Poprzednia

ⓘ Monety próbne kolekcjonerskie (1964–1991)




                                     

ⓘ Monety próbne kolekcjonerskie (1964–1991)

Monety próbne kolekcjonerskie – monety nieposiadające obiegowego statusu prawnego, bite przez Mennicę Państwową w Warszawie, w nakładach od kilkuset, w złocie, do kilkudziesięciu tysięcy sztuk, w miedzioniklu, w latach 1964–1991, z wykorzystaniem wzorów awersów stosowanych dla emisji obiegowych, przeznaczone wyłącznie do sprzedaży na rynku kolekcjonerskim. Na monetach tych, poza jednym wyjątkiem będącym odmianą pierwszej próbnej monety kolekcjonerskiej z 1964 r., umieszczano napis "PRÓBA”, w przeważającej większości wypukły, w jednym przypadku dobijany ręcznie, a więc wklęsły.

                                     

1. Rys historyczny

W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w 1964 r. wybito pierwszą monetę próbną, z wklęsłym napisem "PRÓBA”, z przeznaczeniem do obiegu kolekcjonerskiego. W latach 60-tych XX w. był to ewenement na skalę światową. Nigdzie do tego czasu nie była bowiem stosowana praktyka oficjalnego wybijania monet próbnych dla kolekcjonerów. Nawet w okresie Il Rzeczypospolitej bicie prób dla kolekcjonerów nie do końca miało charakter oficjalny.

Pierwsza próbna moneta kolekcjonerska nie została wprowadzona do obiegu żadną ustawą ani rozporządzeniem, po prostu po wybiciu w Mennicy Państwowej trafiła na rynek kolekcjonerski. W odróżnieniu od praktyk stosowanych między I a II wojną światową, miała ona jednak określone parametry i nakład. Była to miedzioniklowa 10-złotówka "Sześćsetlecie Uniwersytetu Jagiellońskiego 1394–1964 ", przedstawiająca Kazimierza Wielkiego na tronie. Moneta nawiązywała do monety okolicznościowej o tym samym tytule, przedstawiającej głowę Kazimierza Wielkiego. Miała wybity puncą na rewersie wklęsły napis "PRÓBA”.

Kolejnymi monetami tego typu były miedzioniklowe 10-złotówki z 1965 r.:

  • "VII Wieków Warszawy ” i
  • "Siedemset lat Warszawy ”.

Miały one już wypukły napis "PRÓBA”, co stało się ogólnie przyjętą zasadą stosowaną przy wybijaniu prób kolekcjonerskich.

                                     

2. Charakterystyka

W sumie wybito 100 monet próbnych kolekcjonerskich, w tym jedną w dwóch rocznikach. Na awersie 95 z nich umieszczono nazwę państwa: "POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA” i godło w postaci orła bez korony, na pięciu zaś – "RZECZPOSPOLITA POLSKA” i orła w koronie, symbolizujące III Rzeczpospolitą. Od monet kolekcjonerskich PRL i przeddenominacyjnych III Rzeczypospolitej różnił je, poza napisem "PRÓBA”, jedynie status prawny, czyli brak jakiegokolwiek dokumentu zezwalającego na uczestnictwo w obiegu pieniężnym.

Monety te często były związane z emisjami kolekcjonerskimi o obiegowym statusie prawnym. Rozszerzały m.in. serie tematyczne Narodowego Banku Polskiego:

  • ochrona środowiska zazwyczaj alternatywne projekty poszczególnych tematów.
  • poczet królów i książąt polskich srebrne emisje polskich władców w półpostaci od Mieszka I, do Jadwigi Andegaweńskiej włącznie były przeprowadzane tylko w tej formie i

Wszystkie próbne monety kolekcjonerskie bite przez Mennicę Państwową w Warszawie i różniące się od siebie rysunkiem rewersu włączono również do serii monet próbnych niklowych, mającej na celu dokumentowanie polskiego dorobku menniczego. Wersja niklowa nie powstała tylko w przypadku drugiej emisji 1000-złotówki "Pomnik Szpital Centrum Zdrowia Matki Polki”, która z tym samy wzorem rewersu była bita zarówno w roku 1985 jak i 1986.

