Poprzednia

ⓘ Geomorfologia i jednostki fizycznogeograficzne na obszarze Lublina




Geomorfologia Lublina
                                     

ⓘ Geomorfologia Lublina

Lublin jest położony w północno-zachodniej części Wyżyny Lubelskiej, na styku czterech mezoregionów geomorfologicznych, które dolina Bystrzycy dzieli na dwie pary: zachodnią i wschodnią. Różnią się one znacznie zarówno charakterystyką skał powierzchniowych, jak i ukształtowaniem powierzchni terenu. Najwyżej położony punkt w granicach administracyjnych miasta znajduje się na wysokości 235.0 m n.p.m., a najniżej położony punkt – 163.6 m n.p.m.

                                     

1. Opis mezoregionów

Lublin jest położony na styku czterech mezoregionów północno-zachodniej części Wyżyny Lubelskiej:

  • Płaskowyż Nałęczowski – obejmujący północne i zachodnie dzielnice
  • Równina Bełżycka – obejmująca południowo-zachodnie dzielnice Węglin, Zemborzyce,
  • Płaskowyż Łuszczowski – obejmujący północno-wschodne dzielnice,
  • Wyniosłość Giełczewska – obejmująca południowo-wschodnie dzielnice.

Główną i jednocześnie naturalną osią miasta jest dolina Bystrzycy dopływu Wieprza wyścielona osadami mineralno-organicznymi wieku holoceńskiego. Dolina ta stanowi subpołudnikową, uwarunkowaną tektonicznie strefę o zmiennej szerokości od około 300 do ponad 1000 metrów, która dzieli Lublin na dwie części. Każda z nich złożona jest z dwóch par mezoregionów – na zachodzie są to: Płaskowyż Nałęczowski i Równina Bełżycka, zaś na wschodzie: Płaskowyż Łuszczowski i Wyniosłość Giełczewska.

Jednostki te wyraźnie różnią się między sobą pod względem wykształcenia litologicznego skał powierzchniowych, jak też ukształtowania terenu. Część zachodnia zdominowana jest przez pokrywy lessowe o miąższości do kilkunastu metrów, tworzące zwarty płat rozdzielony subrównoleżnikową doliną Czechówki, uchodzącą do Bystrzycy poniżej Starego Miasta. Południowe zaplecze płaskowyżu lessowego stanowi seria pylasto-piaszczysta północno-wschodni skraj Równiny Bełżyckiej, zalegająca na glinach lodowcowych lub skałach węglanowych górnej kredy. Z kolei prawobrzeżną część miasta pokrywa względnie cienka warstwa osadów piaszczysto-pylastych, podścielona krasowiejącymi marglami i opokami górnokredowymi.

                                     

2. Ukształtowanie powierzchni terenu

Maksymalne różnice wysokości względnych, dochodzące nawet do 40 metrów, notowane są w obrębie Płaskowyżu Nałęczowskiego, mającego cechy typowego obszaru o rzeźbie lessowej w typie erozyjno-denudacyjnym w znacznym stopniu zmienionym przez działalność człowieka. O pierwotnie erozyjnym typie krajobrazu lessowego wschodniej strefy krawędziowej Płaskowyżu Nałęczowskiego świadczyć mogą choćby dawne widoki miasta z ostro zarysowanymi elementami rzeźby erozyjnej. Podobny wydźwięk geomorfologiczny ma nazwa dzielnicy położnej w skrajnie południowo-wschodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego – Czuby. Nazwa ta jest toponimem, oddającym żywy, erozyjny charakter rzeźby lessowej opisywanej jako "badlands”.

W pozostałej części Lublina mezoregiony: Równia Bełżycka, Płaskowyż Łuszczowski i Wyniosłość Giełczewska różnice wysokości względnych są znacznie mniejsze i dochodzą do najwyżej kilkunastu metrów. Pozostałą część miasta cechuje wyraźnie denudacyjny krajobraz typu węglanowego i krzemionkowego. Ich dopełnieniem są strefy den dolin Bystrzycy i jej dopływów Czechówka i Czerniejówka, w obrębie których wyróżnia się szereg akumulacyjno-erozyjnych form rzecznych wieku holoceńskiego, ale także plejstoceńskiego.

                                     

3. Charakterystyczne punkty wysokościowe

  • najwyżej położony punkt: zespół dworsko-parkowy na Węglinie rejon al. Kraśnickiej – 235.0 m n.p.m.
  • zwierciadło wody w Zalewie Zemborzyckim – 178.6 m n.p.m.
  • pod mostem ul. Mełgiewskiej – 165.8 m n.p.m.
  • pod mostem ul. Krochmalnej – 171.0 m n.p.m.
  • zwierciadło wody w korycie Bystrzycy
  • najniżej położony punkt: koryto Bystrzycy poniżej Oczyszczalni Ścieków "Hajdów” – 163.6 m n.p.m.
  • Rynek Starego Miasta – 195.8 m n.p.m.
  • Zamek Lubelski – 188.2 m n.p.m.
  • Plac Litewski – 195.0 m n.p.m.
  • ujście Czerniejówki do Bystrzycy – 167.2 m n.p.m.
  • ujście Czechówki do Bystrzycy – 167.2 m n.p.m.
  • Plac Zamkowy – 175.0 m n.p.m.
  • centralna część terenów zielonych na Choinach – 220.9 m n.p.m.