccy od 1801 r., odrestaurowali zamek na swoją rezydencję, którą w 1834 r. wydzierżawili na koszary. W roku 1872 rząd austriacki nabył zamek od sukcesorów Komarnickich i przeznaczył go na budynek dla sądu i więzienie.
  • w okresie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej
  • sierpień 1920 r. walki pod Złoczowem w ramach wojny polsko-bolszewickiej.
  • w okresie międzywojennym Złoczów był garnizonem 52 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych i 12 Pułku Artylerii Lekkiej.
  • pod koniec czerwca 1941 roku, po rozpoczęciu niemieckiej inwazji na ZSRR, NKWD zamordowało na zamku Sobieskich od 650 do 720 więźniów. Ciała ofiar oprawcy pogrzebali w zbiorowych grobach wykopanych na dziedzińcu wewnętrznym i na terenie sadu. W gronie zamordowanych znaleźli się Polacy, Ukraińcy i Żydzi.
  • 13 marca 1928 r. Szczepan Grzeszczyk polski pilot sportowy wykonał pierwszy w Polsce lot żaglowy na Łysej Górze koło Złoczowa, na szybowcu CW-I konstrukcji Wacława Czerwińskiego.
  • 5 lipca 1920 zatwierdzono nazwę polskiego Państwowego Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie
  • w latach 1939–1941 miasto okupowali Sowieci. Licznych polskich mieszkańców deportowano w głąb ZSRR. Na zamku Sobieskich znajdowało się więzienie NKWD. Trwają starania o umieszczenie na zamku tablicy upamiętniającej Polaków zamordowanych tam w latach 1939–1941.
  • 7 września 1924 do miasta przybył Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski, który uczestniczył w uroczystości poświęcenia sztandaru pułkowego.
  • w latach 1941–1944 miasto znajdowało się pod okupacja niemiecką. W zamku Sobieskich Gestapo urządziło miejsce kaźni.
  • w latach 1945–1991 miasto w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.
  • od 1991 r. Złoczów znajduje się w granicach niepodległej Ukrainy. Słynie z przemysłu lekkiego, spożywczego, materiałów budowlanych oraz z zakładów sprzętu radiowego.
  • 4 lipca 1941 miał miejsce pogrom w Złoczowie. Nacjonaliści ukraińscy, wspólnie z Niemcami, wymordowali ok. 500 zamieszkujących Złoczów Żydów. Pozostałych, z miasta i okolic, hitlerowcy zamknęli w getcie, skąd 5.2 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu w sierpniu-listopadzie 1942 r., a ok. 5 tys. wymordowano podczas likwidacji getta w 1943 r.

W Złoczowie działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej im. ks. bpa Jana Cieńskiego.

                                     

3. Zabytki i pomniki

  • pomnik Markijana Szaszkewycza
  • zamek Sobieskich, z XVI wieku, obecnie własność Lwowskiej Galerii Sztuki,
  • Kaplica Poległych Bohaterów także zwana Kaplicą Orląt Złoczowskich na miejscowym cmentarzu. W kaplicy spoczywają zwłoki 22 oficerów i żołnierzy polskich, torturowanych i zamordowanych przez Ukraińców w Złoczowie w czasie walk polsko-ukraińskich w latach 1918–1920. Kaplica została poświęcona 21 września 1921 po ekshumacji zwłok poległych, którzy zostali pochowani pierwotnie w zbiorowej mogile na miejscowym cmentarzu. Uroczystości poświęcenia kaplicy zgromadziły ok. 40 000 osób w tym senatorów USA i Wielkiej Brytanii. W okresie Ukraińskiej SRR w kaplicy znajdował się magazyn narzędzi i składowisko śmieci. W 1992 miejscowe Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Złoczowskiej przy późniejszym wsparciu Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie przystąpiło do odnowy obiektu, który był w ruinie: zawalony dach, drzewa rosnące na murach. Po renowacji na pierwszym piętrze znajduje się mauzoleum, na drugim kaplica.
  • synagoga wybudowana przez Jakuba Ludwika Sobieskiego w 1724 r.
  • figura św. Jana obok zamku, ustawiona w miejscu, w którym król Jan III nakazał stracić zbuntowanych osadników z Woroniaków,
  • cerkiew unicka pw. św. Mikołaja, najstarsza świątynia w mieście, konsekrowana w XVI w.
  • dawny szpital dla ubogich z kaplicą pw. św. Łazarza. Obecnie 2007 r. w gestii Lwowskiej Galerii Sztuki, czeka na remont.
  • Klasztor św. Krzyża św. Damiana Zakonu Braci Mniejszych KKOBU
  • dawny kościół oo. pijarów pw. Wniebowzięcia NMP z 1730 r., jeden z nielicznych kościołów w Galicji nieprzerwanie czynnych w czasach sowieckich. Przez 54 lata posługę sprawował w nim ks. Jan Cieński.
  • pomnik Wiaczesława Czornowiła
  • dawny kościół parafialny oo. bernardynów, wzniesiony w latach 1624–1626; od XIX w. cerkiew unicka pw. Zmartwychwstania


