Poprzednia

ⓘ Akropolia




Akropolia
                                     

ⓘ Akropolia

Akropolia – polska korporacja akademicka działająca w okresie międzywojennym w Krakowie. Jej tradycje kontynuowane są przez działającą współcześnie Korporację Akropolia Cracoviensis.

                                     

1. Historia

Historia Korporacji Akropolia, będącej najstarszą krakowską korporacją, sięga początków 1923 r., kiedy to wśród krakowskich studentów zrodziła się myśl powołania organizacji wzorem korporacji funkcjonujących w innych miastach. Pierwszym, który na gruncie krakowskim zaszczepił ideę korporacyjną w postaci serii wykładów, był Fil! Stanisław Szayna z K! Baltia. Kluczowym dla późniejszych wydarzeń był Zjazd Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska w kwietniu 1923, kiedy to późniejsi korporanci zdecydowali o założeniu pierwszych krakowskich korporacji w celu wzmocnienia pracy narodowej w Krakowie. W przekonaniu Akropolitów idea korporacyjna była związana z ideą wszechpolską z uwagi na wspólne cele. Pierwszy konwent Akropolii miał miejsce w dniu 25 V 1923 Oficjalne powstanie K! Akropolia oraz innych sześciu pierwszych krakowskich korporacji wiąże się z przyjazdem do Krakowa członków K! Lechia z Poznania – Mariana Schroedera i Łucjana Kleina w dniu 5 VI 1923 Po spotkaniu z założycielami krakowskich korporacji w sali Towarzystwa Technicznego, nastąpiło ukonstytuowanie się Akropolii. Nazajutrz, 6 VI miała miejsce recepcja nowych rycerzy Akropolii oraz pierwsze "kwaśne mleko”, które stało się później korporacyjną tradycją. Pierwszym prezesem Korporacji został wybrany com! Jan Tabaczyński. Korporacją Matką Akropolii została poznańska Baltia, a Ojcem Korporacyjnym obrany został Roman Dmowski filister honorowy Baltii. Datą starszeństwa związkowego ZPK!A Akropolii był 25 I 1924 r. Koło Filistrów ukonstytuowało się w 1926 r., zaś w 1929 nastąpiła fuzja K! Patricia z Akropolią. 6 grudnia 1930 w ramach wydarzeń związanych z IX Zjazdem Związku Polskich Korporacji Akademickich, miała miejsce uroczystość poświęcenia sztandaru korporacyjnego w Katedrze Wawelskiej. Bezpośrednio po uroczystości, na dziedzińcu wawelskim Fil! prof. Stanisław Gołąb wygłosił przemówienie poświęcone obowiązkom korporanta.

W latach 1929–1933 funkcjonowała filia Akropolii we Lwowie, która jednak na skutek wprowadzenia ustawy jędrzejewiczowskiej, musiała zaprzestać działalności.

Z chwilą wybuchu wojny, Akropolici stanęli do walki w obronie ojczyzny, walcząc zarówno w kampanii wrześniowej, jak też później w konspiracji oraz Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W okresie powojennym, z uwagi na ucisk władz komunistycznych, nie było możliwe wznowienie działalności Korporacji.

                                     

2. Symbolika

Barwy

  • Srebrna – symbolizuje rycerskość
  • Granatowa – symbolizuje szlachetność
  • Popielata – symbolizuje braterstwo

Cyrkiel

Monogram składający się z liter V–C–F–A z wykrzyknikiem, oznaczających słowa "Vivat, crescat, floreat Akropolia” oraz zdolność honorową Korporacji wykrzyknik.

Herb

Tarcza trójdzielna w skos. W polu popielatym cyrkiel Korporacji Akropolia. W polu srebrnym tarcza trójdzielna w skos. W jej polu fioletowym dwa miecze skrzyżowane, środkowe pole purpurowe, w polu czarnym cyrkiel korporacyjny. Nad tarczą hełm w koronie, w klejnocie pół lwa brązowego z mieczem w łapie. W polu granatowym napis "1923 Kraków”. Nad tarczą hełm, w klejnocie trzy srebrne pióra strusie. Labry srebrne. Za tarczą dwa skrzyżowane miecze z lewej strony.

