Poprzednia

ⓘ Psychologia




Psychologia
                                     

ⓘ Psychologia

Psychologia – nauka badająca mechanizmy i prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. Psychologia jako nauka dotyczy ludzi, ale mówi się również o psychologii zwierząt, chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

                                     

1. Psychologia a inne nauki

Nauki, z których czerpie psychologia, to głównie socjologia, antropologia, filozofia i biologia, dzięki wypracowaniu własnych metod eksperymentalnych psychologia jest nauką samodzielną. Psychologia bywa jednak zaliczana do nauk społecznych, a także humanistycznych. Bywa także zaliczana do nauk behawioralnych nauk o zachowaniu razem z socjologią, etologią, biologią behawioralną, antropologią kulturową, kryminologią, niektórymi działami medycyny psychiatrią, medycyną behawioralną.

                                     

2. Dziedziny

Psychologia akademicka zajmuje się m.in.:

  • zaburzeniami osobowości patopsychologia.
  • psychologicznymi aspektami religii, twórczości naukowej i artystycznej oraz innych obszarów funkcjonowania człowieka;
  • nabywaniem mowy i powiązaniem jej z pozostałymi procesami psychicznymi psycholingwistyka;
  • procesami poznawczymi – postrzeganiem, myśleniem, wyobrażaniem, pamięcią psychologia poznawcza;
  • emocjami, procesami motywacji, stałymi cechami psychicznymi psychologia osobowości i psychologia pozytywna;
  • związkiem procesów psychicznych i funkcjonowaniem centralnego układu nerwowego neuropsychologia, fizjologicznym podłożem procesów psychicznych psychofizjologia, ewolucyjnymi aspektami mechanizmów psychicznych psychologia ewolucyjna;
  • postrzeganiem osób i psychicznymi aspektami interakcji między ludźmi psychologia społeczna oraz komunikacją między nimi negocjacje, mediacje;
  • rozwojem i zmianami mechanizmów psychicznych psychologia rozwoju człowieka;

Psychologia stosowana zajmuje się zastosowaniem wiedzy psychologicznej w:

  • diagnozie i rehabilitacji osób z uszkodzeniami centralnego układu nerwowego neuropsychologia,
  • zachowaniach ekonomicznych ludzi psychologia ekonomiczna,
  • wymiarze sprawiedliwości psychologia sądowa,
  • psychicznych uwarunkowaniach chorób somatycznych, promocji zdrowia i działań praktycznych na terenie medycyny psychologia zdrowia,
  • zaburzeniach procesów psychicznych psychopatologia, ich diagnozowaniu i leczeniu psychologia kliniczna – pokrewną dziedziną medycyny jest psychiatria,
  • korygowaniu zaburzeń relacji społecznych w związkach partnerskich i rodzinie psychoterapia, psychologia małżeństwa i rodziny,
  • organizacjach psychologia organizacji i przedsiębiorstwach psychologia pracy,
  • w wojsku, sporcie, wyznaniach i w wielu innych obszarach.
  • problemach szkolno-wychowawczych, funkcjonowaniu instytucji szkolnych i wychowawczych psychologia wychowawcza,

Dziedzina psychologii na pograniczu statystyki zajmująca się konstrukcją testów psychologicznych to psychometria. Obecnie coraz lepsze rezultaty daje łączenie psychologii z neurobiologią zob. także kognitywistyka.

                                     

3. Pochodzenie nazwy

Termin psychologia pochodzi z języka greckiego i dosłownie oznacza "naukę o duszy”. Nazwa ta jednak nie była znana ani używana przez starożytnych greków stosowano wtedy gr. zwrot περι ψυχης. Nazwa "psychologia” została sztucznie utworzona dopiero w XVI wieku. Wilhelm Volkmann stwierdził, że po raz pierwszy zastosował ją Melanchton, jednak w 1987 roku André Lalande po przestudiowaniu dzieł Melanchtona stwierdza, że nazwa "psychologia” nie została tam użyta ani razu. Przyczyną tej pomyłki popełnionej przez Volkmanna było dziewiętnastowieczne wydanie dzieł Melanchtona, w którym Cardus G. Bretschneider w słowie wstępnym napisał: "Ta księga Melanchtona, pierwszego pośród znanych Niemców, traktuje o psychologii ". Tak więc słowo psychologia nie zostało użyte przez Melanchtona, ale przez dziewiętnastowiecznego redaktora jego dzieł.

