Poprzednia

ⓘ Pieniądze brytyjskie




Pieniądze brytyjskie
                                     

ⓘ Pieniądze brytyjskie

Od XVIII wieku walutą Wielkiej Brytanii jest funt szterling, który od 15 lutego 1971 jest równy 100 pensom.

Zwyczajowo na awersie każdej monety brytyjskiej znajduje się popiersie obecnie panującego monarchy.

                                     

1. Dawny system

Wcześniej jeden funt był równy 20 szylingom, zaś jeden szyling shilling - 12 pensom pence. Jeszcze wcześniej 1 pens dzielił się na dwie półpensówki halfpenny lub na 4 ćwiartki farthings.

Funt oznaczany był symbolem "£", szyling literą "s.", pens "d." Obecnie, dla rozróżnienia między "starym" pensem a nowym, stosuje się oznaczenie tego ostatniego "p."; szyling wyszedł z użycia, a oznaczenie funta symbolem "£" pozostało bez zmian. Przykładowo zapis £2 5s. 3d. lub analogicznie "2/5/3" oznaczał: "2 funty, 5 szylingów, 3 pensy". Jeżeli podano tylko dwie cyfry, oznaczało to szylingi i pensy, np. "5/3" oznacza to samo, co "5s. 3d.", czyli 5 szylingów i 3 pensy.

Wartość 5 szylingów 1/4 funta odpowiadała koronie crown, zaś pół korony stanowiły dwa szylingi i sześć pensów 2s. 6d.

Ceny artykułów wysokiej jakości oraz honoraria przedstawicieli wolnych zawodów lekarzy, adwokatów itp. liczone były w gwineach. 1 gwinea guinea, gn. stanowiła funta i szyling, czyli 1gn. = £1 1s = 21s.

                                     

1.1. Dawny system Decymalizacja

15 lutego 1971 roku dokonano decymalizacji funta, który od tej pory odpowiadał 100 "nowym” pensom. Wiązało się to z koniecznością zastąpienia dotychczas używanych monet, co nastąpiło jednak stopniowo. Już w 1968 roku w obiegu pojawiły się nowe monety 5- i 10-pensowe, które wyglądem jak i wartością odpowiadały dotychczasowym szylingom i florenom monety te funkcjonowały równolegle przez ponad dwadzieścia lat. Rok później pojawiły się monety 50-pensowe, zastępujące banknoty 10-szylingowe, a z użycia wycofano półpensówki i półkorony. W 1971 roku zaprezentowane zostały nowe monety ½-, 1- i 2-pensowe, a z obiegu wycofane zostały stare 1- i 3-pensówki. Do 1980 roku wykorzystywane były stare 6-pensówki odpowiadające 2.5 "nowym” pensom, do 1990 – szylingi, a jako ostatnie w 1993 roku wycofano floreny.

                                     

2. Monety obecnego systemu

Obecnie w użyciu są następujące monety:

  • pięćdziesięciopensówka fifty pence, £0.50, od 1969 r.
  • pięciopensówka five pence, £0.05 od 1968 r.
  • dwupensówka two pence, £0.02, od 1971 r.
  • dwudziestopensówka twenty pence, £0.20, od 1982 r.
  • moneta jednofuntowa one pound, £1.00, od 1983 r. - do tego momentu krążył banknot o tym nominale
  • dwudziestopięciopensówka twenty-five pence, £0.25, 1971-1981, nie znajduje się w obiegu
  • moneta dwufuntowa two pounds, £2.00, od 1986 na specjalne okazje, od 1997 r. w normalnym obiegu
  • dziesięciopensówka ten pence, £0.10, od 1968 r.
  • półpensówka halfpenny, o wartości £0.005, w latach 1971-1984
  • moneta pięciofuntowa five pounds, £5.00, od 1990 r., nie znajduje się w obiegu
  • pensówka one penny, £0.01, od 1971 r.
                                     

3. Monety stosowane dawniej

Poniżej znajduje się lista stosowanych dawniej monet w Anglii. Do czasów zjednoczenia 1707 r. w Szkocji niektóre monety miały inne wartości i wymiary.

Do grudnia 1717 r. gwinea stanowiła wartość od 20 do 30 szylingów; w tym roku ustanowiono ją na stałą wartość 21 szylingów.

Większość monet było wykonywanych ze srebra.

