Poprzednia

ⓘ Partia polityczna




                                               

Partie polityczne na Białorusi

Partie polityczne na Białorusi – ugrupowania polityczne działające na Białorusi. Artykuł przedstawia podmioty istniejące w 2016 oraz wybrane partie, których działalność ustała.

                                               

Partie polityczne Ukrainy

Partie polityczne Ukrainy – na Ukrainie istnieje system wielopartyjny. Partie konkurują o miejsca w jednoizbowym parlamencie, 450-osobowej Radzie Najwyższej. W wyniku wyborów z 2007 w parlamencie znalazło się 5 ugrupowań. Od wyborów z 2006 obowiązuje ordynacja, wedle której wszystkie mandaty dzieli się proporcjonalnie pomiędzy listy wyborcze, które przekroczą próg 3% w skali kraju. Cała Ukraina jest jednym okręgiem wyborczym, mandaty w parlamencie obsadzane są przez kolejnych kandydatów z listy.

                                               

Partie polityczne Federacji Rosyjskiej

Partie polityczne Rosji - w Rosji istnieje system wielopartyjny. Partie konkurują o miejsca w dwuizbowym parlamencie - 450-osobowej Dumy Państwowej i 166-osobowej Rady Federacji. W wyniku ostatnich wyborów w parlamencie znalazły się cztery ugrupowania.

                                               

Partie agrarystyczne

Partie agrarystyczne są częścią ruchu ludowego. Wyrosły z tradycji klasowych związków chłopskich. Najczęściej głoszą program centrowy, chrześcijańsko-socjalny, uznając rolnictwo, mikroprzedsiębiorczość i spółdzielczość za podstawę gospodarki. Kładą silny nacisk na decentralizację władzy i ochronę środowiska naturalnego. Partie agrarystyczne w Europie są umiarkowanie sceptyczne wobec pogłębiania procesów integracyjnych zachodzących w Unii Europejskiej.

                                               

Partia Zielonych

Partia Zielonych Turcja Zielona Partia Kanady Green Party of Canada Partia Zielonych Estonia Partia Zielonych "Polska Partia Zielonych" Partia Zielonych Czechy Partia Zielonych Ukrainy Europejska Partia Zielonych European Green Party Partia Zielonych Anglii i Walii Green Party of England and Wales Partia Zielonych Szwecja Partia Zielonych Irlandia Partia Zielonych Bułgaria Partia Zielonych Norwegia Partia Zielonych Polska "Partia Zielonych" Partia Zielonych Nowa Zelandia Green Party of Aotearoa Partia Zielonych Cypr Partia Zielonych Kenia Związek 90/Zieloni Niemcy Partia Zielonych USA Gree ...

                                               

Partia komunistyczna

Partia komunistyczna – partia polityczna o skrajnie lewicowym charakterze odwołująca się do ideologii komunizmu powstałego w drugiej dekadzie XIX wieku. Partie te niegdyś odwoływały się do marksizmu-leninizmu, domagały się uspołecznienia środków produkcji czy radykalnej zmiany stosunków społeczno-gospodarczych, dzisiaj natomiast w dużej mierze głoszą poglądy bardziej umiarkowane i często bliższe socjaldemokracji.

Partia polityczna
                                     

ⓘ Partia polityczna

Partia polityczna inaczej stronnictwo – dobrowolna organizacja społeczna o określonym programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią wpływu.

Partie polityczne są organizacjami o charakterze członkowskim są korporacjami i dlatego są zaliczane do organizacji społecznych, podobnie jak stowarzyszenia, czy związki zawodowe. Jednak partii politycznych nie zalicza się na ogół do organizacji pozarządowych, do których z kolei należą przede wszystkim stowarzyszenia i fundacje. Powodem niewłączania partii politycznych do organizacji pozarządowych jest zbyt bezpośrednie powiązanie tych pierwszych z władzą publiczną: partie są często wręcz organizacjami "rządowymi” ang. governmental organizations albo zamierzają takimi zostać.

Współcześnie partie są dobrowolnymi organizacjami zrzeszającymi obywateli świadomych wspólnoty swych interesów i poglądów i skłonnych do zdyscyplinowanego zabiegania o ich realizację przez zdobywanie i sprawowanie władzy państwowej.