Słowo "psychologia” po raz pierwszy w druku pojawiło się dopiero w 1590 roku jako tytuł łacińskiej rozprawy Gocleniusa ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: hoc est, de hominis perfectione, animo, et in primis ortu huius, commentationes ac disputationes quorundam Theologorum & Philosophorum nostræ ætatis, quos versa pagina ostendit co można przetłumaczyć jako: "Psychologia, czyli o doskonałości człowieka, o duszy, a przede wszystkim o jej pochodzeniu rozważania i rozprawy tych współczesnych teologów i filozofów, których nazwiska znajdują się na odwrotnej stronie”. Goclenius nie przywiązywał do tej nazwy zbyt wielkiej wagi, gdyż w jego późniejszych dziełach, słowo to nie występuje.

Pierwszeństwo Gocleniusa w zastosowaniu nazwy "psychologia” nie jest jednak pewne, iż Eros i Psyche przedstawiały wcześniejszą formę zachowania gatunku ludzkiego. Według Williama Hamiltona pierwszy był Johanes Thomas Freigins, który rzekomo użył tej nazwy w 1575 roku w "Catalogus Locorum Communium”. Jeszcze wcześniej mógł jej użyć poeta ze Splitu Marko Marulić. Z jego biografii wydanej przez Franciscusa Natalisa wynika, że Marulić napisał łacińską rozprawę pt. "Psichiologia de ratione animć humanć liber I ”. Rozprawa ta mogła powstać między 1510 a 1519 rokiem. Do czasu odnalezienia dzieł zarówno Freiginsa, jak i Marulića, pierwszeństwo w zastosowaniu słowa "psychologia” w druku ma cały czas Goclenius. Warto również zauważyć, że nazwa "psychologia” nie od razu się przyjęła. Przez cały XVII wiek stosowano nazwę "pneumatologia” od gr. pneuma – tchnienie, duch. Do rozpowszechnienia nazwy "psychologia” przyczynił się dopiero w XVIII wieku niemiecki filozof Christian Wolff poprzez wydanie Psychologia empirica i Psychologia rationalis.



                                     

4. Historia psychologii

Psychika interesowała ludzi we wszystkich kulturach, ale systematyczne gromadzenie wiedzy empirycznej na ten temat rozpoczyna się dopiero w XIX wieku. Wcześniej psychologia była traktowana jako dziedzina filozofii. Filozofów najbardziej interesowała specyfika procesów psychicznych: czy mają charakter materialny, czy też są funkcją odrębnej substancji duszy. Filozofowie, którzy wnieśli największy wkład w rozwój psychologii, to Platon jako pierwszy opisał konflikty wewnętrzne, Arystoteles systematyczna klasyfikacja procesów psychicznych, prawa kojarzenia, św. Augustyn, Kartezjusz, John Stuart Mill.