  • półpensówka Halfpenny 0.5d 1272-1969
  • pół florena Half Florin, lampart Leopard 3s. 1344 - bardzo rzadka
  • pół gwinei Half Guinea, 10s. 6d. 1669-1813
  • Laurel, 20s. 1619-1644?
  • półtora pensa Three Halfpence 1.5d 1561-1582, 1834-1870 *
  • trzy ćwiartki Three Farthings 0.75d 1561-1582
  • floren Florin lub dwa lamparty Double Leopard 6s. 1344
  • trzecia część gwinei Third Guinea, 7s. 1797-1813
  • floren Florin, 2s. 1848-1970 **
  • pensówka Penny 1d 757-1970
  • 5 gwinei, o wartości 100 szylingów, od 1717 r. 105 s. 1668-1753
  • ćwiartka Farthing 0.25d ok. 1200-1960
  • 2 funty, 40s. 1823-1937
  • Rose Ryal, 30s. 1604-1625
  • Half Groat, 2d 1351-1662
  • korona Crown 5s. 1526-1965
  • Spur Ryal, 15s. 1604-1625
  • Groat 4d 1279-1662, 1836-1862
  • 1 gwinea, 21s. 1663-1799, 1813
  • Unite, 20s. 1604-1619; 1649-1662
  • 2 gwinee, 42s. 1664-1753
  • ćwierć ćwierci Quarter Farthing, 0.0625d 1839-1868 *
  • suweren, 20s. 1489-1604; 1817-1914
  • Broad, 20s. 1656
  • dwie korony Double Crown, 10s. 1604-1619; 1625-1662
  • trzecia część ćwierci Third Farthing, 0.08333d 1827-1913 *
  • dwadzieścia pensów 1s. 8d., moneta ze złota 1257-1265 - bardzo rzadka
  • ćwierć florena lub Helm 1s. 6d., moneta ze złota 1344
  • sześciopensówka Sixpence 6d 1547-1970
  • 50 szylingów 1656
  • Half Noble pocz. 3s. 4d., od 1464 4s. 2d. moneta bita w latach 1346-1438
  • Triple Unite, o wartości 60s. 1642-1644
  • Half Unite, 10s. 1642-43
  • pół anioła Half Angel 3s. 4d., potem 5s. 6d. 1470-1619
  • pół suwerena Half Sovereign, 10s. 1544-1553; 1603-1604; 1817-1937
  • anioł Angel, 6s. 8d. 1461-1643
  • pół funta Halfpound, 10s. 1559-1602; 1642-44
  • ćwierć gwinei Quarter Guinea 5s. 3d. 1718, 1762
  • pół korony Half Crown 2s. 6d. 1526-1969
  • ćwierć anioła Quarter Angel 2s., moneta ze złota 1547-1600
  • trzypensówka Threepence 3d 1547-1970
  • ćwierć nobla Quarter Noble, 1s. 8d. 1344-1470
  • Half Laurel, 10s. 1619-1625
  • dwupensówka Twopence, 2d, miedziana w latach 1797-1798 od 1668
  • Rose Noble, albo Ryal, początkowo 10s., od 1553 15s. 1464-1470, 1487, 1553-1603
  • 5 funtów, ze złota 1826-1990
  • pół ćwierci Half Farthing, 0.125d 1828-1868 *
  • korona róży Crown of the Rose, 4s. 6d. 1526-1547
  • szyling Shilling, potocznie bob 1s. 1502-1970 **
  • dwa floreny Double Florin 4s. 1887-1890
  • nobel Noble, początkowo 6s. 8d., od 1464 r. 8s. 4d. 1344-1464
  • moneta szkocka Bawbee, 0.5d 1539-1697

Monety oznaczone gwiazdką * miały być używane tylko w koloniach, ale były stosowane na całym obszarze Imperium Brytyjskiego.

Monety oznaczone dwiema gwiazdkami ** od 1970 r. służyły jako monety o wartości 10p. moneta 1 floren = 2s. oraz jako monety 5p. moneta 1 szyling. Równocześnie, w obiegu były nowe monety 10p. i 5p., które miały taki sam rozmiar jak stare monety 2s. i 1s. W 1990 r. i 1993 r. wprowadzono nowe monety 10p. i 5p., mniejsze od wcześniej używanych, zaś stare 2s. i 1s. wycofano.



                                     

4. Banknoty

Obecnie w obiegu znajdują się cztery banknoty o nominałach 5, 10, 20 i 50 funtów, emitowane przez Bank of England. Na awersie każdego z nich widnieje postać królowej Elżbiety II. patrz. Od 2016 roku w obiegu występuje pierwszy brytyjski banknot polimerowy o nominale 5 funtów, natomiast od 14 września 2017 banknot polimerowy 10 funtów.

Banknoty z Irlandii Północnej i Szkocji

Niektóre lokalne banki Szkocji i Irlandii Północnej emitują własne banknoty funta szterlinga. Nie są one jednak prawnym środkiem płatniczym, a jedynie rodzajem weksla oficjalnie w krajach tych statusu prawnego środka płatniczego nie posiadają jednak żadne banknoty - nawet te emitowane przez Bank of England. Banknoty północnoirlandzkie i szkockie często nie są honorowane w Walii i Anglii i nie są przyjmowane w wielu kantorach poza Wielką Brytanią.

                                     

5. Pieniądze używane w terytoriach zależnych

Na wszystkich terytoriach zamorskich Wielkiej Brytanii: Wyspie Św. Heleny, Falklandach, Wyspie Man, Wyspach Normandzkich w Guernsey i Jersey oraz w Gibraltarze w obiegu znajdują się waluty - funty Św. Heleny, falklandzkie, Guernsey, Jersey, Man i gibraltarskie związane w stosunku 1:1 z brytyjskim funtem szterlingiem, ale zasadniczo samodzielnie emitowane przez rządy tych terytoriów. W praktyce jednak używane są równolegle z funtami brytyjskimi np. bankomaty oferują możliwość wypłaty zarówno w funtach brytyjskich, jak i w funtach lokalnych, oraz zwłaszcza na terytoriach położonych w Europie z euro.

Zasadniczo funty terytoriów zależnych nie mogą być używane poza tymi terytoriami, w praktyce jednak banki brytyjskie - zwykle po zbadaniu legalności ich pochodzenia - akceptują je i wymieniają na funty brytyjskie.