Poprzednia

ⓘ Rosyjski kosmizm




Rosyjski kosmizm
                                     

ⓘ Rosyjski kosmizm

Rosyjski kosmizm – ruch intelektualny i kulturowy, który pojawił się w Rosji na przełomie XIX i XX wieku. Zorientowany był na zbadanie szeroko rozumianej relacji między człowiekiem a wszechświatem. Centralną kategorią tego typu filozofii jest pojęcie kosmosu – pewnej wyższej, rozumnej, wszechogarniającej rzeczywistości.

Do jego utworzenia przyczynił się pod koniec XIX wieku Nikolaj Fiodorow. Idea "zwykłego czynu” Fiodorowa głosiła konieczność wskrzeszenia zmarłych przodków oraz stworzenia uniwersalnej utopii we wszechświecie, tak w sensie duchowym, jak naukowo-technologicznym. Według niego, realizacja tego projektu powinna stanowić dla ludzkości imperatyw moralny i spełnienie jednego z głównych założeń kosmizmu jakim jest twórcze, konstruktywne przekształcanie świata i otaczającej jednostkę rzeczywistości.

Inne koncepcje wspólne dla rosyjskich kosmistów to m.in.:

  • powstanie nowych form życia oraz noosfery.
  • obecność istoty wyższej kierującej wszechświatem;
  • wiara w nierozerwalną relację między człowiekiem a kosmosem, kosmiczny wymiar ludzkiej egzystencji i organiczny związek wszystkich bytów we wszechświecie;
  • dążenie do poznania ostatecznej prawdy oraz całkowitej integracji wiedzy za pomocą metod wywodzących się z ezoterycznych i okultystycznych źródeł;
  • wiara w nieograniczone możliwości nauki i technologii kosmicznej, które umożliwią eksplorację i kolonizację całego wszechświata;

Rosyjski kosmizm łączy w sobie elementy światopoglądu narodowego, na przykład koncepcji "rosyjskiej duszy”, autokracji, prawosławia i innych ideałów sławofilskich, oraz światopoglądu zachodnioeuropejskiego, promującego wdrożenie wartości racjonalizmu, empiryzmu i pozytywizmu w sferach życia publicznego. Mimo że rosyjski kosmizm uważany jest w zasadzie za zapomnianą tradycję intelektualną, zdaniem krytyków ruch ten przyczynił się do powstania i ukształtowania narodowej ideologii ery kosmicznej, zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ utopii technologicznych, mistycyzmu i okultyzmu na współczesne obszary kultury.

Ponieważ doktryna kosmizmu znajduje swój wyraz w wielu aspektach: zarówno metafizycznym, epistemologicznym, etycznym, antropologicznym, jak też w filozofii przyrody i nauki, w filozofii rosyjskiej zwykle wyróżnia się tzw. "kosmizm religijny”, reprezentowany przez myślicieli głoszących ideę wszechjedności oraz "kosmizm naukowy” lub "przyrodniczy”, występujący w twórczości filozofujących uczonych – przede wszystkim K. Ciołkowskiego, W. Wernadskiego. Rozróżnia się także kosmizm "artystyczny”, kosmizm "mistyczny” oraz "egzystencjalno-eschatologiczny”.

Rosyjski kosmizm posiada swój odpowiednik w postaci amerykańskiego kosmizmu.