Poprzednia

ⓘ Damaskinaż




                                     

ⓘ Damaskinaż

Damaskinaż – technika zdobienia wyrobów metalowych, gł. żelaznych, brązowych i miedzianych oraz wykonanych z oksydowanej stali, przez inkrustowanie ich złotem lub srebrem, miedzią lub mosiądzem, w efekcie czego uzyskuje się surowy i szlachetny kontrast.

                                     

1. Technika

Damaskinaż polega na rytowaniu powierzchni wyrobu w bruzdy, następnie wygrawerowany lub wytrawiony kwasem ornament wypełnia się odpowiednim drutem np. złotym lub srebrnym wklepywanym młotkiem na zimno. Po wygładzeniu i wypolerowaniu uzyskuje się jednolity z powierzchnią przedmiotu, delikatny, linearny ornament, który może mieć zróżnicowaną strukturę dzięki stosowaniu różnych metod rytowania groszkowanie, puncowanie czy żłobkowanie.

Znane są dwa sposoby damaskinażu – starszy, polegający na wbijaniu w głęboko nacięty rysunek drobniutkich kawałeczków innego metalu cechował się dużą trwałością przy stosunkowo małej efektywności, i młodszy – nabijanie pożądanego ornamentu drucikiem w powierzchnię drobno pokratkowaną rylcem.

                                     

2. Stosowanie

Znana od starożytności Egipt, Indie technika damaskinażu została we wczesnym średniowieczu przejęta z Bizancjum przez Arabów i rozwinęła się szczególnie w kręgu kultury islamu Damaszek. Stąd, wraz z nazwą, trafiła do Europy, gdzie stosowano ją głównie do dekorowania zbroi oraz metalowych elementów różnych rodzajów broni.

W XV w. pojawiła się we Włoszech, gdzie mistrzostwo w tej dziedzinie osiągnęli płatnerze weneccy Paolo Azzimino, Paolo Rizzo i mediolańscy. Technikę damaskinażu uprawiał w młodości także Benvenuto Cellini.

We Francji damaskinaż wprowadzono u schyłku XVI w., gdzie do wybitnych twórców w tej dziedzinie należeli Davet, Carteyon i Cursinet.

Damaskinaż znano i stosowano też w Hiszpanii, będącej spadkobierczynią rzemiosła mauretańskiego i ośrodkiem wyrobu stali toledańskiej. Technikę damaskinażu odnowiono w Toledo w XIX w., stosując ją wymiennie z niellem.

W Polsce damaskinażem posługiwano się m.in. przy zdobieniu głowni szablowych w XVII w.

                                     

3. Zdobnictwo japońskie

Technika damaskinażu ma także długą historię w Japonii, gdzie obok innych technik zdobniczych, była używana do dekoracji gard tsuba tradycyjnych mieczy samurajskich katana oraz towarzyszących im wakizashi. Tsuby były najczęściej wykonane z żelaza i patynowane na zimno lub takich stopów jak shakudo 95% miedzi i 5% złota, shibuichi 75% miedzi i 25% srebra i sentoku, rzadziej z kości lub rogu, a następnie bogato dekorowane kompozycjami geometrycznymi, roślinnymi i figuralnymi. Japońskie techniki analogiczne do inkrustacji noszą nazwę zogan:

  • gomoku-zogan przylutowywanie drutu z innych metali i nadtapiania go w całości lub częściach,
  • hon-zogan wypełnianie rytów innym metalem.
  • taka-zogan – grawerowanie,
                                     

4. Inne znaczenia

Damaskinażem nazywany jest także linearny ornament otrzymany tą techniką oraz stosowane w heraldyce ozdobne wypełnienie pól w figurach heraldycznych – damaskinaż heraldyka- adamaszek heraldyka.