                                     

4. Ludzie związani z miastem

  • Fryderyk Papée – polski historyk, bibliotekoznawca, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • Stanisław Schaetzel – adwokat, poseł do Sejmu Krajowego Galicji
  • Franciszek Mazurkiewicz – polski dowódca wojskowy, kapitan rezerwy piechoty WP, brat płk J. Mazurkiewicza, w powstaniu warszawskim dowódca batalionu Miotła
  • Józef Czernecki, nauczyciel
  • Franciszek Bieniasz – polski geolog i nauczyciel gimnazjalny, który w latach 1888–1890 pracował tutaj.
  • Jerzy Kołaczkowski – polski dyrygent, kompozytor
  • Marian Iwańciów – polski malarz, grafik, pedagog
  • Roald Hoffmann – amerykański chemik, laureat nagrody Nobla, ponadto pisarz i poeta, profesor literatury
  • Jakub Sobieski – polski magnat, poseł, pamiętnikarz, działacz polityczny, dowódca wojskowy, ojciec króla Polski Jana III Sobieskiego
  • Jan Mazurkiewicz – polski dowódca wojskowy, pułkownik AK, dowódca Zgrupowania "Radosław” w czasie powstania warszawskiego
  • Wacław Świerzawski – polski duchowny katolicki, biskup sandomierski w latach 1992–2002
  • Naftali Herc Imber – autor słów hymnu Izraela
  • Stanisław Sobiński – polski pedagog, społecznik, lwowski okręgowy kurator szkolny, zamordowany przez ukraińskich nacjonalistów we Lwowie
  • Kamil Stefko – polski prawnik, spec. prawa procesowego cywilnego, prof. prawa Uniwersytetów: Lwowskiego i Ekonomicznego, członek Komisji Kodyfikacyjnej II RP
  • Michał Czacki – marszałek szlachty wołyńskiej, spiskowiec, powstaniec listopadowy, urodzony w Złoczowie
  • Stanisław Angerman – polski prawnik, urzędnik konsularny
  • Józef Sebald – polski fotograf
  • Tadeusz Brzeziński – polski dyplomata
  • Salomon Igel – polski filozof i psycholog
  • Ignacy Zaborowski – polski pijar, matematyk i geodeta, prof. geometrii, członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, autor pierwszych polskich tablic logarytmicznych
  • Jan Thullie – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego II RP,
  • Włodzimierz Demetrykiewicz – polski archeolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • Jan Cieński – polski ksiądz katolicki, od 1967 jedyny tajny biskup katolicki na Kresach Wschodnich
  • Jan Bogusz – wójt dziedziczny w Złoczowie
  • Jan Buras – polski duchowny katolicki, proboszcz tutejszej parafii w latach 1995–2003
  • Władysław Krzyczyński – polski nauczyciel, dyrektor miejscowego gimnazjum
  • Tomasz Garlicki – polski nauczyciel, długoletni dyrektor miejscowego gimnazjum
  • Marek Sobieski – polski magnat, starosta jaworowski i krasnostawski, rotmistrz wojsk koronnych, brat króla Polski Jana III Sobieskiego
  • Tadeusz Hupałowski – polski dowódca wojskowy, generał, działacz państwowy, prezes NIK
  • Feliks Giela – polski aptekarz, burmistrz Sanoka

Użytkownicy również szukali:

...
...
...