Sztandar Korporacji z 1930 r. zachował się w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i jest obecnie poddawany konserwacji.

                                     

3.1. Osoby związane z Korporacją Prezesi

  • Jan Szumowski – 1927
  • Czesław Winiarski – 1928
  • Henryk Maziarski – 1931
  • Michał Kruczek – 1939
  • Zbigniew Oleś – 1929
  • Jan Szumowski – 1929
  • Stefan Surzycki jr – 1930
  • Jarema Bojarski – 1932
  • Jan Tabaczyński – 1923
  • Włodzimierz Kłak – 1931/1932
  • Bolesław Huczyński – 1926
  • Tadeusz Głąb – 1934
  • Janusz Huczyński – 1932
                                     

3.2. Osoby związane z Korporacją Znani filistrzy

  • prof. Stanisław Gołąb 1878–1939 – filister honorowy, przewodniczący Koła Seniorów i kurator Akropolii z ramienia Senatu UJ; wybitny prawnik cywilista i procesualista, uczestnik prac Komisji Kodyfikacyjnej.
  • Stefan Surzycki senior 1864–1936 – filister honorowy i kurator Akropolii z ramienia Senatu UJ, twórca i pierwszy dziekan Wydziału Rolniczego UJ, działacz narodowy współtwórca Związku Młodzieży Polskiej "Zet”, działacz Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, przyjaciel Romana Dmowskiego, ojciec Fil! Stefana Surzyckiego juniora, prezesa Akropolii w roku akademickim 1930/1931.
  • Karol Hubert Rostworowski 1877–1938 – jeden z najwybitniejszych dramaturgów międzywojennej Polski, zajmujący się także poezją, publicystyką i muzyką, działacz narodowy, autor przedmowy do Nowego Kodeksu Honorowego Stanisława Goraya.
  • Jan Brzękowski 1903–1983 – jeden z założycieli Akropolii, polski poeta, pisarz i teoretyk sztuki początkowo związany z Awangardą Krakowską, twórca teorii i stylu tzw. metarealizmu pokrewnego poetyce surrealistycznej. Od 1928 roku mieszkał i publikował we Francji, w latach 1940–1944 był członkiem francuskiego ruchu oporu.
  • prof. Adam Łobaczewski 1870–1928 – profesor farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, działacz narodowy Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, Związek Ludowo-Narodowy, kurator Akropolii z ramienia Senatu UJ.
  • prof. Emil Godlewski 1875–1944 – filister honorowy, wybitny biolog i embriolog, trzykrotny dziekan Wydziału Lekarskiego UJ, doktor h.c. UJ i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, senator z ramienia Związku Ludowo-Narodowego.
  • prof. Marian Heitzman 1899–1964 – filister, jeden z założycieli Akropolii w 1923 r., kurator Korporacji z ramienia Senatu UJ, historyk filozofii, w trakcie wojny w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, kierownik Wydziału Politycznego w Ministerstwie Spraw Wojskowych w Rządzie na Uchodźstwie, attaché przy ambasadzie RP w ZSRS, autor pierwszego raportu dot. zbrodni katyńskiej.
  • ks. prof. Józef Archutowski 1879–1944 – filister honorowy, wybitny biblista, autor wielu prac poświęconych Staremu Testamentowi, długoletni dziekan Wydziału Teologicznego UJ, kurator z ramienia Senatu UJ Młodzieży Wszechpolskiej. Aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau 6 XI 1939 Zginął 31 VIII 1944 pod gruzami zbombardowanego kościoła Sakramentek w Warszawie.
  • prof. Władysław Szafer 1886–1970 – filister honorowy, botanik, wieloletni dyrektor Instytutu Botaniki UJ, rektor UJ w latach 1936–1938, doktor h.c. UJ, Uniwersytetu Karola w Pradze oraz UMCS, współtwórca wielu polskich parków narodowych.