Do produkcji monet wykorzystywano:

  • złoto – 7 monet PRL: Au900 – 3; III RP: Au999 – 4,
  • srebro – 75 monet,
  • miedzionikiel – 17 monet PRL,
  • żelazonikiel – 1 moneta PRL.

W okresie PRL jako próby kolekcjonerskie bito:

  • 500-złotówki – 5 typów złoto: 2; srebro: 3,
  • 50-złotówki – 1 typ srebro,
  • 10-złotówki – 6 typów miedzionikiel,
  • 1000-złotówki – 20 typów srebro,
  • 2000 złotych – 1 typ złoto, a
  • 20-złotówki – 6 typów miedzionikiel: 5, srebro: 1,
  • 200-złotówki – 22 typy,
  • 100-złotówki – 34 typy srebro,

przeddenominacyjnym III Rzeczypospolitej:

  • 200 000 złotych – 2 typ złoto: 1, srebro:1.
  • 100 000 złotych – 1 typ złoto,
  • 50 000 złotych – 1 typ złoto,
  • 20 000 złotych – 1 typ złoto,

Wszystkie złote próby kolekcjonerskie III Rzeczypospolitej miały ten sam wzór rewersu poświęcony Janowi Pawłowi II. Jedyne próbne bicie w srebrze tego okresu, niemal w czystym kruszcu próby 999, było również poświęcone postaci papieża.

Stemplem lustrzanym wybito 89 monet, a stemplem zwykłym – 11 srebro, miedzionikiel.

Rant w przypadku 76 numizmatów był gładki, 21 – ząbkowany 10-, 20-, 200 złotych, na 3 umieszczono wklęsły napis 100-, 200 złotych.

Próbne monety kolekcjonerskie PRL wypuszczano w latach 1964–1988, a III Rzeczypospolitej – tylko w 1991 r.

                                     

3. Monety wyłączone z kategorii prób kolekcjonerskich

W katalogach z początku XXI w., w których często poświęcano oddzielne rozdziały monetom próbnym kolekcjonerskim PRL i III Rzeczypospolitej, grupa PRL była nieznacznie większa. Włączano do niej:

  • 100 złotych w srebrze,
  • 10 000 złotych w złocie albo srebrze,
  • 1000 złotych w złocie,
  • 2000 złotych w złocie i
  • próbne bicia szwajcarskiej mennicy Valcambi z lat: 1982, 1985 i 1986 monet z Janem Pawłem II
  • 200 złotych w srebrze,
  • wersję próbną złotej 12-uncjowej monety o nominale 200 000 złotych z Janem Pawłem II wybitej w nakładzie 5 sztuk przez Mennicę Państwową w 1987 r.

W końcu drugiego dziesięciolecia XXI w., w wyniku kwerend przeprowadzonych w Narodowym Banku Polskim i Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej zweryfikowano kategoryzację tych numizmatów w następujący sposób:

  • wszystkim monetom z Janem Pawłem II z 1986 r., z napisem "PRÓBA" albo bez, bitych stemplem lustrzanym albo zwykłym, dla których potwierdzono brak autoryzacji NBP w jakiejkolwiek formie oraz wykazano dość niestaranne odwzorowanie stempli używanych przez mennicę szwajcarską do wcześniejszych emisji 1982 i 1985, przypisano status naśladownictw, zaliczając je do kategorii monet nieoficjalnych fałszywych,
  • złotej próbnej monecie 200 000 złotych z Mennicy Państwowej przypisano status próby technologicznej.
  • szwajcarskim emisjom z 1985 r. bez napisu "PRÓBA”, dla których potwierdzono, że zostały wybite za wiedzą NBP, przypisano status prób technologicznych,
  • szwajcarskie emisje z roku 1982 i 1985 z napisem "PRÓBA” zniknęły całkowicie z zestawień monet próbnych,

Użytkownicy również szukali:

monety prl - sklep,

...
...
...