Demokratyczne systemy są tym bardziej funkcjonalne, im lepiej partie:

  • konsolidują polityków wedle zdolności artykułowania i reprezentowania interesów określonych odłamów społeczeństwa,
  • są zdolne do kojarzenia rywalizacji o władzę i wpływy w państwie i międzypaństwowych instytucjach, z umiejętnością negocjowania, zawierania kompromisów, współdziałania w kwestiach, w których interesy szerszych odłamów społeczeństwa bądź całego narodu są zgodne.
  • potrafią skutecznie starać się o ich realizację, ukierunkowując zgodnie z demokratycznymi procedurami politykę państwa i międzypaństwowych instytucji,

W systemach autorytarnych funkcje partii są istotnie odmienne i zróżnicowane w zależności od ich stosunku do panującego w danym państwie reżimu:

  • funkcje partii legalnych wyznacza właściwa im rola narzędzia arbitralnego panowania nad społeczeństwem pozbawionym realnego wpływu na rządzących,
  • funkcje partii kontestujących opresyjny reżim wynikają z wymogów prowadzonej w warunkach nielegalności walki i przygotowania do zmiany systemu i przejęcia władzy.
                                     

1. Historia

Podział sceny politycznej na świecie jest ściśle związany z rozwojem parlamentaryzmu. Najwcześniej wyraźniejsze podziały zarysowały się we Francji, co miało związek z Wielką Rewolucją Francuską. W tym okresie w świadomości społecznej ukształtowały się tradycyjne podziały na lewicę i prawicę, gdyż we francuskim parlamencie rewolucjoniści zasiadali po lewej stronie, natomiast zwolennicy mniej radykalnych przemian – po prawej. Pierwsze partie powstały natomiast w Wielkiej Brytanii, gdzie w latach 30. XIX wieku jako kontynuacja stronnictwa torysów powstała Partia Konserwatywna oraz wywodząca się od myśli politycznej wigów – Partia Liberalna. Zarówno ich nazwy, jak i programy były odbiciem dwóch głównych wówczas ideologii. W drugiej połowie XIX wieku na europejskiej scenie politycznej pojawiły się nowe ugrupowania – partie socjaldemokratyczne, wyrosłe na bazie ruchów robotniczych i związków zawodowych. Z nich z kolei, na początku XX wieku wyodrębniły się partie głoszące ideologię komunizmu. W odpowiedzi na rozwój ateistycznego w swym charakterze socjalizmu powstała ideologia chrześcijańskiej demokracji, co spowodowało powstanie partii nowego typu. W tym samym okresie zaczęły pojawiać się również partie chłopskie, sytuujące się blisko ugrupowań chadeckich. Za prawicowe zaczęto uznawać partie odwołujące się do ideologii konserwatyzmu i liberalizmu ewoluujące stopniowo w kierunku centrum, za lewicowe natomiast – przede wszystkim socjaldemokratyczne. Kolejnym rodzajem partii, jakie pojawiły się na scenach politycznych różnych państw były partie nacjonalistyczne, wywodzące swe idee z rewolucjonizmu. Dodatkowo w drugiej połowie XX wieku popularność zaczęły zdobywać nowe ideologie – nowa prawica, nowa lewica ekologizm i feminizm, co również doprowadziło do powstania kolejnych partii.

                                     

2. Klasyfikacja partii politycznych

Klasyfikacji wszystkich partii politycznych dokonuje się przeważnie na dwóch płaszczyznach – ze względu na cechy organizacyjne i sposób funkcjonowania oraz ze względów ideologiczno-programowych.

                                     

