Poprzednia

ⓘ Abenomika




Abenomika
                                     

ⓘ Abenomika

Abenomika – program polityki gospodarczej w celu ożywienia gospodarki Japonii, wprowadzany przez japońskiego premiera Shinzō Abe od 2013 roku, opierający się na trzech filarach, tzw. "trzech strzałach”: luzowaniu polityki pieniężnej, stymulacji fiskalnej i reformach strukturalnych.

                                     

1. Nazwa

"Abenomika” pochodzi z ang. abenomics – zbitki wyrazowej powstałej z połączenia dwóch wyrazów Abe – nazwiska premiera Shinzō Abe – i economics. Jest nawiązaniem do reaganomiki z ang. reaganomics – zlepek słów Reagan i economics.

                                     

2. Kontekst

W okresie od lat 50. do lat 70. XX w. japońska gospodarka charakteryzowała się solidnym, stałym wzrostem gospodarczym. Dochód na jednego mieszkańca był jednym z najwyższych na świecie, a Japonia stała się drugą potęgą gospodarczą po Stanach Zjednoczonych. Pod koniec lat 80. XX w. doszło do przegrzania gospodarki, na początku lat 90. nastąpiło zwolnienie tempa wzrostu gospodarczego i deflacji. Bank Japonii, aby ratować sytuację, ustanowił stopy procentowe na poziomie zero. Sytuacja się jednak nie poprawiła i Japonia wpadła w ponad dwudziestoletnią stagnację, pogłębianą przez kryzysy światowe, które wystąpiły pod koniec lat 90. i w 2008 roku.

Japonia boryka się również z problemami natury strukturalnej – z kryzysem demograficznym, charakteryzującym się ogromnym spadkiem liczby urodzeń i starzeniem się społeczeństwa, wszechobecnym systemem nepotyzmu, spadkiem innowacyjności oraz eksportu, który wcześniej napędzał gospodarkę.

Po wygranej Partii Liberalno-Demokratycznej w wyborach w grudniu 2012 roku Shinzō Abe został desygnowany na premiera. Abe obiecywał naprawę japońskiej gospodarki poprzez wzrost wydatków publicznych, inwestycji prywatnych oraz prowadzenie energicznej polityki proeksportowej.

                                     

3. Program Abe

Program opiera się na trzech filarach, tzw. "trzech strzałach”: luzowaniu polityki pieniężnej, stymulacji fiskalnej i reformach strukturalnych. Miał przerwać błędne koło niskiego wzrostu gospodarczego i deflacji. Luźna polityka monetarna miała przezwyciężyć deflację, luźna polityka fiskalna pobudzić aktywność gospodarczą a reformy odbudować zaufanie przedsiębiorców i promować inwestycje prywatne, by zapewnić długofalowy wzrost gospodarczy. Program jest połączeniem keynesowskiego wsparcia gospodarki w krótkim okresie z ekonomią podażową w długim okresie.

                                     

3.1. Program Abe Polityka monetarna

22 stycznia 2013 roku rząd Japonii premiera Abe i Bank Japonii kierowany przez Masaakiego Shirakawę wydali wspólne oświadczenie, wprowadzające po raz pierwszy w historii Japonii cel inflacyjny, który ustalono na poziomie 2%. Bank Japonii zobowiązał się do prowadzenia luźnej polityki pieniężnej, by osiągnąć ten cel i przezwyciężyć deflację.

W marcu 2013 roku szefem Banku Japonii został Haruhiko Kuroda, który od kwietnia zaczął luzować politykę pieniężną ang. Quantitative and Qualitative Monetary Easing, QQE, która była kolejno wzmacniana w 2014 i w 2015 roku. Dzięki dwukrotnemu zwiększeniu bazy monetarnej Japonia miała osiągnąć swój cel inflacyjny 2% w ciągu 2 lat.

Celu nie udawało się jednak osiągnąć i 29 stycznia 2016 roku bank wprowadził ujemną stopę procentową na poziomie -0.1% na część nadwyżki na koncie instytucji finansowych w Banku Japonii ang. QQE with a Negative Interest Rate. We wrześniu 2016 roku, na podstawie oceny skutków dotychczasowej polityki, bank wprowadził luzowanie połączone z kontrolą krzywej rentowności ang. QQE with yield curve control. W lipcu 2018 roku Bank skorygował nieznacznie niektóre parametry luzowania.