Pierwsze próby zastosowania metody doświadczalnej wiążą się z nazwiskami niemieckich naukowców Johannesa Müllera, Hermanna von Helmholtza i Gustava Fechnera, których prace dotyczyły pogranicza fizjologii z psychologią percepcja bodźców. Wilhelm Wundt wraz zespołem w oparciu o publikację Jak należy badać duszę? Czyli o metodzie badań psychologicznych Juliana Ochorowicza w roku 1869 usystematyzował metodę rejestracji subiektywnych doznań określaną jako introspekcja. Julian Ochorowicz jako doktorant-metodolog współpracował w zespole Wilhelma Wundta a w roku 1874 przedstawił własną dysertację o Warunkach świadomości na Uniwersytecie w Lipsku. Dodatkowo przedstawił publikację na temat stworzenia Międzynarodowego Kongresu Psychologii. Z inicjatywy Polskiego psychologa Juliana Ochorowicza i innych znanych psychologów w dniach 6-10 sierpnia 1889 roku na Polu Marsowym w Paryżu na platformie w Wieży Eiffla odbył się I Międzynarodowy Kongres Psychologii Fizjologicznej. W roku 1909, pierwszą kobietą powołaną do szóstego Komitetu organizacyjnego, Międzynarodowego Kongresu Psychologii Fizjologicznej mającego odbyć się 2-7 sierpnia 1909 roku w Genewie, była polska lekarz medycyny Józefa Joteyko – kierownik laboratorium psychologicznego na Uniwersytecie w Brukseli. Dr Ioteyko pisownia późniejsza: Joteyko była jedną z ośmiu polskich psychologów, w tym piątą kobietą Międzynarodowego Kongresu Psychologów w Genewie, gdzie doszło do zaproponowania podczas kongresu w 1909 roku, że kolejny międzynarodowy kongres odbędzie się w Warszawie. Ze względu na działania wojenne w latach 1914-1918, na terenie odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918-1919. Do Zorganizowania Międzynarodowego Kongresu Psychologów w Warszawie nie doszło do dnia dzisiejszego, natomiast od roku 1918 zaczęto organizować na nowo życie publiczne i naukowe m.in.: psychologii. Kolejny siódmy Międzynarodowy Kongres Psychologów, odbył się w Oksfordzie w dniach 26 lipca – 2 sierpnia 1923 roku, któremu przewodniczył Charles S. Myers. Za datę ukonstytuowania się psychologii jako samodzielnej nauki empirycznej uważa się utworzenie w 1879 roku, pierwszego w Europie laboratorium psychologicznego na Uniwersytecie Lipskim przez profesora Wilhelma Wundta.

Psychologia laboratoryjna była wykorzystywana przez szereg pierwszych szkół psychologicznych w Europie, w tym:

  • psychologia Gestalt zakładający, że istnieją mechanizmy aktywnie organizujące procesy psychiczne.
  • asocjacjonizm inaczej strukturalizm Wilhelm Wundt zakładający, że złożone doznania są produktem łączenia się prostszych;
  • funkcjonalizm William James zakładający, że procesy psychiczne mają do wypełnienia funkcje, które je organizują;

Metoda introspekcyjna opierała się na założeniu, że procesy psychiczne możemy badać tylko "od wewnątrz”, rejestrując świadome doznania. Metoda ta jednak była powszechnie krytykowana z powodu subiektywizmu i nieuniknionych deformacji treści psychicznych przez sam fakt badania. Radykalnie odmienną metodologię zaproponował behawioryzm John Watson postulujący badanie człowieka jako "czarnej skrzynki”, przez analizę powiązań między docierającymi bodźcami a reakcjami. Współczesna psychologia przyjęła w dużej części metodologiczne postulaty behawioryzmu. Do najważniejszych osiągnięć psychologii i nauk pokrewnych należą:

  • określenie etapów rozwoju umysłowego Jean Piaget;
  • gramatyka generatywno-transformacyjna Noama Chomsky’ego;
  • koncepcja hierarchii potrzeb Abraham Maslow;
  • rozróżnienie pamięci krótkotrwałej i długotrwałej ;
  • badania zapamiętywania i zapominania materiału werbalnego Hermanna Ebbinghausa – wykreślenie krzywej zapominania;
  • określenie etapów rozwoju psychoseksualnego Zygmunt Freud;
  • odkrycie warunkowania klasycznego Iwan Pawłow i instrumentalnego E. Thorndike i Burrhus Skinner;
  • badanie struktury pojęć Eleanor Rosch;
  • opracowanie metod diagnozy klinicznej i psychoterapii.
  • badania funkcjonowania małych grup i zmiany postaw Kurt Lewin;
                                     

4.1. Historia psychologii Najważniejsze nurty szkoły psychologiczne

  • psychologia transpersonalna
  • neuropsychologia
  • psychologia kulturowa
  • psychologia polityczna
  • Gestalt psychologia postaci
  • psychologia poznawcza
  • psychologia społeczna
  • psychologia międzykulturowa
  • psychologia humanistyczna
  • behawioryzm i neobehawioryzm
  • psychoanaliza nurt psychodynamiczny, psychologia dynamiczna i neopsychoanaliza
  • psychologia tłumu
  • psychologia ewolucyjna