2.1. Klasyfikacja partii politycznych Podział organizacyjno-funkcyjny

  • komitetowe – pełniące rolę komitetu wyborczego klasyczne przykłady to amerykańskie partie: Demokratyczna i Republikańska; w Polsce zbliżoną strukturę ma Platforma Obywatelska
  • ze względu na strukturę organizacyjną
  • rozwinięte – z rozwiniętą strukturą organizacyjną
  • pozaparlamentarne – powstałe z inicjatywy organizacji, której dotychczasowym celem nie był udział w wyborach
  • ze względu na genezę organizacyjną
  • parlamentarno-wyborcze – wyłonione z grupy deputowanych, wokół której tworzą się komitety wyborcze, stopniowo integrujące się w jedną organizację np. niemiecka FDP, brytyjska Partia Konserwatywna
  • masowe – skupiające dużą liczbę osób, z której wyłaniają się elity partyjne częściej spotykana forma wśród partii lewicowych, np. francuska Partia Socjalistyczna
  • kadrowe – zrzesza niewielki procent swych wyborców częściej partie centrowe, np. Partia Demokratyczna – demokraci.pl
  • ze względu na stopień upartyjnienia kandydatów
  • z członkostwem pośrednim np. brytyjska Partia Pracy, Austriacka Partia Ludowa
  • z członkostwem bezpośrednim np. niemieckie FDP
  • ze względu na typ członkostwa
  • ze względu na rozdział kompetencji w strukturze partyjnej
  • scentralizowane – skupiające władzę w strukturach centralnych partii np. brytyjska Partia Konserwatywna, polskie Prawo i Sprawiedliwość
  • zdecentralizowane – z szeroką autonomią instancji niższych w podejmowaniu decyzji np. francuska Partia Socjalistyczna, niemieckie Bündnis 90/Die Grünen
  • terytorialne – z komórką podstawową obejmującą daną jednostkę terytorialną np. polskie ZChN, PPS
  • zakładowe – z komórką podstawową partii w zakładzie pracy, przedsiębiorstwie np. radziecka KPZR
  • ze względu na rodzaj komórki podstawowej
  • ze względu na sposób powoływania władz
  • niedemokratyczne – z władzą pochodzącą z mianowania, tzw. zasada wodzostwa np. NSDAP, radziecka KPZR
  • demokratyczne – z władzą powoływaną i kontrolowaną przez członków np. niemieckie CSU, FDP
  • pozaparlamentarne – z kierownictwem organu partyjnego, znajdującego się poza parlamentem np. radziecka KPZR
  • z kierownictwem jednoosobowym – z rozbudowaną władzą przywódcy np. NSDAP, radziecka KPZR
  • parlamentarne – z dominacją frakcji parlamentarnej w kierownictwie partyjnym np. brytyjska Partia Konserwatywna
  • ze względu na typ kierownictwa partyjnego
  • z kierownictwem wieloosobowym kolegialnym – najwyższą władzę sprawuje kongres, czyli zjazd partyjny np. polski SLD
  • ze względu na cele partii
  • wyborcze – ogniskujące swoją aktywność wokoło wyborów np. amerykańskie partie: Demokratyczna i Republikańska
  • totalitarne np. radziecka KPZR, NSDAP
  • społeczności np. polskie SLD


                                     

2.2. Klasyfikacja partii politycznych Podział ze względów ideologiczno-programowych

Z czasów rewolucji francuskiej pochodzi podział na lewicę i prawicę. Innym tradycyjnym kryterium podziału jest podział partii na konserwatywne oraz liberalne, alternatywnie zwane progresywnymi. Kryterium podziału jest wówczas idea praw jednostki i roli państwa w życiu społecznym i gospodarce.

W Europie partie zwykle dzieli się na obozy zależnie od wyznawanej przez nie ideologii. Podział ten wywodzi się jeszcze z XIX wieku, kiedy między partiami występowały bardzo duże różnice. Współcześnie różnice te objawiają się w większym stopniu w nazwie i w stosowanej retoryce niż w programie. Można zatem mówić o podziale partii według kryterium programowo-ideologicznego. W tym wypadku wobec partii przeważnie używa się następujących określeń: monarchistyczne, konserwatywne, konserwatywno-liberalne, liberalne, libertariańskie, liberalno-demokratyczne, socjalliberalne, chrześcijańsko-demokratyczne, chłopskie, chrześcijańsko-narodowe, narodowe, nacjonalistyczne, protestu, faszystowskie, robotnicze, socjaldemokratyczne, zielonych, feministyczne, socjalistyczne, komunistyczne. Osobny rodzaj partii stanowią partie regionalne. Warto też dodać, że w historii występowały partie, których identyfikacja z danym nurtem ideologicznym nie może być jednoznaczna, np. tzw. partia gaullistowska, czyli Rassemblement du Peuple Français RPF i Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem.