Prowadzona od 2013 roku ekspansja monetarna spowodowała bezprecedensowy przyrost bilansu Banku Japonii, jednak nie doprowadziła do osiągnięcia wyznaczonego celu inflacyjnego na poziomie 2%. W 2017 roku wskaźnik inflacji wynosił 0.5%, który według jesiennej prognozy Komisji Europejskiej z 2018 roku ma stopniowo wzrosnąć do 1.3% w roku 2020.



                                     

3.2. Program Abe Polityka fiskalna

Jednocześnie rząd Japonii miał prowadzić ekspansywną politykę fiskalną w celu pobudzenia popytu wewnętrznego poprzez inwestycje publiczne. Finansowanie inwestycji miało odbywać się poprzez zwiększenie długu publicznego.

18 stycznia 2013 roku rząd przyjął nadzwyczajny pakiet działań stymulacyjnych wymagający zwiększenia wydatków publicznych na kwotę 13 bilionów jenów ok. 520 miliardów złotych. Szacowano wówczas, że łączna kwota przedsięwzięć stymulacyjnych wyniesie 20 bilionów jenów 800 miliardów złotych, co byłoby największą stymulacją fiskalną w historii, nie licząc działań podjętych po upadku banku Lehman Brothers w 2008 roku. Inwestowano w infrastrukturę – budowano mosty, drogi i tunele na obszarach dotkniętych trzęsieniem ziemi i tsunami w 2011 roku, wsparto wówczas również program emerytalny. Stymulacja fiskalna miała przynieść 2% realnego wzrostu gospodarczego oraz powstanie 600 tysięcy nowych miejsc pracy.

Kolejne działania stymulacji fiskalnej podejmowano w grudniu 2013 roku, grudniu 2014 roku i kwietniu roku 2016. Rząd początkowo planował zwiększenie wpływów do budżetu poprzez stopniowe podwyższanie stopy podatku od konsumpcji, jednak po pierwszej podwyżce wprowadzonej w kwietniu 2014 roku, po której nastąpiło spowolnienie wzrostu gospodarczego, kolejne podwyżki zostały odłożone w czasie. W wyniku tych działań dług publiczny Japonii wzrósł do prawie 236% PKB w 2017 roku.

                                     

3.3. Program Abe Reformy strukturalne

Dla utrzymania wzrostu gospodarczego rząd miał przeprowadzić szereg reform dla pobudzenia inwestycji prywatnych, tworzenia nowych miejsc pracy i wzrostu wynagrodzeń. Działania w tym zakresie obejmowały strategię restrukturyzacji przemysłu, liberalizację rynku pracy i aktywizację zawodową kobiet ang. womenomics, stymulowanie innowacji, strategię kreowania nowych rynków, w tym rynku usług medycznych, energii, produktów rolno-spożywczych i rybołówstwa, modernizację rolnictwa. We wrześniu 2015 roku premier Abe utworzył nowe stanowisko w gabinecie do spraw odwrócenia negatywnego trendu demograficznego.

Ponadto postawiono na ożywienie międzynarodowej współpracy gospodarczej poprzez udział w Partnerstwie Transpacyficznym i ekspansję eksportu.

                                     

4. Efekty

W początkowym okresie polityki Abe, w 2013 roku odnotowano przyśpieszenie wzrostu gospodarczego i spadek stopy bezrobocia. Jednak w 2014 roku, po podwyższeniu podatku od konsumpcji doszło do recesji, a poparcie dla premiera i jego polityki znacząco spadło. Abe rozwiązał parlament i ogłosił wcześniejsze wybory, które odbyły się 14 grudnia 2014 roku. Wybory, przy rekordowo małej frekwencji, wygrała ponownie Partia Liberalno-Demokratyczna, a Abe ponownie został premierem.

Opinie na temat efektywności abenomiki są podzielone. Krótkookresowa stymulacja odniosła sukces w postaci powrotu na ścieżkę konsekwentnego wzrostu gospodarczego i spadku bezrobocia poniżej 3%, przy sprzyjającej koniunkturze globalnej, szczególnie w 2017 roku. Nie udało się osiągnąć celu 2% inflacji. Konsumpcja prywatna i płace realne nie wzrosły.

Pojawiają się obawy, że – pomimo wprowadzanych reform – abenomika nie jest w stanie sprostać wyzwaniom długookresowym związanym ze starzeniem się społeczeństwa japońskiego. Wiele z zapowiedzianych reform strukturalnych wprowadzanych jest zbyt powolnie.

Ekonomiści wskazują również na ryzyka – od hiperinflacji wskutek polityki luzowania monetarnego do nadmiernego obciążenia długiem publicznym.