Istnieją też alternatywne podziały:

  • tak zwany podział dwuosiowy. W tym wypadku jedna z osi oznacza poglądy gospodarcze socjalizm – leseferyzm, druga natomiast światopogląd konserwatyzm – liberalizm.
  • ze względu na charakter programu: partie patronażu, partie interesu i partie światopoglądowe;
  • specyficzne dla danego kraju, np. w Polsce: ugrupowania postsolidarnościowe i ugrupowania postkomunistyczne;
  • na partie populistyczne i merytoryczne;

W praktyce okazuje się jednak, że jednoznaczna klasyfikacja partii jest niezwykle trudna i często pozostaje niejednoznaczna. Dzieje się tak, gdyż oprócz kwestii gospodarczych i światopoglądowych partie powinny uwzględniać w swych programach także poglądy na nowe problemy i zagadnienia ściśle związane z danym krajem i jego sytuacją geopolityczną. Są to takie kwestie jak np. stosunek do imigrantów, stosunek do Unii Europejskiej, w tym do przyjęcia euro, w przypadku państw byłego Bloku Wschodniego jest to także podejście do lustracji i dekomunizacji, a np. w Hiszpanii osobny problem stanowi działalność ETA i baskijskie dążenia do niepodległości.

                                     

3.1. Partie polityczne w Polsce Sytuacja prawna

Sytuację prawną partii politycznych w Polsce reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej i Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych. Ustawa definiuje partię polityczną jako:

dobrowolną organizację, występującą pod określoną nazwą, stawiającą sobie za cel udział w życiu publicznym poprzez wywieranie metodami demokratycznymi wpływu na kształtowanie polityki państwa lub sprawowanie władzy publicznej.

Artykuł 13 Konstytucji RP zakazuje istnienia partii odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

Partia polityczna może korzystać z praw wynikających z ustaw dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji partii politycznych prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Wniosek o wpisanie partii do ewidencji musi być poparty przez co najmniej 1000 obywateli polskich, którzy ukończyli 18 lat i mają pełną zdolność do czynności prawnych.

Kontrolę działalności i celów partii politycznych sprawuje Trybunał Konstytucyjny.

                                     

3.2. Partie polityczne w Polsce Finansowanie partii w Polsce

Źródła finansowania partii politycznych w Polsce są jawne. Majątek partii powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, z dochodów z majątku oraz z dotacji i subwencji państwowych. Partia nie może prowadzić działalności gospodarczej, jednak za takową nie uważa się sprzedaży przez partię publikacji z nią związanych i przedmiotów ją symbolizujących.

Od 2001 r. głównym źródłem finansowania partii są subwencje oraz dotacje z budżetu państwa. Subwencje mogą otrzymywać partie, które w ostatnich wyborach do Sejmu przekroczyły próg 3% jeśli samodzielnie tworzyły komitet wyborczy lub 6% głosów jeśli wchodziły w skład koalicyjnego komitetu wyborczego. Dotacje otrzymują partie za każde miejsce zdobyte w Sejmie lub Senacie. Zasady finansowania partii politycznych znajdują się w:

  • Ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy Dz.U. z 2019 r. poz. 684.
  • Ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych Dz.U. z 2018 r. poz. 580


                                     

4. Dodatkowe informacje

  • Polska Partia Przyjaciół Piwa.
  • Kanadyjska Partia Nosorożców
  • Pod względem liczby członków największą na świecie partią polityczną jest Komunistyczna Partia Chin, posiadająca ponad 88 milionów członków. Ta liczba wydaje się duża, jednakże stanowi jedynie 6-7% ogólnej liczby mieszkańców Chin.
  • Niekiedy tworzone są partie będące satyrą polityczną, np.
Czondoistyczna Partia Czongu
                                               

Czondoistyczna Partia Czongu

Partia Czondoistyczna jeden z 3 legalnych partii politycznych w Korei Północnej, zrzeszającą zwolenników czondoizmu. Powstała 5 lutego 1946 r. i 22 czerwca 1946 roku należy do organizacji front sprawowaniu władzy nad Koreą Północną. Partia pozostaje w cieniu partii Pracy Korei i ma niewielki wpływ na politykę kraju. Do swojej śmierci w Sekretarskie 2016 roku, uciekła z domu w Korei Południowej - Ryu Mi-Young. Najwyższe zgromadzenie ludowe z 21 przedstawiciela.